NieuwsCentrale banken

Bedrijfsleven haalt zich een recordschuld op de hals

Bedrijven hebben zich in 2019 voor een recordbedrag in de schulden gestoken. Wereldwijd verkochten ze voor 2.500 miljard dollar aan obligaties, geholpen door de historisch lage rente en de verwoede zoektocht van beleggers naar manieren om nog een laatste beetje rendement uit de wereldeconomie te knijpen. De alsmaar uitdijende schuldenberg van het mondiale bedrijfsleven baart De Nederlandsche Bank en andere financiële waakhonden zorgen.

President Klaas Knot geeft een toelichting op het jaarverslag van De Nederlandsche Bank.Beeld ANP

De Financial Times publiceerde de recordcijfers maandag op basis van onderzoek van het Britse Dealogic, een bureau dat data verzamelt over het wel en wee op de financiële markten. Het vorige recordbedrag aan bedrijfsleningen stamde uit 2017.

Dat bedrijven vorig jaar meer geld dan ooit wisten op te halen bij beleggers was vooral te danken aan het rentebeleid van de centrale banken. In de Verenigde Staten verlaagde de Federal Reserve de rente in 2019 met 0,75 procentpunt, waarmee de Amerikaanse centrale bank de 1 procentpunt stijging van 2018 grotendeels weer teniet deed. Ook de Europese Centrale Bank verlaagde de rente en kondigde bovendien aan verder te gaan met het opkopen van obligaties om de economie aan te blijven jagen.

Het tekent de spagaat waarin centrale banken verkeren: met lage rente hopen ze de broze wereldeconomie van zuurstof te voorzien, maar tegelijkertijd maken ze het daardoor aantrekkelijk voor bedrijven om zich schulden op de hals te halen. Hoe hoger de schuldenberg, des te groter het leed als er een krach plaatsvindt en bedrijven massaal hun leningen niet meer kunnen terugbetalen.

Door de lage rente schuimt kapitaal wanhopig de wereld af naar rendement. Het resultaat is dat bedrijven praktisch gratis kunnen lenen. Of soms krijgen ze zelfs geld toe van pensioenfondsen, verzekeraars en andere investeerders. De Duitse technologiereus Siemens leende in augustus bijvoorbeeld 1 miljard euro voor twee jaar, tegen een negatieve rente van min 0,315 procent.

Bedrijven steken zich steeds dieper in de schulden.

Het lijkt irrationeel van investeerders: zo graag geld willen uitlenen dat ze bereid zijn er geld op toe te leggen. Maar voor banken is een negatieve rente van 0,3 procent nog altijd minder erg dan de boeterente van 0,5 procent die ze aan de ECB moeten betalen als ze daar hun ongebruikte geld stallen. Of beleggers hopen erop dat de rente verder blijft dalen, wat het kopen van nieuwe obligaties alleen maar onaantrekkelijker maakt. De rente op hun eerder gekochte obligatie steekt daar dan plots nog enigszins gunstig bij af, waardoor de prijs van de obligatie stijgt en ze haar met winst kunnen doorverkopen.

De Wereldbank waarschuwde in een vorige week verschenen rapport voor de gevolgen voor de economische stabiliteit van de ‘grootste, snelste en meest brede golf van schuldenophoping’ in de laatste vijftig jaar. In China verdubbelden de schulden van bedrijven en gezinnen het afgelopen decennium bijvoorbeeld bijna tot 210 procent van het bbp eind 2019. Bovendien kiezen investeerders in Europa en de Verenigde Staten steeds vaker voor riskante bedrijfsobligaties met hogere rendementen maar ook een grotere kans op wanbetaling omdat de bedrijven bijvoorbeeld al een hoge schuldenlast met zich meetorsen.

DNB-voorzitter Klaas Knot sprak recent nog zijn zorgen uit over de groeiende bedrijfsschulden. ‘Aanhoudend lage rentes kunnen weliswaar vanuit macro-economisch perspectief wenselijk zijn, maar kunnen ook tot financiële instabiliteit leiden’, sprak hij in oktober. Knot constateerde bijvoorbeeld hoe verzekeraars steeds meer bedrijfsobligaties met een lagere kredietkwaliteit in hun portefeuilles hebben. Door de mondiale jacht naar rendement stijgen de prijzen van riskante bedrijfsobligaties soms ‘zelfs meer dan op economische gronden te rechtvaardigen valt’. Op de Europese markt voor bedrijfsleningen is het aandeel van obligaties met een relatief lage BBB-waardering toegenomen van minder dan 10 procent in 2009 naar 30 procent in 2019, aldus Knot.

In Nederland hadden bedrijven eind 2018 ruim twee keer zo veel obligaties uitstaan als in 2011. De totale Nederlandse bedrijfsschulden (inclusief bijvoorbeeld bankleningen) beliepen eind 2018 172 procent van het bbp, ruim hoger dan het gemiddelde van 110 procent in het eurogebied. De schuldenberg van het Nederlandse bedrijfsleven is vooralsnog wel lager dan voorafgaand aan de kredietcrisis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden