Banken verrassen met kloeke winst

Ze verdienen bakken met geld, de banken die de crisis hebben overleefd. Want geld is goedkoop en de concurrentie is uitgedund....

Amsterdam ‘Zo kan ik ook bankieren’, zegt Paul de Grauwe, hoogleraar internationale economie aan de Katholieke Universiteit Leuven. ‘De Europese Centrale Bank heeft een geldmachine gecreëerd voor banken. Ze kunnen tegen 1 procent geld lenen en dat geld steken ze vervolgens in risicoloze staatsobligaties die 3 tot 4 procent opleveren. Zo subsidieert de ECB de banksector.’

Terwijl sectoren als de bouw en de auto-industrie in de kreukels liggen door de recessie, verrasten enkele banken de afgelopen weken vriend en vijand met kloeke winsten. In de Verenigde Staten spanden zakenbanken Goldman Sachs en JP Morgan de kroon met elk een winst van 2,5 miljard euro het tweede kwartaal. In Europa stalen onder meer BNP Paribas, waarin Belgische brokken van Fortis zitten, Deutsche Bank en de Britse banken HSBC en Barclays de show. Over het algemeen geldt: hoe minder staatssteun, des te hoger de winst. En zakenbankieren is weer een ouderwetse winstpakker.

Alsof er nooit een kredietcrisis is geweest, lieten de banken ook weten dat ze hun bonuspotten weer volstorten. Overheden hebben weinig mogelijkheden hier een stokje voor te steken.

‘Schokkend’, zegt De Grauwe. ‘Overheden zijn banken massaal te hulp geschoten en nu ze weer winst maken, gaat het geld naar de aandeelhouders en naar bankiers die elkaar fantastische bonussen toekennen.’

Politici in onder meer Frankrijk en de VS lopen te hoop tegen de nieuwe bonusronde, maar kunnen nog weinig uitrichten. De definitieve bonussen worden pas aan het eind van het jaar vastgesteld. Bovendien ontbreken regels.

‘Ander gedrag bij het uitbetalen van bonussen kunnen toezichthouders nog niet afdwingen’, zegt Elmer Sterken, hoogleraar economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Het duurt nog zeker een half tot een heel jaar voordat nieuwe regels van kracht zijn. Toezichthouders lopen achter de muziek aan.’

De ironie wil dat banken, die vorig jaar nog met hangende pootjes bij de overheid aanklopten, de megawinsten onder meer te danken hebben aan de maatregelen die zijn genomen om de economische crisis te bestrijden. Een crisis die ze zelf hadden veroorzaakt door jarenlang royaal kredieten te verstrekken en de risico’s uit het oog te verliezen.

‘Dat zie je vaker na een crisis’, zegt Patrick Lemmens, bankanalist bij vermogensbeheerder Robeco. ‘Ook in het begin van de jaren negentig stegen de winsten van banken als gevolg van renteverlagingen.’

De centrale banken hebben de rente verlaagd om de economische groei aan te wakkeren. De Europese Centrale Bank (ECB) handhaafde de rente deze week op het historisch lage niveau van 1 procent. De Fed, de Amerikaanse centrale bank, is helemaal tot het uiterste gegaan: de rente is bijna tot nul gedaald. Hierdoor is geld, de grondstof van banken, een stuk goedkoper geworden.

Intussen brengen banken bedrijven en particulieren die geld lenen hogere tarieven in rekening. Door de hogere marge stroomt het geld weer binnen bij banken.

Een andere crisismaatregel die banken in de kaart speelt, is de grootscheepse inkoop van obligaties door centrale banken. Zo koopt de Fed voor miljarden Amerikaanse staatsleningen op om meer geld in de economie te pompen. Dit soort opdweilacties kondigt de Fed van tevoren aan. Obligatiehandelaren van onder meer Goldman Sachs spelen daar handig op in. Een aanzienlijk deel van de winst van Goldman Sachs is te danken aan de obligatiehandel.

Ook een ander gevolg van de kredietcrisis pakt goed uit voor banken die het hoofd boven water hebben gehouden: het aantal lastige concurrenten is gedaald. In de VS legden zakenbanken Lehman Brothers en Bear Stearns het loodje. Goldman Sachs en JPMorganChase mogen de koek verdelen. Bedrijven die een grote overname willen doen of geld willen ophalen, kunnen bijna niet om deze banken heen.

Deze kaalslag biedt de overgebleven partijen de mogelijkheid de tarieven te verhogen. De fee voor de uitgifte van aandelen steeg van 1,8 (2008) naar 3,5 procent.

Zakenbanken hebben verder baat bij bedrijven die hun schulden moeten herfinancieren. Dat vangt de verrassend geringe daling van het aantal overnames en fusies op. Faillissementen brengen ook geld op. ‘Een gespecialiseerde bank als Lazard in de VS verdient goed aan de afwikkeling van faillissementen’, zegt fondsmanager Lemmens.

Er is wel een imagoprobleem voor banken die ostentatief aan de crisis verdienen. ‘A lower form of life than Somali pirates’, zo typeerde een bankier de perceptie van zijn professie, volgens schrijver William Cohan (House of Cards).

In Europa en de VS willen politici paal en perk stellen aan torenhoge bonussen. In de VS nam het Huis van Afgevaardigden een wet aan die het toezichthouders mogelijk maakt bonussen en beloningen van bestuurders van financiële instellingen te bepalen. Dat kunnen ze doen als ze vinden dat de bezoldiging van bankiers aanzet tot het nemen van te grote risico’s. De nadruk op bonussen heeft in de VS en Londen al geleid tot een reactie: de vaste salarissen van zakenbankiers zijn flink opgeschroefd.

Christine Lagarde, de Franse minister van Financiën, waarschuwde afgelopen week dat banken zich moeten houden aan de afspraken de beloningspakketten te versoberen. Frankrijk heeft als enig lid van de G20 de regels voor bonussen ingevoerd. Die regels verbieden gegarandeerde bonussen en koppelen deze beloningen aan langetermijndoelen.

In Nederland zijn volgens hoogleraar Sterken de afspraken strenger dan in andere landen. Alle banken volgen de aanbevelingen van de commissie-Maas. Bonussen van bestuurders mogen bijvoorbeeld niet hoger zijn dan 100 procent van het vaste salaris. Bovendien moeten ze gespreid over drie tot vier jaar worden uitbetaald.

Alleen publieke verontwaardiging leidt volgens Sterken tot harde ingrepen. ‘Aandeelhouders en commissarissen beginnen te mekkeren als alle bonussen steeds in de krant komen. Banken hebben meer toezicht nodig. De zucht naar winst is deels goed, maar bij banken moet meer nadruk worden gelegd op stabiliteit.’

Hoogleraar De Grauwe is minder optimistisch. ‘Het momentum voor veranderingen is weg. Banken maken daar misbruik van door te lobbyen. Ze zetten met hun volle gewicht in op vertraging van de besluitvorming.’ Dat ze onverwacht grote winsten boeken, helpt ze daar alleen maar bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden