REPORTAGE

'Begrijp hoe het werkt, maar het is toch een zure appel'

Een geweldig idee, vonden velen: een verpakkingsvrije winkel. Maar pas nu het opheffingsuitverkoop is, weet men de zaak massaal te vinden.

Een aantal vaste klanten koopt de laatste restjes uit de winkel op.Beeld Harry Cock

Zijn vertrouwen in de mensheid was Tonny Straatman al een beetje kwijt. Maar na een dag 'V&D-taferelen' moet de eigenaar van de eerste verpakkingsvrije winkel van Nederland zichtbaar moeite doen zichzelf niet in emoties te verliezen. 'Eerst weten ze je niet te vinden, nu stonden ze al voor openingstijd voor de deur en plunderen ze de schappen leeg. Schaamteloos. Blijkbaar is het toch niet zo ingewikkeld een eigen tas of bakje mee te nemen.'

Hoewel de producten voor de halve prijs weggaan, was de omzet de eerste dag van de opheffingsuitverkoop groter dan Opgeweckt Noord normaal in een week draait. Het is moeilijk te verkroppen. 'Maar het alternatief is dat we alles weggooien. En dat was nu juist niet het idee.'

'Liever in plastic verpakte plofkip'

Biologisch, regionaal, verpakkingsvrij. Drie pijlers voor een succesformule in een tijd waarin consumenten bewuster met voeding bezig lijken. Zeker in een jonge en vooruitstrevende stad als Groningen, dachten Straatman (49) en zijn vrouw Dorothéa Piek (46). Ze kregen louter positieve reacties op hun concept.

Maar duurzaamheid wordt vooral met de mond beleden, weet Straatman inmiddels. 'Als het erop aankomt, lopen de meeste mensen een paar honderd meter door naar Albert Heijn voor een in plastic verpakte plofkip.' Daarom moet de zaak na amper veertien maanden de deuren sluiten. In Utrecht trof de tweede verpakkingsvrije winkel van Nederland in februari al hetzelfde lot.

Ondernemer Tonny Straatman onttakelt zijn winkel en een vaste klant koopt nog wat resten op.Beeld Harry Cock

50 procent korting

Vijfhonderd klanten per week wisten de winkel in de Astraat wel te vinden, vooral jonge vrouwen. De klandizie nam wel toe, maar niet genoeg. En het grote pand op een chique locatie is een behoorlijke kostenpost. Straatman: 'Het gaat niet meer.'

Dus schuifelen de laatste klanten enigszins beschroomd - al dan niet gelokt door de op de ruiten aangekondigde 50 procent korting - langs de lege manden en dito houten kisten. Een paar appels zijn er nog. Olijfolie in karaffen met een tap. De laatste potjes vijgenspread en rozenbotteljam, ingemaakte sperziebonen in weckpotten - alleen glas wordt gedoogd. 'Dat is recyclebaar.'

Receptenkaartjes voor een smoothie met avocado, een rodebessentaart of gebakken worteltjes met tijm en boter: ze dienen nergens meer toe. Bijna alles is al weg.

Beeldvorming

Eza Vos-Nijhof kan nog net een paar ons koffiebonen in een kartonnen zak bemachtigen. Ze vindt het jammer dat de winkel sluit. Al kwam ze hier ook slechts af en toe. Vaker kiest ze voor de ecologische supermarkt bij haar om de hoek. En eens per week krijgt ze een kratje groenten thuisbezorgd van de biologische groenteboer.

'Ik denk dat mensen duurzaamheid wel belangrijk vinden, maar er niet te veel moeite voor willen doen', zegt ze. 'Naar de markt kun je ook je eigen boodschappentas meenemen.' Met een eenzame peer voor onderweg verlaat ze de zaak.

Aan het assortiment heeft het niet gelegen, daarvan is Straatman overtuigd. 'Wij konden zelf de hele week eten uit eigen winkel. Alleen voor tandpasta moet je elders zijn.' Dat biologisch eten duur is, is volgens hem vooral beeldvorming. 'Mensen die hier kwamen zeiden vaak: op de markt ben ik net zoveel kwijt. Nu ik zie hoe wild mensen van korting worden, denk ik: misschien hadden we alles wel twee keer zo duur moeten maken om voor de helft van de prijs te verkopen.'

Ondernemersrisico

Er is wel concurrentie. Maar in biologische supermarkten is veel in plastic verpakt. 'Zo zitten we straks nog met de plastic soep. Eigenlijk zouden we iedereen eens een dagje in de oceaan moeten laten zwemmen om bewust te worden van de afvalproblematiek.'

Hun laatste hoop hadden de eigenaren ironisch genoeg gevestigd op de komst van de Primark, om de hoek op de Westerhaven. Die trekt een enorme bezoekersstroom. 'Maar niet onze doelgroep', zegt Straatman. 'Mensen die door kinderen gemaakte kleding kopen, komen niet bij ons voor een trosje fair trade-bananen.' Sterker: veel vaste klanten blijven weg vanwege de toegenomen drukte in het winkelgebied.

Het contrast is groot. Na de opening wilde iedereen goede sier met hen maken. Toen de lening versterkt was, mochten Straatman en Piek zelfs poseren voor een folder van de bank ('Die met de slogan: een aandeel in elkaar'). Nu is de boodschap zakelijk: ondernemersrisico.

En de gemeente kan natuurlijk niet elk noodlijdend bedrijf helpen. Maar voor de Primark ging de hele Westerhaven op de schop. 'Ik begrijp wel hoe het werkt', zegt Straatman ontgoocheld, 'maar het is toch een zure appel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden