Banken halen neus op voor Antwerpse diamantairs

De diamantensector kampt met fraudeschandalen. Banken haken af en weigeren leningen aan diamantairs. Dat is vooral te merken in de belangrijkste diamantwijk ter wereld, die van Antwerpen.

Diamantslijper aan het werk in Antwerpen. Beeld de Volkskrant / Marcel van den Bergh
Diamantslijper aan het werk in Antwerpen.Beeld de Volkskrant / Marcel van den Bergh

De Antwerpse diamantwijk trekt aan de alarmbel, omdat ze zich in de steek gelaten voelt door de banken. Veel Antwerpse diamantairs kunnen nauwelijks nog een bankrekening krijgen, laat staan een lening. Het gebrek aan financieringsmogelijkheden bedreigt de positie van Antwerpen als belangrijkste diamantcentrum ter wereld.

'Vroeger kwamen de banken naar ons, nu is het hard vechten voor een rekening', zegt Rob van Beurden, een Nederlandse diamantair die al meer dan dertig jaar in Antwerpen werkt. 'Belgische banken geven alleen nog rekeningen aan de giganten uit de diamantwereld, maar gewone mkb's raken nergens meer binnen. Het is te gek voor woorden.'

'Zodra een bank in België ziet dat iemand in de diamantsector actief is, krijgt die te horen dat hij geen klant kan worden', aldus Ari Epstein, topman van belangenorganisatie Antwerp World Diamond Centre (AWDC), in het dagblad De Tijd. 'Een medewerker van AWDC kon geen lening krijgen voor een auto. Bij sommige banken staat zelfs online dat klanten geen relatie mogen aangaan met diamantairs.'

16de-eeuwse Joodse vluchtelingen

Antwerpen is een centrum van diamanthandel geworden met dank aan de grote Joodse gemeenschap in de havenstad. In de 16de eeuw vluchtten veel Joden die in Zuid-Europa werden vervolgd naar Antwerpen.

Corruptieschandalen

Veel banken mijden de diamantsector, die door zijn internationale geldstromen erg ingewikkeld is en de voorbije jaren meermaals in opspraak kwam door grote corruptieschandalen. Bovendien is er het risico op bloeddiamanten uit oorlogsgebied, waarop in Antwerpen weliswaar een strikte controle bestaat. Recenter waren er synthetische diamanten, die in een laboratorium zijn gemaakt maar als natuurlijk worden aangeboden. Veel banken hebben daarvoor niet de nodige expertise in huis.

Maar zelfs traditionele diamantbankiers haken af. De Belgische bank KBC sloot in 2014 in nasleep van de bankencrisis zijn gespecialiseerde Antwerpse Diamantbank, waar eenderde van de 1.700 Antwerpse diamantairs klant waren. Vorig jaar stootte de Britse bank Standard Chartered zijn diamantdivisie af. ABN Amro - traditioneel een grote diamantfinancier - is veel strenger geworden.

De meeste Antwerpse diamantairs kunnen alleen nog terecht bij Indiase overheidsbanken, zoals Union Bank of India. 'Daar word je niet met veel enthousiasme klant', aldus diamantair Van Beurden. 'Ze rekenen heel hoge tarieven voor hun dienstverlening en aan elektronisch bankieren doen ze niet. Maar we kunnen niet anders, we staan met onze rug tegen de muur.'

Voor de Antwerpse diamantwijk, waar jaarlijks 44 miljard euro wordt omgezet, is dit bijzonder pijnlijk. Vlotte toegang tot financiering is essentieel in een kapitaalintensieve sector als de diamanthandel en was altijd de grootste troef van Antwerpen. Op nauwelijks een vierkante kilometer vindt 84 procent van de wereldhandel in ruwe diamanten plaats en 50 procent van die in geslepen diamanten.

'De terughoudendheid van de banken is een probleem in diamantcentra overal ter wereld', aldus Chaim Even-Zohar, een in de diamantsector gespecialiseerde journalist van het vakblad Diamond Intelligence Briefs. 'Maar voor Antwerpen is dit bijna een existentieel probleem.'

Ruwe en geslepen diamanten bij Gassan Diamonds in Amsterdam. Beeld anp
Ruwe en geslepen diamanten bij Gassan Diamonds in Amsterdam.Beeld anp

Nieuw fiscaal regime

Volgens Even-Zohar ligt het probleem voor een deel bij de diamantsector, die door de grote fraudeschandalen en een dip in de winstmarges een slechte naam heeft gekregen, maar evengoed bij de banken. Die moeten hun klanten sinds de crisis steeds strenger controleren, maar weten niet hoe ze het toezicht op de ingewikkelde diamanthandel moeten organiseren.

Het Antwerpse diamantkwartier doet zelf veel om transparanter te werken. Zo werd vorig jaar een nieuw fiscaal regime ingevoerd, de 'karaattaks', waarbij diamantairs op hun omzet belast worden en niet langer op hun winst. Bij steentjes die wereldwijd heen en weer reizen en onderweg van ruwe in geslepen diamant veranderen, is de winst lastig te controleren.

Maar die karaattaks heeft volgens Even-Zohar een onverwachte bijwerking: nu de overheid alleen de omzet controleert, hebben banken minder vertrouwen in de overige jaarcijfers. 'Een diamantair kan uitstekende jaarrapporten maken, maar dan nog is het moeilijk voor banken om die te accepteren', aldus Even-Zohar. 'Dat is uitermate frustrerend.'

De Antwerpse diamantwijk, die de afgelopen tien jaar leed onder een sfeer van fraudeschandalen en juridisch wanbeleid, hoopte met de karaattaks uitgeweken diamantairs terug te lokken. Zo'n twintig diamantbedrijven zouden klaar staan om terug te keren naar Antwerpen, aldus Epstein van het AWDC. 'Maar als blijkt dat ze hier geen bankrekening kunnen openen, dan is er een probleem.'

Een diamant wordt geslepen bij Gassan Diamonds in Amsterdam. Beeld anp
Een diamant wordt geslepen bij Gassan Diamonds in Amsterdam.Beeld anp

Het AWDC lobbyt bij de Belgische politiek om de banken tot meer toegankelijkheid te bewegen. Enkele politici vroegen zich al hardop af of de Belgische staatsbank Belfius niet verplicht kan worden om diamantairs haar diensten aan te bieden.

Voor de bankensector is dat geen oplossing. 'De diamantsector is fraudegevoelig, dat is meerdere keren aangetoond', zegt een woordvoerder van bankenfederatie Febelfin. 'De sector heeft inspanningen geleverd om de naleving van de regels te verhogen, maar dat volstaat niet noodzakelijk om de banken te overtuigen. De diamantsector zal zijn geloofwaardigheid moeten blijven aantonen door de jaren heen.'

'Diamond Capital' Amsterdam

Diamantcentra overal ter wereld kampen met terughoudende banken, maar in Amsterdam hebben de diamantairs er naar eigen zeggen geen last van. Dat komt, volgens Ed Blik, voormalig voorzitter van de Vereniging Beurs voor den Diamanthandel, doordat de Amsterdamse diamantairs wél aan de regels voldoen.

'Het klopt dat banken steeds meer informatie en transparantie verwachten, maar als je beantwoordt aan de criteria, valt het naar mijn mening reuze mee', zegt Blik.

De Amsterdamse diamantbedrijven, die vooral op consumentenhandel gericht zijn, zijn echter niet te vergelijken met hun Antwerpse tegenhangers, die internationaal handelen en door banken als veel ingewikkelder worden ervaren. In 'diamond capital' Amsterdam wordt een jaaromzet van 500 miljoen euro gehaald, in Antwerpen van 44 miljard. 'Heb geen illusies: de ontwikkelingen zijn ook niet goed voor Amsterdam, dat erg verbonden is met de Antwerpse diamantsector', aldus Even-Zohar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden