Het spel en de knikkers Frank Kalshoven

Begin geen overheidsfonds, verlaag de belastingen

Wat is wijs begrotingsbeleid als de overheid gratis geld kan lenen? Deze vraag stelde ik ­vorige week en schreef erbij dat ik het antwoord niet wist. Dat is nog steeds zo. Maar ik deed deze week wel een (voor mij) nieuw inzicht op, dankzij mijn collega Daniël van Vuuren. Het is zo simpel als wat, maar zoals de grote voetbalfilosoof al zei: je snapt het pas als je het doorhebt.

In een notendop: begin geen overheidsfonds, ­verlaag de belastingen.

Wat is het uitgangspunt? Doordat er wereldwijd een spaaroverschot is, zijn rentes extreem laag. Het ­opkopen van obligaties door de Europese Centrale Bank (steen des aanstoots bij veel mensen) heeft hierop weinig invloed. Juist daarom is dit slecht monetair beleid, waar centralebankpresident Klaas Knot zich terecht over opwindt – maar dat is een ander verhaal. Dit spaaroverschot zal nog vele jaren aanhouden; die lage rente is nog wel een tijdje bij ons. Dat is één.

Twee is: de Nederlandse overheid kan extra goedkoop lenen omdat Nederland een ‘goed risico’ is. De Nederlandse overheid is betrouwbaar en zorgt er altijd voor dat de staatsschuld binnen de perken blijft. Alle overheden kunnen daarom goedkoop lenen, maar de Nederlandse overheid nog weer goedkoper dan de meeste andere.

Als gevolg hiervan is het een redelijk uitgangspunt voor het toekomstige begrotingsbeleid dat de overheid gratis geld kan lenen, in elk geval zolang de staatsschuld binnen de perken blijft. Waar de grens van dit perk ligt is op dit moment onduidelijk. Wordt een staatsschuld van 80 procent van het nationaal inkomen al problematisch gevonden door financiële markten? Of dwingen zij pas een hogere vergoeding af bij een staatsschuld van 100 procent? 200? Niemand die het weet. De schuld volgend jaar bedraagt 47,1 procent. Ruimte is er dus sowieso in overvloed.

In Den Haag hebben deze omstandigheden aanleiding gegeven een ‘fonds’ te bedenken dat nu nader wordt uitgewerkt. Uit de tekst in de Miljoenennota is al af te lezen hoe lastig dat wordt. Want er zouden alleen ‘productieve investeringen’ uit moeten worden gedaan die het ‘toekomstig verdienvermogen’ van ­Nederland versterken. Maar ja, zet een zak geld neer in Den Haag en binnen de kortste keren is die leeggeroofd.

‘Kunnen we beter de belasting verlagen’, merkte mijn collega op. Ja lezers, zo simpel kan het zijn.

Waar het opvoeren van overheidsbestedingen aanleiding geeft tot allerlei ellende (plastisch beschreven door het Centraal Planbureau in de Macro Economische Verkenning), is het verlagen van belastingen eenvoudig, doseerbaar en makkelijker omkeerbaar. De belastingverlaging kan expliciet benoemd worden op de jaarlijkse belastingaangifte: ‘de tijdelijke nulrente ­belastingkorting’.

Als gevolg van die belastingkorting loopt de staatsschuld op, conform plan. En het leuke van dit idee is dat daar ook een einde aan kan komen. In deze belastingwet nemen we een beslisregel op die bepaalt wanneer en in welk tempo de belastingkorting wordt verlaagd of zelfs verdwijnt. In deze beslisregel speelt de rente die de overheid moet betalen op nieuw uit te geven staatsobligaties uiteraard een hoofdrol.

Zo los je ook het probleem op van de grens van het perk, zoals ik het hierboven noemde. We weten niet waar die grens ligt, maar hanteren een beslisregel die Nederland in staat stelt die grens te ontdekken. We zetten steeds een stapje verder, en als we tegen het schrikdraad lopen (een renteverhoging) zetten we een stapje terug. Dáár ligt de grens blijkbaar.

Dit is geen volledig antwoord, wel een veelbelovende denkrichting.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden