ColumnKoen Haegens

Bedrijven die failliet gaan, dat hoort er gewoon bij − dacht ik

Koen Haegens artikel columnBeeld .

Mijn 7-jarige dochter heeft een opvallende fascinatie voor faillissementen. Dat begon met een leeg Hudson Bay-warenhuis in het centrum van Leiden. Hoe is het mogelijk dat iets wat er was, plotseling niet meer is? Is dat niet gemeen? Ik gaf haar het standaardantwoord. Als opa of oma overlijdt, is dat erg treurig. Maar bedrijven die verdwijnen, dat hoort er gewoon bij in de economie. Wie te weinig verdient en zijn rekeningen niet meer kan betalen, gaat failliet. Punt.

Nu twijfel ik. Vooruit, de door het Centraal Bureau voor de Statistiek bijgehouden cijfers zijn al jaren redelijk stabiel. In het eerste kwartaal van dit jaar gingen een kleine duizend bedrijven, instellingen en eenmanszaken failliet. Maar dat zijn vooral kleintjes. Gemiddeld werkten er nog geen zes mensen.

Voor grote ondernemingen gelden schijnbaar andere regels. Een van de weinige giganten die daadwerkelijk omviel tijdens de kredietcrisis, was Lehman Brothers. Het leeuwendeel werd gered. In de coronacrisis gaat het niet anders. Air France-KLM was eerder dit jaar de facto failliet, net als scheepsbouwer IHC. Deze maand was het Hema dat haar schulden niet langer kon of wilde betalen. Stuk voor stuk leven ze voort. Dankzij staatssteun, lage rentes of het recyclingprogramma dat private equity heet. Zelfs in de winkelstraat, zo bleek uit FD-onderzoek vorig jaar, is bij slechts een op de drie faillissementen de keten ook daadwerkelijk verdwenen.

Eerste vraag: is dat goed of slecht? Een faillissement maakt meer kapot dan je lief is, van het personeel tot toeleveranciers. Vandaar dat het kabinet werkt aan een nieuwe wet die faillissementen nog vaker moet voorkomen. Tegelijkertijd biedt het verdwijnen van zwakke bedrijven kansen voor concurrenten die het beter, goedkoper, slimmer kunnen. Dat is wat Joseph Schumpeter bedoelde met creatieve destructie. Economen vrezen dan ook dat het voortsukkelen van duizenden ‘zombiebedrijven’ een van de voornaamste oorzaken is van de tegenvallende productiviteitsstijging.

Tweede vraag: hoe nieuw is dit? Dat grote bedrijven die in problemen verkeren anders behandeld worden dan het MKB, is van alle tijden. Toch is het denkbaar dat de afkeer van risico’s die overal in de maatschappij zichtbaar wordt – van kinderen die niet langer in bomen mogen klimmen tot politici voor wie damage control voorop staat – ook de economie is binnengeslopen. 

Het kan mede verklaren waarom het land te klein was toen minister Wiebes van Economische Zaken zich liet ontvallen dat noodlijdende zzp’ers als ondernemer ‘bewust dat risico genomen’ hebben. Hetzelfde overkwam de president van de Oostenrijkse centrale bank nadat die opperde dat ‘elke economische crisis ook een schoonmaak is’.

Wie het weet, mag het zeggen. Maar dat er iets schort aan het klassieke verhaal over hoe en waarom sommige bedrijven failliet gaan terwijl andere voortleven, lijkt zonneklaar. Nu nog een manier vinden om dat aan mijn dochter uit te leggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden