Architectuur voor een schappelijke prijs

De bewoner: 'Nu ik er woon, zie ik wat er fout is, de lichtpunten in het plafond en de radiator op zo'n ongelukkige plaats....

De architecten: 'Veel van onze ideeën over architectuur hebben we kunnen verwezenlijken. Vrijwel alle mogelijkheden om het gebouw te benutten zijn aan bod gekomen en ergens in het complex terug te vinden. Maar in deze vorm is zo'n project niet voor herhaling vatbaar. Het is veel tijdrovender dan standaard nieuwbouw.'

De initiatiefnemer: 'Het moet de volgende keer efficiënter: het is vooral nodig de individuele wensen beter over te brengen aan de aannemer. En mensen die minder ervaring hebben met het lezen van plattegronden of het kopen van een woning, hebben meer begeleiding nodig.'

Ze zijn allemaal door schade en schande wijs geworden, de 28 durfals die op eigen houtje in een 19de eeuwse Amsterdamse buurt een schappelijke woning wilden kopen. Voor een schappelijke prijs. Want waar koop je in een tijd waar de huizenprijzen als kometen de lucht inschieten, voor ongeveer twee ton een huis met een oppervlakte van negentig vierkante meter? Niet in Amsterdam, in elk geval.

Makkelijk heeft de stichting Medio Mokum het zich niet gemaakt. Zo veel vrije kavels liggen er niet voor het opscheppen in de oude stad. En al helemaal niet als de ontwikkelaar geen corporatie, belegger of grote aannemer is, maar een gezelschap particulieren.

Afgelopen maand werden dan toch de 28 woningen in stadsdeel Westerpark opgeleverd, het sluitstuk van een zenuwslopend proces waarin veel vergaderd, getekend en geschaafd werd. Marcel Kastein ontvouwde al weer drie jaar geleden het initiatief en zette daarvoor de stichting Medio Mokum op. Zijn idee: maak huizenkopers projectontwikkelaars, zodat ze zeggenschap houden over hun woning, zodat ze hun eigen dromen gerealiseerd zien worden.

Het was geen doorsnee publiek dat op de eerste advertentie reageerde. En de 28 die overbleven, omschrijft Kastein als mensen 'met gemiddeld een hoge opleiding, die iets aparts leuk vinden, creatief zijn en goed bestand tegen onzekerheid. Hoewel ik nu ook reacties van enkelen krijg die zeggen: geef mij maar een woning die snel klaar is. Dan maar minder inspraak.'

De wethouder in het stadsdeel stond aanvankelijk niet te trappelen. Dan komt daar ineens een groep kopers die scherp onderhandelt over de prijs van de grond en ook al een architectengroep achter de hand heeft. De wethouder vreesde dat ze de greep op de straat zou verliezen en was tegelijk bang dat een precedent geschapen zou worden: hoe verdedig je zo'n project, als er een strikt woningtoewijzingsbeleid in de buurt bestaat? Waarom deze groep woningzoekenden wel en andere slechtbehuisden niet?

Woningbouwvereniging De Doelen - tegenwoordig opgenomen in het groter verband De Key - fungeerde als financieel vangnet, maar heeft volgens Kastein alleen ingesprongen bij de voorfinanciering van de architectenhonoraria. En toen de ambtelijke barrières waren overwonnen, kon het spel beginnen: de aanbesteding bij de aannemer (die later zou klagen dat hij met 28 verschillende opdrachtgevers te maken had) en vervolgens de discussies over de kozijnen, entree, trappenhuis en indeling. Hoewel de architecten - Eelke van der Werff, Joanne de Jager en Willem van Seumeren - aanvankelijk allerlei gemeenschappelijke voorzieningen voorstelden, zoals een crêche, washokken, logeervoorzieningen, kantoren en fietsenberging, bleek het individualisme te zegevieren. Alleen de gezamenlijke tuin heeft het overleefd.

Halverwege het proces verzuchtte de architecte dat de inspraak nu wel heel erg uit de hand liep. En de aannemer werd hoorndol van de kattebelletjes, faxen en brieven die doorlopend gestuurd werden. Een tienmaal duurdere villa had minder werk opgeleverd.

Maar Kasteins droom is uitgekomen, evenals die van 27 andere 'proefkonijnen', een groep die inmiddels is uitgedijd tot bijna zestig. Bewoonster Margit, moeder van twee kinderen, vindt 'haar project een rustpunt in de buurt, als je het vergelijkt met de andere nieuwbouw'. 'Ik zie me hier wel tien jaar wonen. We werken hier, de kinderen gaan hier naar school. We zitten nog wel even in onze comfortcontainer, zoals een vriend het noemde'.

28 Comfortcontainers zijn het; binnen is het bij elke bewoner anders, de een heeft een vide en een zonnebalkon, de ander de slaapkamer beneden, de woonkeuken daarboven en de woonkamer bovenin, en vrijwel overal is wel rekening gehouden met een aparte werkkamer. De plafondhoogte ligt tien centimeter hoger dan normaal en dat vergroot het ruimtelijk effect. Opvallend zijn de brede gangen, de royale deuren en het tegelpatroon dat van de hal doorloopt naar het terras. Daarin onderscheidt deze vorm van sociale koop van de gemiddelde sociale woningbouw.

Kasteins Medio Mokum broedt er nu op hoe je het idee van de zelfontwikkelendde koper landelijk zou kunnen uitbreiden. Het vervolg heet De Regie. 'We worden al gebeld door bewonersgroepen die door ons professioneel begeleid willen worden. Vooral in de Vinex-lokaties, de nieuwe uitbreidingswijken naast de grote steden, bestaat belangstelling, omdat de gemeenten bang zijn voor een eentonige bevolkingssamenstelling en architectuur. Daar zouden ze nog wel mensen kunnen gebruiken, die wat durven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden