'Beek' krijgt compromis met alleen winnaars

Half oktober meldt premier Kok dat de ministerraad, sprekend over nachtvluchten op vliegveld Beek, 'in de marge' ook heeft gesproken over een tweede nationale luchthaven....

THOM MEENS

Van onze verslaggever

Thom Meens

DEN HAAG

Woensdag begon hij in Lelystad opnieuw over de tweede luchthaven, waarna gisteren het balletje viel. PvdA-fractievoorzitter Wallage koppelde Beek aan Schiphol en vond het compromis dat Kok eerder had bedacht. Het definitieve ja of nee tegen nachtvluchten op Beek kan worden uitgesteld totdat is beslist over aanleg van een tweede nationale luchthaven.

Het is een compromis met alleen maar winnaars. Kok kan zijn ploeg bijeen houden en geen van de ministers loopt averij op. Minister De Boer van Milieu hoeft haar veto tegen nachtvluchten niet om te zetten in opstappen. Minister Jorritsma van Verkeer kan tegen Beek zeggen dat er nog niks is verloren, al sputtert ze nog wat tegen.

Ook de premier is tevreden. Hij omzeilt een lastige klip zonder gezichtsverlies. Tegelijk brengt hij de discussie over een tweede nationale luchthaven in een stroomversnelling zonder dat een van de coalitiepartijen zich geroepen voelt tot verzet. Beek blijft immers op de achterhand zitten.

Beek heeft zijn nachtvluchten vooral nodig om intercontinentale vrachtvluchten op te vangen, waarvoor op Schiphol geen plaats is. Uitbreiding met een oost-westbaan is zinloos als er straks plaats is voor vrachtvluchten op de tweede nationale luchthaven. Het compromis ligt voor het grijpen: de procedure voor de aanleg van de oost-westbaan voor dagvluchten wordt doorgezet; het besluit over nachtvluchten kan nog even uitblijven.

Voor vliegveld Beek maakt dit uitstel niets uit. De bouw van de baan kan op zijn vroegst rond 2000 beginnen en pas drie jaar daarna kan worden gevlogen. Blijkt in de tussentijd dat een tweede nationale luchthaven politiek niet haalbaar is, dan kan een volgend kabinet alsnog besluiten tot nachtvluchten.

Het kabinet praat vandaag nog wel over Beek en de nachtvluchten. Maar het is lastig zoeken naar een uitweg als een van beide partijen maar één compromis accepteert: de eigen oplossing. Minister De Boer wil geen nachtvluchten. Ze weet zich gesteund door het verkiezingsprogramma van de PvdA. Kok acht zich daaraan minder gebonden. Het gaat óók om werkgelegenheid.

Op Beek hebben al vier kabinetten zich de tanden stukgebeten. Van de Kamer krijgt het kabinet weinig steun. Die sprak in 1994 tweemaal over Beek en daarna niet meer. Het leidde niet tot helderheid. Sindsdien zijn de posities in kabinet en kamer nauwelijks veranderd, op één na. Minister De Boer heeft een hele draai gemaakt. In 1994 accepteerde ze nog nachtvluchten.

De Boer vraagt op 8 september 1994 de Kamer 'expliciet te willen instemmen' met het besluit van haar collega Jorritsma dagvluchten toe te staan op de oost-westbaan. Uit de parlementaire behandeling een maand later, blijkt dat én Jorritsma én De Boer toen al wisten dat nachtvluchten onontkoombaar zijn als de oost-westbaan er eenmaal ligt.

'Wij leggen geen vliegveld aan omdat wij zo graag nachtvluchten willen. Wij leggen een vliegveld aan, omdat wij vinden dat het nodig is', zegt Jorritsma in het debat met de Kamer. Ze maakt duidelijk dat het héle kabinet kiest voor een rendabele luchthaven in Beek. Op basis van de cijfers kan dat maar één ding betekenen: nachtvluchten. Zonder lijdt het vliegveld vijf miljoen gulden per jaar verlies, mét maakt het vijf miljoen winst. Het kabinet moet 40 procent van de verliezen dekken en kiest dus voor nachtvluchten.

De Boer gebruikt het overleg om de Kamer te overtuigen van de milieuwinst als het vliegveld een nieuwe start- en landingsbaan krijgt. De bestaande noord-zuidbaan loopt bijna van bebouwde kom tot bebouwde kom, de oost-westbaan komt in een landelijker gebied en bezorgt minder mensen hinder.

De Boer weerspreekt niet de stelling van Jorritsma dat het kabinet unaniem is. Zij houdt de Kamer een spiegel voor. 'Wie de oost-westbaan niet wil, valt terug op de noord-zuidbaan. Dan creëer en accepteer je een situatie die aanmerkelijk slechter is dan de situatie die wij met elkaar tot stand kunnen brengen. Wie daar ook tegen is, en de noord-zuidbaan evenmin wenst, zou zich moeten uitspreken voor sluiting van vliegveld Beek.' Dat zegt niemand.

Het debat eindigt met een zee van moties, waaronder één van GroenLinks die een verbod op nachtvluchten vastlegt. In theorie is daarvoor een kamermeerderheid want PvdA, D66, GroenLinks, SP, RPF en AOV willen geen nachtvluchten. Als het een week later op stemmen aankomt, is de meerderheid verdwenen: de coalitiegenoten PvdA en D66 haken af.

De afweging 'wel of niet' wordt door de PvdA vooruitgeschoven. Eerst moet het kabinet een nota maken over de toekomst van de regionale luchthavens (Relus), dan kiest de PvdA. De verwijzing naar Relus is slim. De Kamer wacht al jaren op die nota. Toen Jorritsma nog VVD-kamerlid was, liet ze geen gelegenheid lopen CDA-minister Maij van Verkeer te jennen over Relus.

Oktober 1994 zegt Jorritsma dat Relus 'medio 1995' bij de Kamer wordt aangeboden. Nu, bijna anderhalf jaar later, is Relus er nog niet. Niemand hoeft dus te kiezen. Na het wachten op Relus, is het wachten ook nog op een tweede nationale luchthaven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden