Atilay de vooruitkijker

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst heeft op hun leven. Zoals oud-presentator van het NOS Journaal Noraly Beyer (Surinaams, opgegroeid op de Antillen) en Cool Cat-eigenaar Roland Kahn, die van Joodse afkomst is.
 Welke rol speelt afkomst in een leven in Nederland? Verzamel de juiste mensen om je heen, adviseert Corendon-baas Atilay Uslu.

Atilay Uslu.Beeld Daniel Cohen

Wat zou er zijn gebeurd als Atilay Uslu's moeder níét met de kinderen naar Haarlem was gekomen toen ze ontdekte dat zijn vader daar buitenechtelijke activiteiten ontwikkelde? Hij moet even nadenken. 'Dan was ik nu een boer geweest, in Turkije, en hield ik me bezig met koeien en schapen. Daar kun je ook heel groot in worden.'

Bent u blij dat uw leven werd verplaatst?
'Ja natuurlijk, Nederland is een prachtig land. Kijk naar de landen die grenzen aan Turkije: Syrië, Irak. Dan zit je hier beter.'

Hij weet precies de datum waarop hij in Nederland arriveerde. 'Zestien december 1969. We kwamen uit een dorp in de buurt van Ankara, ik was 1 jaar. Mijn moeder had gehoord dat mijn vader een vriendin had. Op dat moment hadden ze drie kinderen, ze vond dat mijn vader zijn verantwoordelijkheid moest nemen. Het schijnt dat ik de eerste jaren in Haarlem gedeeltelijk ben opgevoed door mijn vaders vriendin, mevrouw Carla. Ik herinner me daar niets van.

Nederlands
Als het Nederlands elftal speelt. En als ze tegen Turkije spelen? Dat is een gewetensvraag. Ik win altijd, dat is een voordeel.

Turks
Wanneer ik bij mijn ouders ben. Mijn vader woont in Turkije, met zijn jongere vriendin. Als hij in Nederland is, logeert hij bij mijn moeder.

Eten
Arabasi van mijn moeder. Het is een soort meel met kippensoep.

Muziek
Girlie Girlie van Sophia George, dat is een reggaeliedje.

Beste vriend
Yildiray Karaer, de compagnon met wie ik Corendon heb opgezet.

'De droom van mijn vader was: in Nederland genoeg geld verdienen voor een huisje in Turkije. En dan terug. Ze dachten allemaal dat ze zouden teruggaan. In Haarlem had mijn vader koffiehuizen en pensions voor Turkse mannen. Die mannen kwamen alleen, ja. Hollandse vrouwen stonden in de rij voor die mannen met donkere haren. In die tijd werd het blijkbaar nog sexy gevonden. Niet alle mannen konden die verleiding weerstaan.

'Ik kan me niet herinneren dat ik in Haarlem ooit heb gevoeld dat ik een buitenlander was. Dat gebeurde voor de eerste keer toen ik 20 was. Ik werkte bij Fokker als cockpittechnicus. Een afdeling ging dicht en mijn chef wilde me graag houden. Door de voorman werd ik toch ontslagen. Mijn chef zei dat het kwam door mijn Turkse achternaam. Had ik Van Dam geheten, kon ik daar gewoon blijven.

'Later ontmoette ik ook wel Nederlanders die zeiden: eigenlijk mag ik Turken niet, maar jij bent een goede Turk. Dan dacht ik, jippiejee, dank voor het compliment.'

Hoe begon het geld verdienen?
'Het zat al een beetje in de familie, door mijn vader. Ik moest een miljoen bij elkaar hebben voordat ik 30 was. In guldens was dat nog, hè. Na dat eerste miljoen gaat het vanzelf, daarna kun je steeds je doelen bijstellen.'

Zo makkelijk is het?
'Nou, het gaat vaker mis dan dat het lukt. Ik denk dat het draait om vooruitzien. Dat kan ik blijkbaar goed. En je moet de juiste mensen om je heen verzamelen en ze motiveren. Daarna is het: naar voren kijken en gaan met die banaan. Dat is mijn lijfspreuk.'

Het klinkt simpel.
'Dat is het ook. Traditionele bedrijven maken alles ingewikkelder dan het moet zijn. Over RyanAir kun je zeggen wat je wilt, maar ze zijn nu twee keer zo groot als KLM en Air France. Met een vijfde van het personeel. Het kan, als je het maar simpel houdt.'

Heeft u contact met andere vermogende Nederlanders?
'Je hebt van die clubs, maar daar ga ik nooit heen. In Rotterdam hebben ze een keer gevraagd of ik een presentatie wilde geven. De organisator vroeg me: wat is het verschil tussen een Marokkaanse en een Turkse caissière? Ik zei dat ik het niet wist. Wat is dat voor vraag? Marokkanen zijn donkerder en ze hebben meer krullen. De enige verbondenheid is dat we allebei zogeheten allochtonen zijn. En we hebben hetzelfde geloof, zo'n beetje. De culturen zijn totaal verschillend. Wanneer mensen mij een Marokkaan noemen, zeg ik eerst altijd dat ik van Turkse komaf ben. Na de tiende keer geef ik het op. Oké laat maar, dan ben ik wel een Marokkaan.

'Op die miljonairsclub vertelde een andere man trots dat hij 1.700 werknemers had, van wie 1.000 allochtonen, allemaal laaggeschoold. En in het managementteam, vroeg ik. Nul van de zes. Dat vind ik opmerkelijk in Nederland. Die stap durven ze niet te maken met mensen die ze niet kennen. Verschillen zijn er altijd, ik vind dat je daar niet naar moet kijken. In mijn bedrijf kijk ik alleen naar kwaliteit.

'In Duitsland is het anders. In de toplaag zie je veel Turken. Het verschil is dat de Duitse en de Turkse regering bondgenoten waren bij de immigratie. In overleg werden hoogopgeleide Turken naar Duitsland gehaald. Dan bestelde de Duitse overheid honderd Turkse dokters en vijftig advocaten. Hun kinderen hebben er nu goede posities.

'Naar Nederland kwamen Turken om in de fabriek te werken, of als schoonmaker. Of ze kwamen ongevraagd. Nu moet je tien landen door, toen hoefde je maar vijf grenzen over. Oostenrijk was de poort, na die grens was je binnen. Mijn vader heeft duizenden illegale Turken het land in geholpen. Als artiest had je geen visum nodig, iedereen had een gitaar bij zich, waarop ze niet konden spelen. En een Turks meisje dat legaal in Nederland woonde, was goud waard.'

Bent u met een Turkse vrouw?
'Mijn oudste zoon kreeg ik met een Turkse vrouw. Nu ben ik met een Hollandse. Ik weet niet of het veel verschil maakt. Een relatie in stand houden is sowieso een kunstwerk, zeg ik altijd. Toevallig vertelde mijn vrouw mij laatst dat we cultuurverschillen hebben. Nou, de eerste paar jaar had ik daar ook last van. Als ik met vrienden ben en mijn moeder bel, staat er tien minuten later eten op tafel. In een Hollands gezin moet dat van tevoren worden geregeld met afspraken. Ik kan niet zomaar mijn vrouw bellen en zeggen: we komen eraan.'

ATILAY USLU

(Turkije, 1968) richtte in 2005 Corendon op, een reisbureau en luchtvaartmaatschappij voor voordelige zonvakanties. Onder meer all inclusive naar Turkije. 'Onderzoek onder de klanten wijst uit dat de PVV bij ons boven de twintig zetels zit. Ze voelen zich thuis in Turkije - zo lang de Turken daar blijven. Wij zijn trouwens de enige volledig Nederlandse luchtvaartmaatschappij. KLM en Transavia zijn inmiddels Frans, Arke is Duits.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden