'Banken weten wat mijn ''ja'' betekent'

'Ik zeg vanmorgen tegen mijn chauffeur: 'Het is een goeie dag vandaag. We zijn níet in het nieuws!'.' Dat was dinsdag. Dudley Eustace (67), financieel manager ad interim bij Ahold, kijkt uit naar het moment waarop Ahold 'een hele week' niet in het nieuws is, 'of zelfs een maand'.

Op 10 maart betrad hij in het Zaanse hoofdkantoor van Ahold de kamer van financieel directeur Michiel Meurs, die tegelijk met topman Cees van der Hoeven opstapte na het omvangrijke boekhoudschandaal.

Meurs' kamer is ook nu nog nagenoeg leeg, op enkele prenten van zeilschepen aan de muur en een drietal boeken op een plank na. 'Niets hier is van mij', zegt Eustace. 'Alles is van Michiel. Ik heb alleen de trofeeën voor zijn verdiensten weggehaald.'

Elke maandag- of dinsdagochtend gaat in Eustace' landhuis in Surrey, ten zuiden van Londen, om kwart over vier de wekker. Een halfuur later gaat hij per taxi naar het vliegveld, halfzes vertrekt zijn vlucht naar Schiphol. Rond negen uur zit hij achter zijn bureau in Zaandam. 'Ze zeiden dat deze klus drie dagen per week zou beslaan, voor een maand of zes', zegt Eustace. 'No way. Dream on!'

Al in de eerste week werd hem duidelijk dat het zeven dagen per week ging kosten, en veel langer dan een halfjaar. 'Ik was de enige daar voor de financiën, voor troubleshooting. Ik zat óf hier, óf thuis aan de telefoon. Onophoudelijk.'Niet alleen Ahold doet een beroep op zijn tijd, maar ook de Britse bedrijven Sendo en Smith en Nephew waar hij president-commissaris is. En alsof hij het nog niet druk genoeg heeft, is Eustace ook commissaris bij Hagemeyer en KLM. Hagemeyer onderhandelt met de banken over een reddingsplan, en KLM zit midden in fusie met Air France. 'Tsja, ík heb het zo ook niet gepland', zegt Eustace laconiek. 'Het is de wet van Murphy.'

Hij had zijn toekomst duidelijk anders voorgesteld, toen headhunter Egon Zehnder hem begin maart benaderde. 'Mijn vrouw en ik hadden net besloten dat we ons voorgoed in Engeland zouden vestigen, en waren met de bouw van een nieuw huis bezig.

Al snel zag Eustace echter in dat hij de enige was die deze klus kon klaren. 'Ik ken niemand anders met dezelfde ervaring als ik, die op korte termijn zeven dagen per week beschikbaar is.'

De Brit maakte furore als financieel-directeur bij Philips. Hij loodste het concern begin jaren negentig onder Jan Timmer langs de rand van de afgrond. In de zomer van 2001 schoot hij KPN te hulp. Als gedelegeerd commissaris naast Ton Risseeuw, wist hij het vertrouwen van de banken te herstellen en nieuwe financiering binnen te slepen.

Eustace was de aangewezen persoon om ook Ahold weer op de been te helpen. Bovendien kende hij president-commissaris Henny de Ruiter nog van Aegon. 'Hij is de reden dat ik ben gekomen. Ik mag hem graag en respecteer hem zeer. Hij vroeg mij om te helpen, dus kwam ik helpen. Zo simpel is het.'

Maar u bent geen charitatieve instelling.

'Ik deed het niet voor het geld. Sterker nog: Toen ik ''ja'' had gezegd, zeiden de commissarissen: ''Hoeveel wil je verdienen?'' Ik wist niet wat ik moest zeggen, en dat zei ik ook. Zij drongen erop aan dat ik een indicatie gaf. Ik had geen idee wat Michiel Meurs verdiende, maar heb om zijn salaris gevraagd, plus twintig procent. En honderdduizend aandelen waarover ik zelf belasting betaal. Dat was het. Als ik straks wegga, en het bestuur vindt dat ik het goed heb gedaan, mogen ze me een bonus geven, heb ik gezegd. Maar dat is aan hen.'

Wat vindt u van de kritiek op het salaris van topman Moberg?

'Dat was heel ongelukkig. Hij is niet de eerste, en zal ook niet de laatste zijn die zoveel kritiek op zijn salaris krijgt. Ik heb voorbeelden gezien - en ik plaats Moberg niet in die categorie - van pure hebzucht en excessen. Mobergs salaris is nog verre van de schaduw van de Grasso's van deze wereld (Richard Grasso, bestuurder van New Yorkse beurs kreeg 140 miljoen dollar, red.).'

Eustace begon bij Ahold met niets. 'Ik kende niemand, behalve een paar commissarissen.' Dat bleek ook niet nodig. 'Vanaf het moment dat ik binnenkwam ging bijna non-stop de telefoon. Mijn leven werd geregeerd door banken, accountants en advocaten.'

Toen hij aantrad hielden analisten serieus rekening met een faillissement van Ahold. De Brit moest de patiënt stabiliseren. Daarbij had hij, net als eerder bij Philips en KPN, een duidelijk uitgangspunt: Cash is king. Winstcijfers hebben Eustace nooit veel gezegd. 'Ik kan je elk winstcijfer geven dat je wilt, maar niet zomaar ergens geld vandaan toveren.'

Zolang de kasstroom op gang bleef, zou Ahold blijven leven. Pas als de supermarkten geen geld meer zouden hebben om levensmiddelen te kopen, was er een acuut probleem. Contanten waren dus dringend nodig.

Om te beginnen besloot Eustace alle leveranciers een maand later te betalen. Daarnaast stuurde hij adviseurs naar vestigingen in Spanje en de Verenigde Staten om te onderzoeken of er geld te halen viel, door op voorraden of het werkkapitaal te besparen.

Tot zijn 'grote verrassing', bleek de vorige Ahold-directie nauwelijks in de geldstroom geïnteresseerd. 'Er was geen cash flow forecasting system.' Onbegrijpelijk, vindt Eustace. 'De kasstroom is de levensader van je bedrijf. Als je meer investeert dan je aan contanten genereert, moet je voorzichtig zijn. Maar Ahold expandeerde enorm. Er kwam een punt waarop meer werd uitgegeven dan er binnenkwam. Dan moet je oppassen.'

Heeft u Van der Hoeven en Meurs daarop gewezen?

'Ik heb ze in maart wel een paar keer gesproken, maar kritiek is absoluut niet nodig. Ze lijden al genoeg. Ik denk dat niemand nu in hun schoenen zou willen staan.'

In hoeverre de voormalige Ahold-top de fraude bij dochter US Foodservice in de hand heeft gewerkt, durft Eustace niet te zeggen. 'Fraude gebeurt elke dag, anytime, anyplace, anywhere. Maar je vraagt je af waarom die mensen dat gedaan hebben. Als ze slim zijn - en ze zijn zeker niet dom - dan wisten ze dat ze daarmee ooit tegen de lamp zouden lopen.'

Er is gesuggereerd dat ze met de cijfers goochelden om een bonus te krijgen voor behaalde doelen.

'Bij Ahold wordt inderdaad met een bonussysteem gewerkt. Maar of dat mensen motiveert om te frauderen, kan ik niet te zeggen. Het is, denk ik, zoals die man die Barings voor veel geld heeft opgelicht: het begint met iets kleins, maar je moet steeds meer inzetten om dat te verdoezelen. Het is net als met gokken, je verdubbelt je inzet om je verloren geld terug te krijgen. Er komt een punt waarop je niet meer terug kunt.'

Werkten de hoge winstdoelstellingen fraude niet in de hand? 'Nee. Je kunt wel zeggen dat een snelle groei de capaciteit van een organisatie te veel opslokt, ten koste van de normale controlemechanismen. Het verhoogt het risico fraude wellicht, maar je kunt niet zeggen dat het er noodzakelijkerwijs uit voortkomt.'

Was u ooit bang dat Ahold failliet zou gaan?

'Dat speelde allemaal in het weekend van 24 februari, en toen was ik hier nog niet. Bij mijn aantreden was het noodkrediet van de banken al geregeld. Dat is de verdienste van Henny de Ruiter.'

De kritiek die president-commissaris Henny de Ruiter de afgelopen maanden over zich heen kreeg, vindt Eustace overdreven. 'Henny stond voor een onmogelijke taak. Als je plotseling een bedrijf moet leiden dat elke dag in het nieuws is, elke dag onder vuur ligt, elke dag kritiek krijgt, hoe ga je dan 's avonds naar bed? Hoe kun je nog slapen? Het menselijk aspect wordt nogal eens vergeten.'

De Ruiter moest publicatie van de cijfers keer op keer uitstellen. 'Dat was een enorme vernedering', beaamt Eustace. 'En heel slecht voor de reputatie van het bedrijf.'

Toch was er volgens hem na februari geen moment waarop de banken de stekker eruit dreigden te trekken. 'Er is een gezegde dat luidt: Als je de bank een miljoen schuldig bent, heb je een probleem. Als je ze een miljard schuldig bent, hebben zíj een probleem.'

De goede naam van Eustace bij de banken, hielp ook, beaamt hij. 'Ik heb mijn reputatie aan Ahold uitgeleend. De banken kennen mij. Ze weten wat mijn ''ja'' betekent. Ze hoeven niet eerst uit te zoeken of ik wel de waarheid spreek, of maar de helft van de waarheid, of dat ik economisch omspring met de waarheid.'

Zijn werk zit er bijna op. De Fin Hannu Ryöppönen heeft begin september het roer overgenomen. Ahold was zijn laatste grote klus, bezweert Eustace. Als hij weer wordt gevraagd, geeft hij niet thuis. 'Dan zal mijn vrouw de deur dichtgooien en roepen: ''Ga weg en kom nooit meer terug!''.'

U bent altijd de tweede man geweest. Heeft u nooit nummer één van een bedrijf willen zijn?

'Ach, jawel. Maar ik ben nu op een leeftijd waarop ik mezelf niet meer zo nodig hoef te bewijzen.'

Wat is uw belangrijkste les voor Ahold?

'Cash is king en verlies nooit je gevoel voor humor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.