Beladen discussie over Joods Werkdorp

Tegenstanders van het onderbrengen van Polen in het voormalige Joodse Werkdorp in de Wieringermeer beroepen zich gretig op de geschiedenis....

SLOOTDORP Fijnzinnigheid ontbrak soms in de discussie over de mogelijke herbestemming van het Joods Werkdorp in de Wieringermeer. Een omwonende schreef aan de regionale krant dat het een schande zou zijn Poolse seizoenarbeiders onder te brengen in een complex dat in 1934 was opgericht voor Joodse vluchtelingen. Wist men dan niet dat Polen tijdens en na de oorlog massaal huizen van Joden hadden afgepakt?

Dat Polen een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de bevrijding van zuidelijk Nederland in 1944 was op zijn beurt de briefschrijver vermoedelijk onbekend. De Wieringermeer, de eerste polder in de plannen van ir. Lely die droogviel (1930), behoort tot de Kop van Noord-Holland en is ver weg van het zuiden. En heeft daarmee toch iets gemeen: de Poolse seizoenarbeider wordt vaak als oplossing én probleem gezien.

De sporen van een heftige discussie in de Wieringermeer zijn nog zichtbaar aan de Nieuwesluizerweg, waar het Joods Werkdorp is gevestigd. De spandoeken bij de buurman getuigen van een overwinning voor de buurt: op het spandoek met de tekst ‘Gemeente voor tegen bewoners’ is het woord ‘tegen’ doorgestreept.

Door de ramen van het hoofdgebouw van het werkdorp zijn nog andere sporen te zien van de nederlaag die voorstanders van hergebruik hebben geleden. De tekeningen van eigenaar JMR Karel Vastgoed BV met ‘woonunits’ rondom dat hoofdgebouw hangen verkreukeld aan de muur.

Vorige week besloot de gemeenteraad van Wieringermeer unaniem af te zien van herbestemming van het Joods Werkdorp tot verblijfplaats van 350 seizoenarbeiders. Het gemeentebestuur zag wél wat in het plan van de eigenaar.

‘Ik vrees dat het gebouw nu weer heel lang leeg zal staan’, zegt verantwoordelijk wethouder Peter Ruijter (CDA). De even teleurgestelde Joep Karel, sinds enkele jaren eigenaar van het monument: ‘Daar heb je dan zestien maanden aan gewerkt! Om slachtoffer te worden van een lobby van de Joodse gemeenschap en van emoties van omwonenden.’

In de kwestie van het Joodse Werkdorp komen veel actuele maatschappelijke thema’s samen. Wat te doen met al die leegstaande monumenten in relatie tot de ruimtenood, vroeg directeur Fons Asselbergs van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg zich bij zijn afscheid (juni 2008) af. Waar moeten de Poolse seizoenarbeiders worden ondergebracht, vraagt menig gemeentebestuur zich af. Hoe moeten we omgaan met de angst voor de vreemdeling?

Het Joodse Werkdorp in de Wieringermeer, ten westen van Slootdorp, werd in 1934 gesticht, en is daarmee een van de oudste gebouwen van de polder. Het complex heeft historische waarde. In het werkdorp werden tussen 1934 en 1941 750 joodse vluchtelingen uit Duitsland en Oostenrijk opgevangen en opgeleid tot handwerksman, huishoudster of boer.

Op een gedenksteen voor het enige overgebleven gebouw staat te lezen: ‘Ze konden hier een beroep leren als voorbereiding op hun verdere emigratie, onder andere naar Palestina.’ Velen bereikten dat beloofde land nooit. Nadat de Duitsers in 1941 het werkdorp hadden ontruimd, belandden honderden bewoners, via Kamp Westerbork, in de vernietigingskampen.

In de kop van Noord-Holland wemelt het van de Poolse seizoenarbeiders. Bollentelers doen graag een beroep op de Polen. Wethouder Peter Ruijter is ook bollenteler. ‘Polen klagen niet. Nederlanders kunnen dat werk gewoon niet meer aan.’ Datzelfde geldt volgens hem voor het werk in de kassen. Het almaar groeiende kassencomplex Agriport biedt de meeste werkgelegenheid in de Wieringermeer. ‘Er is heel veel energie in gestoken om daar Nederlanders aan het werk te krijgen. Dat is amper gelukt.’

De tegenstand van buurtbewoners en Joodse organisaties tegen het huisvesten van Polen in het monument was vooral gericht op de massaliteit van de huisvesting: 350 Poolse seizoenarbeiders. PvdA-raadslid Jenneke Oomen wijst er op dat gemeentelijke huisvestingsbeleid voor seizoenarbeiders ‘grootschaligheid’ toestaat. ‘Maar dan op Agriport zelf. Waarom zouden de werkgevers niet op hun eigen terrein voor huisvesting kunnen zorgen?’

Joep Karel, de eigenaar van het Joods Werkdorp, verbergt zijn verbittering over de gang van zaken niet. ‘Het Herinneringscentrum Kamp Westerbork, het centraal Joods Overleg en een plaatselijk historisch genootschap hebben een succesvolle lobby gevoerd. Gefeliciteerd! Kunnen zij dan nu met een aanbod komen voor wat er wél in dit monument mag? ’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.