Analyse

Banken maken megawinsten. Waarom merkt de klant daar niks van?

Met de coronacrisis achter de rug boeken de grote Nederlandse banken spectaculaire winsten. Ondertussen betalen klanten hogere kosten en worden ze opgezadeld met negatieve rentes. Hoe valt dat te rijmen? Vier mogelijke verklaringen.

Het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Het hoofdkantoor van de Rabobank in UtrechtBeeld Raymond Rutting / de Volkskrant

1) ‘Uitzonderlijke’ coronawinsten

Opnieuw gaapt er een kloof tussen bankiers en burgers. Binnen de muren van de hoofdkantoren van ING, Rabobank en ABN Amro klinken deze weken bezorgde geluiden. De Nederlandse banken worstelen met de lage rente. De vraag naar leningen vanuit het bedrijfsleven valt tegen. En dan zijn er nog kostbare eisen vanuit de maatschappij, zoals het bestrijden van witwassen.

Buiten op straat heerst een volstrekt ander beeld. De banken maken megawinsten, maar de klant merkt er niks van. Kantoren worden gesloten, de prijzen van betaalpakketten gaan omhoog. Tot overmaat van ramp zien steeds meer spaarders zich opgezadeld met negatieve rentes. Hoe kan dat?

De resultaten die de drie grootste Nederlandse banken afgelopen week publiceerden, zijn inderdaad spectaculair. Het tobbende ABN Amro presteerde beter dan verwacht, waarop de beurskoers steeg met 8 procent. ING zag de kwartaalwinst vervijfvoudigen ten opzichte van een jaar terug. Bij de Rabobank was het eerste half jaar zelfs sprake van een vertienvoudiging. Topman Wiebe Draijer sprak donderdagochtend tijdens een persconferentie van een ‘uitzonderlijk’ resultaat dat volgt op een niet minder ‘exceptioneel’ coronajaar.

Dat is dan ook meteen het eerste verweer van de banken: deze jubelcijfers zijn eenmalig. Ze zijn het gevolg van het snelle herstel van de Nederlandse economie. Vorig jaar zetten de banken zich schrap voor een golf aan faillissementen. Rabobank reserveerde meer dan 1,9 miljard euro om verliezen op leningen op te vangen. ING en ABN Amro deden hetzelfde. Maar de gevreesde coronaschade blijft uit. Hierdoor kunnen nu honderden miljoenen euro’s uit de stroppenpot worden gehaald. Dat geeft de resultaten een tijdelijke oppepper.

2) Gulle staatssteun

Dat de banken zo weinig coronapijn voelen, is te danken aan de overheid. Die pompte al 72 miljard euro in de economie. Anders dan in 2008 is dat bedrag niet bestemd voor de redding van wankele financiële instellingen. Sinds de pandemie Nederland overviel, in maart vorig jaar, benadrukken de banken juist dat zij dit keer onderdeel van de oplossing zijn – en niet van het probleem. Hun lobbyclub, de Nederlandse Vereniging van Banken, stelt dat ‘sinds het begin van de coronacrisis banken 66 duizend ondernemers hebben geholpen aan financieringen’. Op het dieptepunt kregen 129 duizend bedrijven vorig jaar een betaalpauze.

Indirect functioneren de overheidsmiljarden wel degelijk – opnieuw – als een gigantisch steunpakket voor de banken. Omdat de regering werknemers in sectoren als de horeca en het toerisme laat doorbetalen, blijven die hun hypotheek netjes aflossen. Bedrijven belanden, dankzij vergoedingen voor hun vaste lasten en voorraden, amper op de afdelingen bijzonder beheer, de spreekwoordelijke ziekenboeg van de banken. Doordat de Belastingdienst ruimhartig uitstel geeft, houden ondernemers geld over voor hun bancaire kredieten.

3) Dalende rente-inkomsten

De grootste zorg van de bankiers is de lage rente. Zij wezen deze week opnieuw met de beschuldigende vinger naar de Europese Centrale Bank (ECB). Die vraagt banken tegenwoordig een vergoeding over de spaartegoeden die zij stallen in Frankfurt. Als gevolg hiervan staan hun rentemarges, het verschil tussen wat banken verdienen en kwijt zijn aan rente, onder druk.

Een van de meest omstreden maatregelen hiertegen is de negatieve spaarrente. Klanten met meer dan een ton op hun rekening moeten bij de meeste aanbieders sinds kort geld betalen. De banken sluiten niet uit dat dit lot meer consumenten zal treffen. ‘Nu heeft 95 procent van onze klanten daar niet mee te maken, maar ik kan niet beloven dat dat percentage niet lager wordt’, stelt bestuursvoorzitter Draijer van Rabobank.

Een andere oplossing is betaalpakketten duurder maken. En dan is er nog een cadeautje van Europa, als pleister op de rentewond. Banken kunnen tegenwoordig namelijk onder bepaalde voorwaarden geld toe krijgen op langlopende leningen die zij afsluiten bij de ECB. Dit zogenoemde TLTRO-programma leverde Rabobank en ING het afgelopen jaar honderden miljoenen op.

Ondanks het geklaag valt de schade voorlopig mee. De gemiddelde rentemarge daalt pas sinds 2020. Nog altijd is zij hoger dan in de jaren voor 2013, blijkt uit cijfers van De Nederlandsche Bank. Al concludeert die dat de toekomst onzeker is: ‘De verwachting is wel dat de druk op de rentemarge voorlopig aanhoudt.’

4) Banken zijn commercieel

Het lijkt een open deur, maar de belangrijkste verklaring voor de megawinsten is simpelweg dat banken dat willen. Sommige critici hebben ervoor gepleit de banken om te vormen tot nutsbedrijven zonder winstoogmerk. In plaats daarvan besloot ‘Den Haag’ ABN Amro te privatiseren. ING was altijd al beursgenoteerd. De Rabobank opereert iets minder commercieel, maar ook deze coöperatie heeft certificaathouders die een vergoeding wensen.

En de Europese Centrale Bank geeft gezonde banken hiervoor weer groen licht, nu de coronacrisis grotendeels achter de rug lijkt. Het gevolg is dat de kapitaalverschaffers een feestje vieren terwijl klanten het nakijken hebben. ABN Amro heeft al aangekondigd de dividenduitkeringen te hervatten. ING wil 3,62 miljard euro uitkeren aan de aandeelhouders.

Zelf vinden de bankiers dat allerminst exorbitant. Bovendien hebben ze zwarte cijfers nodig om hun buffers te versterken, verklaart chief financial officer Bas Brouwers van de Rabobank desgevraagd. ‘Wij voegen deze winst van ruim 2 miljard euro grotendeels toe aan ons eigen vermogen. Daarmee doen we dus niks geks. Het is gewoon nodig om aan de strengere kapitaaleisen te voldoen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden