Bedrijfstoezicht is niet gediend met wetsvoorstel

Het wetsvoorstel van GroenLinks en D66 met betrekking tot de het benoemen van de Raad van Commissarissen werkt polarisatie in de hand....

Christian Hiddink en Udo Kock en Xander Mol

NA dertig jaar structuurregime beheerst een old boys' netwerk het bedrijfstoezicht in Nederland. Het kiezen van eigen opvolgers door leden van de Raad van Commissarissen, heeft een verlammende uitwerking op de effectiviteit en kwaliteit van het toezicht. Iedereen is het er over eens dat er wat moet veranderen. Maar dan niet op de manier zoals de fracties van Groen Links en D66 in de Tweede Kamer hun initiatief-wetsvoorstel Corporate Governance voorstellen.

Het opvallendst aan dit voorstel is het plan het benoemingsrecht voor commissarissen gelijk te verdelen over werknemers, aandeelhouders en zittende commissarissen. Eerlijk en democratisch, zo lijkt het. In de praktijk is het echter een plan dat de moderne verhoudingen tussen arbeid en kapitaal negeert, en effectief toezicht frustreert.

Met dit initiatief-wetsvoorstel proberen GroenLinks en D66 de invloed van werknemers op belangrijke bedrijfsbeslissingen te vergroten. Door verouderde uitgangspunten bereikt het wetsvoorstel echter het tegenovergestelde van wat wordt beoogd. Het creëren van drie 'kampen' in de Raad van Commissarissen opent de weg naar belangenbehartiging en polarisatie van standpunten, zodat een krachtig en effectief toezicht op het bestuur van het bedrijf in veel gevallen niet van de grond komt. In plaats daarvan wordt de Raad van Commissarissen op zijn best een krachteloze praatclub van vergeefs naar consensus zoekende dames en heren, en in het slechtste geval een club waarvan de leden vechtend over straat rollen.

Via CAO's, Arbo-wetgeving en ontslagbescherming geniet de werknemer nu al bescherming tegen ongewenst bedrijfsbeleid. Daarnaast moet de rol en positie van de ondernemingsraad versterkt worden. Niet alleen door de ondernemingsraad extra bevoegdheden te geven, maar ook door haar beter gebruik te laten maken van bestaande rechten. Zo heeft de ondernemingsraad op dit moment het recht commissarissen voor te dragen. Helaas wordt daar zelden of nooit gebruik van gemaakt.

GroenLinks en D66 lijken met hun wetsvoorstel te blijven steken in de klassieke tegenstelling tussen arbeid en kapitaal, ook al schijnt het een modernistische variant. De verhouding tussen werknemer, kapitaalverstrekker en werkgever is de afgelopen decennia ingrijpend veranderd en gemoderniseerd. Beleggen in aandelen is inmiddels een nationale sport geworden waardoor steeds meer werknemers aandeelhouder zijn van het bedrijf waar ze werken. Optieplannen voor het hogere personeel in de onderneming zijn eerder regel dan uitzondering en dergelijke moderne vormen van belonen dringen ook steeds verder door tot de lagere bedrijfsregionen.

Grote pensioenfondsen beleggen niet langer alleen passief, met het oog op het behalen van rendement, maar proberen tevens actief de belangen te vertegenwoordigen van bij hen aangesloten werknemers. De impliciete veronderstelling van de indieners van het wetsvoorstel dat ze werknemers moeten beschermen tegen de macht van het grootkapitaal, getuigt van een achterhaald wereldbeeld.

In een moderne economie geldt juist dat de inzet van kennis en creativiteit van werknemers meer dan ooit van doorslaggevend belang is voor het succes van een bedrijf. Een besluitvormingscultuur waar tegenstellingen tussen arbeid en kapitaal worden benadrukt, past daar in het geheel niet bij.

Een bijkomend nadeel van het idee om werknemerscommissarissen in te stellen, is dat het sterk afwijkt van de internationale norm. Vooral grote bedrijven zullen dit als een serieuze hindernis ervaren. Bovendien, hoe moet een benoemingsrecht voor personeel worden vormgegeven bij bedrijven waarvan het personeel grotendeels buiten Nederland werkzaam is?

Voor een effectief en krachtig toezicht moet het mes worden gezet in het old boys' netwerk dat nu de commissariaten in Nederland onderling verdeelt. Het benoemings- en ontslagrecht van commissarissen moet voortaan toekomen aan de aandeelhoudersvergadering.

Natuurlijk moet voorkomen worden dat commissarissen alleen oog hebben voor de korte termijn financiële resultaten en daarop door de aandeelhouders worden geselecteerd. Daarom is het wenselijk dat de bestaande commissarissen en de ondernemingsraad het recht van voordracht houden. Ondernemingsraden die hun taak serieus nemen, zullen daar ook gebruik van maken.

Uiteindelijk moeten aandeelhouders kunnen ingrijpen als de samenstelling van de commissarissen te eenzijdig dreigt te worden of als individuele commissarissen niet functioneren. Deze manier van effectief bedrijfstoezicht doorbreekt het old boys' netwerk zonder negentiende-eeuwse tegenstellingen tussen arbeid en kapitaal te laten herleven.

Daarmee doet het recht aan de moderne verhoudingen tussen arbeid en kapitaal en houdt het rekening met de internationale context.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden