Bankencrisis Italië is terug van nooit weggeweest

Het Italiaanse referendum duwt de oudste bank ter wereld naar de rand van de afgrond. De gevolgen kunnen zich tot ver buiten die ene bank en Italië uitstrekken.

Het Italiaanse referendum duwt de oudste bank ter wereld naar de rand van de afgrond Beeld getty

De aanpak van het Italiaanse bankenfiasco heeft iets weg van die van de vluchtelingencrisis. Een combinatie van Europese aarzeling, strikte regels en regelrechte hypocrisie staat eenvoudige oplossingen in de weg. Na maandenlang dralen gaat nu de Italiaanse minister van Financiën Padoan op de knieën voor een islamistisch land met een twijfelachtige staat van dienst. In dit geval moet de redding niet van Turkije komen, maar van Qatar.

Minister Padoan probeerde maandag de Qatar Investment Authority te overtuigen om 1 miljard euro te investeren in probleembank Monte dei Paschi di Siena (MPS). Daarbij werd hij bijgestaan door adviseurs van de zakenbanken JPMorgan en Mediobanca, meldde The Financial Times.

Hij moet wel, want het 'nee' bij het Italiaanse referendum heeft ook het moeizaam tot stand gekomen reddingsplan voor de oudste bank ter wereld op losse schroeven gezet. Dat plan rust op twee poten. Ten eerste hoopt MPS een miljardenpakket aan giftige leningen te verkopen aan een reeks private partijen.

Staatsschuld

2,5 biljoen euro is de totale omvang van de Italiaanse staatsschuld

Omslachtig

Die probleemleningen vormen de belangrijkste oorzaak van de jarenlange ellende in de Italiaanse bankensector. Het gaat om 360 miljard euro, oftewel de helft van alle slechte leningen in de eurozone. Daarop wordt niet, of slechts met grote vertraging afbetaald. Bijvoorbeeld omdat de betreffende bedrijven op de rand van het faillissement staan. Het duurt in Italië gemiddeld 8 jaar voordat een bank via de rechter een deel van dat uitgeleende geld terug kan krijgen. Daarnaast hoopt de Toscaanse bank voor 5 miljard aan nieuwe investeringen op te halen.

Deze strategie dreigt nu in het water te vallen. Beleggers staan door de onzekere politieke situatie niet te trappelen om geld te steken in MPS. Nieuwe verkiezingen kunnen uitmonden in een overwinning voor de Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo. Die heeft zijn kiezers een referendum over de euro in het vooruitzicht gesteld. Italië hoopt nu dat als Qatar alsnog over de streep kan worden getrokken, andere investeerders zullen volgen.

Het roept de vraag op waarom het allemaal zo omslachtig moet. Door alle verliezen van de afgelopen jaren is de beurswaarde van de Toscaanse bank geslonken tot een bescheiden 570 miljoen euro. Bovendien: dat ene miljard euro kan de Italiaanse staatsschuld - ruim 2,5 biljoen euro - er ook nog wel bij hebben. Daarvoor heeft de derde economie van de eurozone Qatar niet nodig.

Bail in-mechanisme

De reden is: Europa. In de crisis zijn talloze Duitse, Nederlandse, Ierse en andere banken gered met miljarden euro's aan belastinggeld - ironisch genoeg was Italië een positieve uitzondering. Uit die episode stamt een plechtig voornemen: dit nooit weer. In januari werd daarom het zogenoemde bail in-mechanisme van kracht: als een bank nu nog in de problemen komt, moeten eerst de aandeelhouders, schuldeisers en grote spaarders bloeden. Dan pas mag de overheid de portemonnee trekken.

Sommige economen noemen dit een schijnoplossing. Van de belanghebbenden van een bank valt nooit genoeg te plukken om alle kosten te dekken. Vervolgens is het alsnog de staat die moet betalen. Maar Italië heeft deze optie om nog een andere reden nooit zien zitten. De schuldeisers van banken als MPS zijn namelijk vaak geen steenrijke kapitalisten, maar doodgewone Italiaanse burgers. Kleine luiden, die hiermee al hun spaargeld kwijt zouden raken. Oproer gegarandeerd.

Het alternatief, het private reddingsplan, dreigt nu dus alsnog te sneuvelen. Het ergste wat er kan gebeuren is een bankrun. Klanten die de situatie niet langer vertrouwen, halen dan hun spaargeld weg bij MPS. Verwacht wordt dat de Italiaanse overheid klaar staat met een kapitaalinjectie van miljarden euro's. Uiteindelijk zal het de probleembank dan alsnog moeten nationaliseren. Inclusief de pijn voor de kleine spaarders.

Nieuwe ronde van de eurocrisis

Maandag besloten de betrokkenen de situatie deze week nog even aan te kijken, want dit alles kan grote gevolgen hebben voor de rest van de Italiaanse banken. Ook UniCredit, de grootste, heeft op korte termijn vers kapitaal nodig: 10 tot 13 miljard euro. Daarnaast zijn er meerdere kleine geldhuizen die extra geld moeten ophalen. Of dat straks nog lukt, is zeer de vraag. In het zwartste scenario zal de onzekerheid over de Italiaanse financiële sector vervolgens overslaan naar bijvoorbeeld Portugal, of zelfs Deutsche Bank. Dan gaat Europa een nieuwe ronde van de eurocrisis in.

Hoe die te bezweren? Alle ogen zullen deze week als vanouds zijn gericht op die andere Italiaan. Donderdag spreekt ECB-president Mario Draghi de pers toe. Naar verwachting kondigt hij verlenging aan van zijn monetaire stimuleringsprogramma. In dat kader koopt de ECB elke maand voor 80 miljard euro aan overheids- en bedrijfsschulden op. Daarmee in maart 2017 al stoppen, zoals aanvankelijk de bedoeling was, lijkt nu financiële zelfmoord. Het Italiaanse referendum toont dat de eurozone nog altijd uiterst kwetsbaar is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden