Bedrijven worden vaker beschuldigd van plagiaat in tv-spots

Vodafone heeft de muziek onder zijn nieuwste reclame veranderd, omdat die te veel leek op de hit Home van Dotan. Bedrijven worden vaker beschuldigd van plagiaat in tv-spots.

Dotan, zanger van hitsong Home. Beeld anp
Dotan, zanger van hitsong Home.Beeld anp

De mokerslagen op de pauk, het tokkelpatroon op de akoestische gitaar - het had bij elkaar inderdaad wel wat veel weg van Home, de episch klinkende hit van singer/songwriter Dotan. Een goede verstaander - of een kniesoor, dat kan ook - was misschien nog wel iets anders opgevallen: waar Home opent met een C-akkoord, gevolgd door een E-mineur, klonk nu eerst A-mineur en daarna de C.

De andere grepen op gitaar ten spijt, het was op z'n minst een zogeheten soundalike, de opening van de jongste commercial van Vodafone. Daarin volgt een werkman via de mobiele telefoon zijn kind dat wat overenthousiast Twinkle, Twinkle Little Star zingt. Na de Dotaneske opmaat van nog geen 20 seconden was bij menigeen de twijfel gezaaid. Was dit soms een handige manier om de betaling van royalty's aan de artiest en/of platenmaatschappij te omzeilen en toch mee te liften op het succes? Home resoneert al maanden in de gehoorgang; niet weg te slaan uit hitlijsten en van de playlist van menig radioprogramma. Een inkoppertje voor de reclamemakers: herkenning en het thuisgevoel ineen.

Zanger wist van niks

Sinds afgelopen vrijdag valt er weinig meer te vergelijken. Vodafone meldde de combinatie van pauk en tokkelgitaar uit het spotje te verwijderen en te vervangen door een ander thema.

Dat ging niet zonder slag of stoot. Al snel na de eerste uitzendingen ontving Dotan berichten dat zijn hit figureerde in de Vodafone-commercial. Probleempje: de zanger wist van niets, zijn platenmaatschappij Universal evenmin. Dotan vond dat, zei hij tegen VPRO's 3voor12, 'niet erg sympathiek'. 'Het is niet Home, maar lijkt er wel héél erg op.'

Volgens de mobiele provider was er ook helemaal geen reden om de artiest te informeren. Een 'stijlbriefing', aldus een woordvoerder, waarin het bedrijf muziekstukken suggereert die een reclamecampagne kunnen kleuren, was uitgemond in een 'zelfstandige melodie, speciaal gecomponeerd voor onze commercial'. Maar intussen meldde Universal in contact te zijn met de provider, waarna vrijdagmiddag de mededeling volgde dat het spotje werd ingetrokken. Mogelijk speelde op de achtergrond mee dat de normen voor plagiaat nogal ver lijken opgerekt sinds Pharrell Williams en Robin Thicke eerder deze maand tot verbazing en ontzetting van velen in de muziekbusiness zijn veroordeeld voor hun Blurred Lines. Dat lijkt volgens een rechtbank in Los Angeles te veel op Got to Give It Up van Marvin Gaye.

Commercial van Vodafone met 'Twinkle' zingend kind. Beeld Vodafone
Commercial van Vodafone met 'Twinkle' zingend kind.Beeld Vodafone

Meer soundalikes in reclamespots

De muziekgeschiedenis kent meer voorbeelden van soundalikes in reclamespots. Tom Waits kreeg het al in de jaren tachtig aan de stok met snackfabrikant Frito-Lay en reclamebureau Tracy-Locke. In een commercial voor chips, SalsaRio Doritos, zong iemand met een stem vol kolengruis een nummer dat veel leek op Waits' Step Right Up. De gang naar de rechter leverde de zanger 2,5 miljoen dollar op. Later, in 2006, ageerde hij met succes tegen Audi en Opel, die schorre imitators opvoerden in hun autoreclames.

De zanger claimt 'moreel recht' op zijn stem, verklaarde hij destijds in The New York Times. Dat iemand hem nadoet, vindt hij geen bezwaar. 'Maar er is wel een verschil tussen iemand die de stem creatief gebruikt of iemand die sigaretten en ondergoed verkoopt.' Ook Prince verzette met zich succes tegen het gebruik van een gitaarriff in de stijl van Kiss in een Opelspot. The Black Keys hebben het zelfs druk met soundalikes: ze spanden zaken aan tegen Pizza Hut, bouwmarkt Home Depot en casino-keten Pinnacle Entertainment.

Terug in eigen land: kijk eens naar actrice Nicolette van Dam die bij haar moeder Lipton Yellow Label Tea aanprijst en luister dan naar Gwen Stefani's The Sweet Escape. Sprankelend gitaar-geluidje in vergelijkbare akkoorden. De muziek onder een recent spotje van xs4all roept weer associaties op met Looking Too Closely van Fink. Volgens advocaat Jacqueline Schaap, gespecialiseerd in auteursrecht en media, let een rechter bij de bepaling of een artiest wordt benadeeld, op overeenkomsten in het totaalbeeld. 'Een nummer valt onder de bescherming van het auteursrecht als het oorspronkelijk is en de productie het persoonlijke stempel van de maker draagt. Als karakteristieke elementen van het origineel te herleiden zijn in de betwiste versie ontstaat er al snel een probleem.'

Schikking en schadevergoeding

Schaap wijst erop dat de meeste gevallen niet de rechtszaal halen. Meestal wordt een schikking getroffen, waarbij de artiest een schadevergoeding ontvangt. De hoogte daarvan hangt onder meer af van de omvang van de reclamecampagne en van wat betrokkenen eerder in vergelijkbare gevallen als vergoeding hebben ontvangen.

Mocht het toch tot een zitting komen, dan is het aan de gedaagde partijen duidelijk te maken dat er niet is geput uit een specifiek nummer. Daarbij kunnen ze beweren dat ze een zekere stijl vertolken. Op het blogplatform Medium.com verklaren de makers van de muziek van de door The Black Keys gewraakte casinocommercial dat ze gewoon bluesrock spelen. Hun The Howler is geen kopie van Howlin' for you, zoals de band claimt. 'The Black Keys hebben die muziekstijl niet uitgevonden. Sommige van hun songs zijn rip-offs van Muddy Waters-nummers.'

Publiciteit

Als er publiciteit komt over soundalikes tonen bedrijven zich vaak gevoelig. Hugo Boss stopte met de Master the Light-commercial na beschuldigingen dat de soundtrack met staccato synthesizerklanken wel erg dicht in de buurt zat van Intro van The xx. Op haar blog betoogt advocaat Bindu de Knock, die intellectueel eigendomsrecht als specialisme heeft, dat Hugo Boss wat snel heeft ingebonden. Het nummer van The xx volgt volgens haar een alledaagse akkoordenreeks. Dat geldt ook voor de baslijn en het drumpatroon. De productie van Hugo Boss staat in een andere toonsoort. Zowel de akkoorden als de drumpartij wijken af. Ook ontbreekt een karakteristiek element van Intro, de wat versluierde achtergrondzang. De Knock: 'Dit is een goed voorbeeld van een wettelijk toegestane soundalike.'

Het gewijzigde spotje van Vodofane, met 'nieuw gecomponeerd thema', is de afgelopen dagen al op tv gepasseerd en staat ook online. In plaats van de tokkelgitaar is er nu een prominente rol voor de piano, die wat andere accenten legt. De pauk krijgt ondersteuning van een bas. De A-mineur gevolgd door de C is gebleven. Heel radicaal zijn de ingrepen niet; een soundalike van een soundalike.

Gewoon betaald

Mobiele provider Vodafone beklemtoont dat het 'niet onze stijl' is zonder toestemming muziek te gebruiken. Rechthebbenden zijn eerder betaald voor het gebruik van bestaande nummers in andere commercials. Voorbeelden daarvan zijn spotjes waarin Sam Smiths Stay with me en Till it Hurts van Yellow Claw zijn te horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden