Baas in je eigen huurhuis

Sloop leek onvermijdelijk in de Haagse Roggeveenstraat. Toen sloegen de bewoners de handen ineen en vormden een coöperatie die de geliefde straat opkocht. De panden met elkaar opknappen is wel rendabel.

Bewoners van de Roggeveenstraat in Den Haag genieten samen van de zon. Hun coöperatie wordt eigenaar van de huurwoningen.Beeld Ivo van der Bent

Eindelijk kan de verbouwing beginnen, zeggen Paula en André van Soelen in hun bovenwoning in de Haagse Roggeveenstraat. Ze stralen van vreugde, trots en ondernemingslust. Hun huis en nog eens 64 andere woningen in de straat krijgen nieuwe eigenaren: de bewoners zelf, verenigd in een wooncoöperatie.

De 37 panden, verdeeld in boven- en benedenwoningen, gaan binnenkort voor een zacht prijsje over van woningbouwvereniging Haag Wonen naar de bewonerscoöperatie, zo is overeengekomen. Daarmee voorkomen de huurders dat hun huizen worden gesloopt. De woningbouwvereniging vond sloop onvermijdelijk.

Tien jaar geleden besloot Haag Wonen dat de 19de-eeuwse woningen niet meer te renoveren waren, omdat restauratie te duur zou zijn; neerhalen en nieuwbouw was volgens de woningbouwvereniging bedrijfseconomisch gezien de enige optie. In andere straten in hetzelfde populaire Zeeheldenkwartier hadden sloophamer en cementmolen hun werk al gedaan. Beschermd stadsgezicht of niet, de afbraak mocht beginnen.

Beeld Ivo van der Bent

In de Roggeveenstraat broeide het verzet. Milieucoach André van Soest was een van de bewoners die plannetjes voor verbetering van zijn woning even op een laag pitje zette. Waarom klussen aan je woning als die mogelijk wordt gesloopt?

Drie jaar geleden kregen de bewoners hun grote binnentuin in beheer van de gemeente, een verwilderde strook grond tussen de huizenrijen. Vroeger was dat een plek voor kleine bedrijfjes en het kweken van groente. Nu is het een lusthof voor de buurtbewoners. In plantvakken wiegen kruiden en bloemen in de wind, in een schuurtje wordt een zoemend bijenvolk verzorgd en hier en daar staan zitjes voor het maken van een praatje.

In die groene stadsoase werd het euvele plan geboren om zelf maar huisbaas te worden. Dat renovatie van hun oude woningen voor een woningbouwvereniging te duur is, vonden de bewoners eigenlijk best logisch. Zo'n corporatie moet zich houden aan allerlei normen, dure bedrijven inhuren en voor bewoners vervangende woonruimte regelen. Maar als de bewoners de handen in elkaar zouden slaan konden zij de renovatie een heel stuk goedkoper doen, vertelt voortrekker Hanno van Meghelen in de middagzon. De voormalig kraker en projectmanager: 'De een kan timmeren, de ander tegelen en weer een ander weet wat van wetten of financiën. We hadden net een mooie mix van bewoners in de straat.'

De grote winst, zegt Van Soelen op zijn bovenwoning, is dat het buurtje bij elkaar blijft. 'Als je weggaat, ben je alles kwijt. Zit je hier niet goed in je vel, dan loop je even naar buiten en maak je een praatje. We kennen mekaar.'

De bevolkingssamenstelling van de buurt is de laatste jaren alleen maar beter geworden, zegt buurman Sven. 'Er is een tijd geweest dat de politie na een melding alleen met drie wagens tegelijk durfde te komen. Maar een aantal aso-gezinnen is vertrokken. Die pakten de verhuisvergoeding toen er nog sprake was van sloop. Nu wil iedereen de schouders eronder zetten. Mijn handen jeuken om aan de slag te gaan.'

Beeld Ivo van der Bent

Het reddingsplan kwam op een gelukkig moment. Van Meghelen: 'Haag Wonen had net een nieuwe richtlijn aangenomen waarin staat dat zij bewonersinitiatieven zou ondersteunen. Er kwam een nieuwe woningwet die woningbouwverenigingen de ruimte gaf voor experimenten. Zo werd het bijvoorbeeld mogelijk woningen te verkopen aan een collectieve koper voor dezelfde prijs als een zittende huurder met maximaal 50 procent korting op de vrije verkoopwaarde. En de gemeente wilde de grond weer terugnemen in erfpacht, dat scheelde ook. Zo werd onze businesscase haalbaar.'

Op tenminste dertig andere plaatsen in Nederland zijn vergelijkbare coöperaties in oprichting, zegt programmamanager Anne-Jo Visser van Platform31, een onderzoeksorganisatie voor stad en regio. Het bureau begeleidt het hele overnameproject in de Roggeveenstraat. 'Soms gaat het alleen om het overnemen van het beheer van een binnentuin of het onderhoud. Koop is de meest vergaande variant. Voor Nederland is dat allemaal vrij nieuw, al is een aantal woningcorporaties ooit ook begonnen als bewonerscoöperatie.'

Beeld Ivo van der Bent

De hurende Hagenaren bereiden zich voor op een bestaan als huisbaas. Samen klussen en vergaderen over duurzame oplossingen in de renovatie zal wel lukken, is de verwachting. Voor de lastiger kanten van het vastgoedbeheer zijn een paar oplossingen bedacht. Zo zal het innen van de huurpenningen worden verricht door een extern bureau. Van Meghelen: 'We willen niet zelf de huur ophalen bij elkaar. Dat hoort niet. We denken ook nog over het onderbrengen van een klachtenloket bij een externe partij. Je moet als huurder ook dingen kunnen afdwingen bij je eigen coöperatie. We gaan ervan uit dat iedereen meewerkt omdat het leuk is. We willen zo weinig mogelijk verplicht stellen.'

In haar woning wijst Paula van Soest geestdriftig aan wat ze allemaal wil veranderen aan haar huis. Op de benedenverdieping gaat de tussenmuur eruit, er komt een nieuw keukentje en op zolder worden van de drie slaapkamertjes er twee gemaakt. Dat de huur onder de nieuwe eigenaar omhoog gaat van 285 euro naar 480 euro deert haar niet. 'Die is al tien jaar niet verhoogd, vanwege de sloopplannen. We hebben dat er graag voor over.'

Collectieve initiatieven

Soortgelijke initiatieven als die in de Roggeveenstraat zijn in ontwikkeling in Leeuwarden, Nijmegen, Almere (2), Amsterdam (2), Gelderland, Finsterwolde, Hasselt, Assen, Winterswijk en Zoetermeer. Platform 31 begeleidt een aantal van deze 'koplopers'. Volgens de organisatie is het behouden of creëren van betaalbare huisvesting de belangrijkste drijfveer bij alle projecten. Vrijwel altijd gaat het om huur in collectief verband.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden