Bedrijven hebben handen vol aan radioactief ijzer

De controle op radioactief schroot is slecht. Niet alleen in Nederland. Zo belandt er wel eens radioactieve apparatuur uit een gesloopt ziekenhuis in Afrika tussen het metaal....

'Cronifer Moerdijk: overtreding, incidenten. Capricorn Stainless: Dordrecht, overtreding, incidenten. Nedstaal, Alblasserdam: overtreding, incidenten. Zaanse schroothandel, Vijfhuizen: overtreding.' In bijlage 2 van het rapport Meten Moet! van de VROMinspectie staan 101 gecontroleerde bedrijven met naam en toenaam genoemd. Bij slechts een enkeling staat geen kruisje in de kolom met overtredingen.

De door de inspectie geconstateerde slechte naleving van de Kernenergiewet bij de schrootverwerkende bedrijven (oud ijzer, staal en aluminium) is ernstig, vinden zowel de inspectie als de metaalbranche zelf. Vooral zorgelijk vinden zij het risico dat werknemers in de schroothandel worden blootgesteld aan straling. Ook kunnen radioactieve stoffen uit het schroot, dat wordt omgesmolten en hergebruikt, in het milieu belanden. Eind jaren negentig gebeurde dat bij het bedrijf Acerinox in Spanje. 'Bij deze metaalsmelter werd een partij schroot uit Nederland verwerkt en daarbij kwam een fikse wolk radioactief cesium vrij', zegt inspecteur Miriam Tijsmans, die het rapport opstelde.

Volgens de VROM-inspectie wordt ook in Nederland tien keer per jaar een 'forse' radioactieve bron aangetroffen. 'Het gaat om honderd megabecquerel tot een gigabecquerel radioactiviteit', zegt Albert Klingenberg van de VROM-inspectie. 'Dat is een hoge concentratie, die bij onoordeelkundige verwerking tot grote gezondheidsschade kan leiden.'

De kans op partijen radioactief schroot stijgt door de toegenomen handel met voorheen afgesloten landen met veel procesindustrie in Oost-Europa en het Midden-Oosten. Vooral in Irak storten burgers zich sinds de val van Saddam Hussein voor een paar grijpstuivers in gevaarlijke avonturen. Zoals de mensen die eind vorig jaar onder de ogen van patrouillerende Amerikanen in de woestijn bij Bagdad drie testtorens op een nucleair proefterrein sloopten en als schroot verkochten.

Detectiepoorten, zowel bij de douane in Rotterdam als bij de Nederlandse schrootverwerkers, kunnen de verspreiding helpen tegengaan. 'Bij ons gaat driemaal per week de bel af', zegt Wouter van 't Wout, adjunct-directeur van Jewometaal in Rotterdam. Vooral bij schroot uit Afrika en het Midden-Oosten slaat de meter frequentuit. 'De kennis in ontwikkelingslanden is gewoon een stuk minder', zegt Van 't Wout. 'Dan belandt wel eens radioactieve medische apparatuur uit een gesloopt ziekenhuis tussen het metaal.'

Jewometaal meet de lading tijdens het wegen van de vrachtwagens. 'De gegevens komen in een gesloten computersysteem, waardoor we niet kunnen sjoemelen met de gegevens.' Het bedrijf heeft een speciale stralingsdeskundige in dienst. 'En die heeft zoveel werk dat er ook nog externe adviseurs worden ingehuurd.'

Van 't Wout beseft dat niet elke branchegenoot zo ver is. Bedrijven met een omvang van 100 ton roestvast staal, 1000 ton aluminium of 20 duizend ton ijzer vallen onder het besluit om verplicht te detecteren. 'Bedrijven net op deze grens hebben het er moeilijk mee.'

Brancheorganisatie Metaal Recyclings Federatie (MRF) noemt het rapport 'zorgelijk'. 'Veel bedrijven hebben intussen wel de gevraagde poorten geïnstalleerd', reageert directeur Herman Voskamp. 'Maar we zijn er nog lang niet. Vooral het aanbod van cursussen om de kennis te verbeteren moet nog flink verbeteren.'

De MRF wil meer tijd om de zaken te regelen. 'Iedereen wil best', zegt Voskamp. 'Je gaat niet eerst voor vijftigduizend euro zo'n poort aanschaffen om er niets mee te doen. De veiligheid van het personeel staat op het spel en ook het milieu is beter af als wij radioactief materiaal uit de keten houden.'

Bij de MRF zijn 150 van de 500 bedrijven in Nederland aangesloten. In tonnages is meer dan 90 procent bij de branchevereniging aangesloten, zegt Voskamp. 'Wij geven onze leden duidelijke instructies. Maar het kost tijd.'

De VROM-inspectie is niet onder de indruk. 'Nog steeds kan worden gesteld dat de bedrijven over het algemeen slecht op de hoogte zijn van de regelgeving, ondanks het feit dat zij hierover vooraf voldoende waren geïnformeerd', schrijft de inspectie in het rapport. 'Sinds 1999 voert de inspectie al specifieke controles bij schrootbedrijven uit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden