INTERVIEW

'Bankencrisis Italië explosief voor EU'

Als Italië zijn noodlijdende banken zelf mag steunen, slaat dat een enorme deuk in de geloofwaardigheid van de EU-bankenunie, aldus hoogleraar Benink.

Hoogleraar Harald Benink.Beeld anp

'De Italiaanse bankencrisis is explosiever voor de eurozone dan de Griekse schuldencrisis of de ruzie met Spanje en Portugal.' Hoogleraar banking en finance Harald Benink (1964) van de Universiteit van Tilburg zegt dat de eurozone nu voor de grote uitdaging staat. Als de Italiaanse regering haar zin krijgt en met belastinggeld zijn banken mag steunen, betekent dat een enorme deuk in de geloofwaardigheid van de bankenunie, terwijl die met zoveel pijn en moeite tot stand is gekomen. Dat Jeroen Dijsselbloem zich hier als voorzitter van de Eurogroep tot het laatste toe tegen verzet, is meer dan begrijpelijk, aldus Benink.

Het was allang bekend dat de Italiaanse banken ondergekapitaliseerd waren. Waarom is dat probleem pas door de Brexit acuut geworden?

'De verrassende Brexit heeft geleid tot nieuwe turbulentie op de financiële markten. Het kapitaal vliegt alle kanten op. Dat ondermijnt het vertrouwen in banken en verzekeraars wereldwijd. Hun aandelenkoersen zijn met 30 procent of meer gedaald en dan komen uiteraard de zwakste banken onder het vergrootglas te liggen. En die zitten in Italië.

'Het IMF heeft er vorig jaar al voor gewaarschuwd dat Europese banken 1.000 miljard euro aan leningen hebben waarop een betalingsachterstand is. Daarvan staat 360 miljard euro op de rekening van de Italiaanse banken.'

Had de Italiaanse regering niet eerder moeten ingrijpen?

'Zeker. Maar dat is niet gebeurd. De Italianen dachten dat het door economische groei vanzelf goed zou komen. Maar Italië is juist het land met de laagste groei en heeft na Griekenland de grootste staatsschuld (140 procent van het bbp). In tijden van optimisme kijkt iedereen daaroverheen, maar in slechte tijden gaat iedereen erop letten.'

En de Italiaanse overheid mag niets doen.

'In het kader van de nieuwe bankenunie hebben de eurolanden afgesproken dat de belastingbetaler niet meer mag opdraaien voor de ondergang van banken. Eerst moeten de aandeelhouders, obligatiehouders en depositohouders met meer dan 100 duizend euro bloeden: de bail-in. Daarna mag een land pas een beroep doen op Europese staatssteun via het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM), waarin geld is gereserveerd voor zulke bankensteun: de bail-out.'

Noodpakket

Niet alleen de Italiaanse banken hebben steun nodig, maar de hele Europese bankensector kan steun gebruiken. Een noodpakket van de Europese Unie van 150 miljard euro moet de banken eindelijk verlossen van hun onderkapitalisatie. Dat zegt de hoofd econoom van Deutsche Bank, David Folkerts-Landau, tegen Welt am Sonntag. Alleen al de Italiaanse banken zouden minstens 40 miljard euro nodig hebben, zegt hi

De Italiaanse banken beleggen vooral in elkaar. Als de een omvalt, wordt de ander meegezogen.

'Dat kan zo zijn. En daar is de Italiaanse overheid ook bang voor. Die probeert daarom een uitzondering te bedingen met een beroep op het feit dat in dat geval het hele financiële systeem op zijn grondvesten schudt.'

In Italië staat in oktober een referendum gepland over het politieke systeem. Als banken omvallen en beleggers worden gedupeerd, kan dat de premier de kop kosten. Dan komen misschien de populisten aan de macht.

'Daarom ligt het politiek ook zo moeilijk. Er vinden allerlei politieke interventies plaats. Dit is niets nieuws, want al in 2013 schreef ECB-president Mario Draghi een brief waarin hij pleitte voor een preventieve bail-out: banken mogen met belastinggeld worden geholpen als ze nog niet geheel failliet zijn. Onduidelijk is of Draghi daarover nog hetzelfde denkt.'

Kan een soort compromis worden gesloten: bail-in met bail-out? Dat is toch ook in Nederland gebeurd bij de redding van SNS Reaal in 2013?

'Daarin voorziet de bankenunie. Stel dat de Italiaanse banken 90 miljard van die 360 miljard aan leningen met een betalingsachterstand moeten afschrijven. Dan moet er 90 miljard aan nieuw kapitaal bijkomen. Na de aandeelhouders en obligatiehouders kan de overheid inspringen. Niet de Italiaanse overheid, maar het ESM. De redding van SNS Reaal was nog ver voor de totstandkoming van de bankenunie.'

Is een bankencrisis in Italië een groter probleem dan de schuldencrisis in Griekenland?

'Ja. Italië is een veel grotere economie. En voor Griekenland ligt al een derde steunpakket klaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden