Bedrijfsartsen: doorwerken na 65 jaar is voor laagopgeleiden te zwaar

'De hogere pensioenleeftijd voelt voor veel werknemers als onhaalbaar', zegt Marie-José Thunnissen, bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB), de beroepsorganisatie waarbij alle bedrijfsartsen in Nederland zijn aangesloten. De NVAB zegt zich zorgen te maken over het effect van de verhoging van de pensioenleeftijd op de gezondheid van werknemers. Langer doorwerken maakt de AOW betaalbaar, maar leidt nu en in de toekomst tot problemen bij grote groepen werknemers, waarschuwt de NVAB.

Brandweermannen lopen op 20 juli in Rotterdam een mars naar het stadhuis waar burgemeester Ahmed Aboutaleb een petitie in ontvangst zal nemen. De brandweerlieden willen betere afspraken over prepensioenen. Beeld anp

Het steeds verder verhogen van de pensioenleeftijd leidt tot voortijdige uitval, niet alleen bij traditioneel als zwaar bekendstaande functies zoals die van steigerbouwer of stratenmaker, zegt Thunissen, zelf bedrijfsarts bij een zorginstelling. 'We zien dat werknemers in de zorg en in het onderwijs nu soms al de 65 niet halen. Ze zijn opgebrand. We krijgen huilende werknemers in de spreekkamer die zich zorgen maken over hun gezondheid en twijfelen of ze het werk dat ze doen wel tot hun 67ste vol gaan houden. Ze hebben last van hun knieën, gewrichten of ze kunnen het werk niet aan vanwege de toegenomen werkdruk. Ook komt het voor dat werknemers zich wel willen omscholen maar dat er geen uitzicht is op ander werk. Dit leidt tot stress en voortijdige uitval van personeel.'

De pensioenleeftijd gaat de komende jaren stapsgewijs omhoog naar 67 jaar en drie maanden in 2022. Daarna zal de pensioenleeftijd nog verder stijgen. Zoals het er nu naar uitziet, ontvangen Nederlanders in 2060 pas AOW als ze 71 jaar en 6 maanden oud zijn. Werkgevers en werknemers moeten samen maar uitvogelen hoe werknemers tot op hoge leeftijd 'duurzaam inzetbaar' blijven, luidt de opdracht van het kabinet. Maar volgens de NVAB staat dat ideaal ver af van de werkelijkheid.

Lees ook

De AOW-leeftijd gaat stapsgewijs verder omhoog, gebaseerd op de hogere levensverwachting. Maar is de rek er qua gezondheid niet een keer uit?

Waar gaat het mis?

'De pensioenleeftijd gaat omhoog terwijl tegelijkertijd in veel beroepen de werklast toeneemt. Dit heeft onder meer te maken met de inzet van ict, het toenemende gebruik van smartphones en het invoeren van flexibele roosters en ploegendiensten. Het werk wordt complexer. Tegelijkertijd nemen de mogelijkheden in en buiten bedrijven af om bijvoorbeeld simpeler, vervangend werk te doen. Vroeger kon een oudere medewerker in de zorg bijvoorbeeld een stap terug doen door een functie te accepteren als activiteitenbegeleider of receptionist. Nu worden dergelijke taken uit bezuinigingsoverwegingen uitbesteed aan uitzendkrachten of aan vrijwilligers. Ook in de financiële sector verkeren werknemers op leeftijd in onzekerheid over hun toekomst.'

Schieten werkgevers tekort?

'In de praktijk wordt er een grote verantwoordelijkheid bij de werknemers gelegd. Zij moeten er zelf voor zorgen dat ze gezond blijven en zich tijdig omscholen als ze merken dat hun werk te belastend wordt. Van werknemers wordt dus verwacht dat ze zelf maatregelen nemen, maar een deel van de beroepsbevolking is daar niet toe in staat. Bedrijven bieden wel trainingen aan om bijvoorbeeld mentaal fit te blijven, maar die slaan vooral aan bij hoogopgeleide werknemers die van nature al actiever bezig zijn met hun carrièreplanning. Van een alleenstaande moeder die op een flexibel contract in de kinderopvang werkt kun je bijvoorbeeld moeilijk verwachten dat zij actief bezig is met het verkennen van haar toekomstmogelijkheden.'

Moet de pensioenleeftijd misschien weer omlaag?

'Dat is niet de oplossing, dat staat vast. Via de verhoging van de pensioenleeftijd heeft het kabinet een economisch probleem opgelost. Maar wat bij het kabinet nog onvoldoende op het netvlies staat is dat er we er een gezondheidsprobleem bij hebben gekregen, een probleem dat veel complexer van aard is. Om te voorkomen dat mensen voortijdig stranden moet er nu meer aandacht komen voor het oplossen van deze fundamentele vraag: hoe gaan we in de toekomst om met de factor arbeid in onze samenleving? Dat is een zaak van de politiek en de Sociaal-Economische Raad.'

Rreacties van werkgevers en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

'De waarneming van de bedrijfsartsen dat de gezondheidsproblemen toenemen valt niet te ontkennen, maar de hele wereld wordt gecompliceerder. Het is niet alleen een probleem van werkgevers', zegt een woordvoerder van de Algemene Werkgeversvereniging Nederland (AWVN), die namens werkgevers CAO-onderhandelingen voert met vakbonden. Werknemers hebben zich de afgelopen jaren zelf te veel met de korte termijn bezig gehouden door tijdens de cao-onderhandelingen de nadruk te leggen op loonstijgingen, zegt de AWVN. Bij de komende onderhandelingen moet er volgens de werkgeversorganisatie daarom meer aandacht zijn voor bijvoorbeeld omscholingsmogelijkheden. De AWVN bepleit bestaande opleidingsfondsen in bedrijfstakken, gefinancierd door werkgevers en werknemers, te gebruiken om cursussen mee te betalen die werknemers opleiden voor werk buiten hun eigen sector. Nu mogen werknemers alleen opleidingen doen voor functies binnen hun bestaande werkveld. Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid doet de overheid al veel om voortijdige uitval van oudere werknemers te voorkomen. 'We realiseren ons dat er beroepen zijn die geen veertig jaar zijn vol te houden, omdat ze fysiek of mentaal te zwaar zijn. Het ministerie besteedt hier al jaren aandacht aan en trekt geld en tijd uit om mensen fit en met plezier naar het werk te laten gaan. Samen met werkgevers en werknemers proberen we ervoor te zorgen dat mensen op tijd worden omgeschoold en dat zij goede begeleiding krijgen. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid', zegt een woordvoerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden