Column

Autonomie in een ander soort economie (1)

Bert Wagendorp beschreef een voorbeeld van het alternatief afgelopen zaterdag in Sir Edmund. De aanleiding was de publicatie van de 'houthakkersbijbel' van de Noor Lars Mytting. Wagendorp: 'Geluk is een zwiepende bijl die het hout op precies de juiste plek raakt en ogenschijnlijk moeiteloos doet waarvoor hij is uitgevonden: kloven. De twee vallende gelijke delen, tok-tok, eentje naar links, eentje naar rechts.'

Beeld Michael Backus

Arbeidsdeling en specialisatie, werken voor geld, het geld gebruiken om inkopen te doen. Kun je afscheid nemen van deze kernlogica van onze economie? Ja, dat kan. En het lijkt een goed thema zo aan het einde van het jaar terwijl de milieutop in Parijs nog vers in het geheugen ligt.

De openhaard-logica van onze economie, om dat voorbeeld eerst even te nemen, heeft iets potsierlijks. Meest opvallende element: 'ovengedroogd'. Om hout dat gebruikt wordt voor de (meubel)bouw sneller en vooral gelijkmatiger te drogen - een gekapte boom bevat veel water -- zijn op enig moment droogovens bedacht. Sinds een paar jaar wordt hierin ook haardhout gedroogd. Er wordt energie gebruikt om haardhout te drogen dat in veel gevallen niet wordt opgebrand om een huis te verwarmen - maar voor het verhogen van de sfeer. Voor 259 euro, google ik net, krijgt u twee kuub aldus gedroogd eikenhout thuisbezorgd. De aanbieder schrijft erbij dat het hier een 'superstunt' betreft. Haast u.

Ovengedroogd haardhout, bezorgd aan huis, past prima in de logica van onze economie. Voor wie niet in een bos woont, geen (motor)zaag heeft, geen klover bezit en de ruimte niet heeft voor een houtopslag waar hout in twee jaar vanzelf 'ovendroog' wordt, is het een uitkomst. En aan de aanbodkant: de eikenstunter verdient in zijn niche een inkomen waarmee boodschappen en de gasrekening kunnen worden betaald. Het mag iets potsierlijks hebben, maar iedereen is blij.

In onze economie stikt het van soortgelijke voorbeelden. Het is 'logisch' dat we ons groente- en fruitafval in de vuilcontainer dumpen en daarna doorrijden om in het tuincentrum een zak compost te kopen. De grondstructuur van de tuin heeft immers aandacht nodig? Wie heeft er nu tijd, aandacht, en de ruimte voor een composthoop?

Langs dezelfde lijnen is het vanzelfsprekend dat we drinkwater uit de kraan laten komen voor een dikke euro per duizend liter - afgezien van de kosten van het vastrecht -- , terwijl we aan de andere kant het regenwater van het dak laten stromen de riolering in, en daar andermaal blijmoedig de rekening voor betalen.

En de vraag is dus: kan het anders? Ja, dat kan heel anders. De verzamelterm is 'off the grid', wat zoveel betekent als 'losgekoppeld van het systeem'. In beperkte zin betekent het vooral dat het huis is losgekoppeld van de nutsvoorzieningen, zoals elektra, gas, waterleiding en riolering. In een ruimere betekenis wordt niet alleen het huis maar de hele huishouding (grotendeels) losgekoppeld van het economische systeem. De economie van de arbeidsdeling en specialisatie, het werken voor geld, en het kopen van spullen met het verdiende inkomen verandert in een autarkische economie gebaseerd op 'huishoudproductie'.

Voor de goede orde: dit is geen gedachte-experiment. Dit bestaat echt. In alle rijke westerse landen zijn mensen aan het experimenteren met een autarkisch bestaan. Dat is er zowel in de links-idealistische variant waarbij dan naamwoorden horen als 'bewust', 'duurzaam' en 'natuurlijk', en in een rechtsere variant waarin 'onafhankelijkheid', 'vrijheid' en 'bescherming' de boventoon voeren. Voor beide varianten geldt: het haardhout wordt zelf gezaagd en gekloofd en dient ter verwarming van de (zelfgebouwde) woning; de composthoop dient ter bemesting van de moestuin; regenwater wordt opgevangen en gebruikt. Zelf doen is het parool.

Volgende week vertel ik er meer over. Wat kunnen we van deze buitenbeentjes leren?

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden