AOW-gat: op een houtje bijten en solliciteren

De hoop dat het AOW-gat een tijdelijk ongemak was, blijkt onterecht. De verhoging van de AOW-leeftijd brengt telkens nieuwe groepen Nederlanders in financiële problemen.

Rob Laagland (63): 'Als kapitein bij defensie moest ik op mijn 55ste verplicht stoppen met mijn werk.Beeld Ton Koene

Wie vandaag geboren wordt, krijgt pas met 76,9 jaar AOW. 'Als die hele regeling dan nog bestaat, natuurlijk', merkt Alex van Scherpenzeel op met een knipoog. De beleidsadviseur van seniorenorganisatie Anbo geeft direct toe dat het een berekening op de achterkant van een bierviltje is, ervan uitgaande dat de levensverwachting in het huidige tempo blijft stijgen. Maar toch. Het laat zien dat de jongste verhoging van de AOW-leeftijd - naar 67 jaar en 3 maanden, vanaf 2022 - zeker niet de laatste is.

Sinds dat nieuws van twee weken geleden staat een oude bekende weer boven aan de agenda: het AOW-gat. Iedereen die voor de officiële AOW-leeftijd stopt met werken, kan daar last van krijgen. Tot nog toe betrof het vooral duizenden werkenden die met vut of prepensioen waren. Hun uitkering was afgestemd op de oude AOW-leeftijd van 65. Enkele jaren geleden besloot het kabinet dat die omhoog moest, naar 67 jaar in 2021. Het gevolg was dat deze mensen het een tijd zonder extra inkomen moesten uitzingen. Aangezien een alleenstaande ruim 1.200 euro AOW per maand ontvangt (bruto, inclusief vakantiegeld) kan de schade al gauw tot boven de 10 duizend euro oplopen.

Hoe vervelend ook, dat AOW-gat leek een tijdelijk probleem: de tijd dat werknemers rond hun 59ste met prepensioen konden is voorbij. Maar het loopt anders. Met het stijgen van de AOW-leeftijd kijken steeds weer nieuwe groepen tegen een inkomensgat aan, zoals Nederlanders met een WW- of Ziektewetuitkering die ophoudt vóór de nieuwe leeftijdsgrens. Een ander, niet-financieel effect: ze moeten langer blijven solliciteren, met een minieme kans op succes. Zes op de tien werkloze 45-plussers zoekt al langer dan een jaar werk, maakte het CBS deze week bekend. Voor 65-plussers is de situatie nog uitzichtlozer.

De vakcentrale CNV krijgt veel bezorgde reacties van leden met een AOW-gat. Vooral in specifieke sectoren hebben ze er last van, zoals in de maakindustrie en bij defensie. Ook hebben velen individuele afspraken gemaakt met hun werkgever om eerder te stoppen. Zij krijgen hun inkomen aangevuld tot hun 65ste in plaats van tot de AOW-gerechtigde leeftijd. 'Dat levert pijnlijke situaties op', weet bestuurder Willem Jelle Berg. Wat het CNV betreft moet het kabinet ingrijpen. 'Wij begrijpen dat de verhoging van de AOW-leeftijd noodzakelijk is, maar mensen moeten meer tijd krijgen om zich aan te passen. Dit gaat te snel.'

Veel ondernemers en zzp'ers met een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering raken in de problemen. Hun verzekering loopt tot bijvoorbeeld 60 of 65 jaar. 'Ze hebben al een AOW-gat en dat wordt alleen maar groter', bevestigt Paul Koopman van het Verbond van Verzekeraars. Volgens hem valt daar weinig aan te doen. 'Een verzekeraar kan echt niet tussentijds de voorwaarden veranderen, of de premie verhogen.'

Bij nieuwe arbeidsongeschiktheidsverzekeringen wordt wel rekening gehouden met de stijgende pensioenleeftijd. Toch zullen sommige beroepen ook in de toekomst met een gat blijven kampen, voorziet Koopman. 'Denk aan dakdekkers in de bouw. Die kunnen zich niet verzekeren tot de officiële pensioenleeftijd. Dat is gewoon te duur, want het risico op voortijdige uitval is te groot.'

Hoe overleef je een AOW-gat? Vijf tips

Buffer
Bouw, als dat nog kan, een financiële buffer op

Is er een partner?
Wellicht kan die langer doorwerken

Werkgever
Soms helpt de voormalige werkgever een handje: zo gaf de NS enkele jaren terug voormalig personeel tijdelijk werk om het AOW-gat te compenseren.

Pensioenfonds
Vraag bij het pensioenfonds na of het mogelijk is de pensioenuitkering naar voren te halen.

Overbrugging
Controleer of u in aanmerking komt voor de overbruggingsregeling: zie de website van SVB.

Veruit de meeste getroffenen spreken hun spaargeld aan, bleek al uit onderzoek van seniorenorganisatie Anbo. Maar niet iedereen heeft zo'n buffer. Wie nog enkele jaren te gaan heeft, kan daar misschien nog wat aan doen. Naast 'gewoon' sparen is een lijfrentepolis een optie: bereken van te voren hoe hoog het bedrag is dat je nodig hebt, en over hoeveel maanden die uitkering gespreid moet worden.

Hoe ouder, hoe lastiger het is de gevolgen op te vangen. Soms biedt de overheid uitkomst, want er is een overbruggingsregeling om de periode tot aan het pensioen door te komen. Wie niet te veel verdient (op dit moment maximaal ruim 3.000 euro per maand voor een alleenstaande) en weinig vermogen heeft (waarbij de eigen woning niet meetelt) kan hiervoor in aanmerking komen. Een vetpot is deze uitkering niet: 70 procent van het minimumloon. Extra inkomsten worden daarvan afgetrokken.

Een andere mogelijkheid is het aanvullend pensioen eerder laten uitkeren. Of en onder welke voorwaarden dit mogelijk is, verschilt per pensioenfonds. Maar let op, benadrukt Van Scherpenzeel van de Anbo: 'Je aanvullend pensioen wordt hierdoor op de langere termijn lager. Je moet heel zeker weten dat je dat kunt opvangen. Anders kamp je niet een paar maanden, maar de rest van je leven met een pensioengat.'

John van Pelt (59):

'Ik heb mijn hele leven gewerkt, tot mijn contract als financieel controller bij een grote tandartsenorganisatie in 2010 niet werd verlengd. Sindsdien ben ik op zoek naar werk, waarbij ik het afleg tegen jongere kandidaten. Omdat ik voor 37 procent ben afgekeurd heb ik een WIA-uitkering, maar die loopt over twee jaar af. Niet zo'n ramp, dacht ik toen: mijn vrouw is bijna 63, haar AOW zou een half jaar later al ingaan. Zo lang konden wij het wel uitzingen.

'Doordat de AOW-leeftijd met twee jaar naar achteren is geschoven, wordt alles anders. Samen vallen we terug naar een inkomen van 800 euro. Dat is niet eens genoeg om de vaste lasten van te betalen. Nu al breng ik kranten, folders en post rond om wat extra inkomen te hebben, maar straks zullen we pas echt op een houtje moeten bijten. Het is schandalig - bij de pensioenfondsen is er geld in overvloed, terwijl ik niet eens kan rondkomen.'

John van Pelt: 'Straks zullen we op een houtje moeten bijten.'Beeld Aurélie Geurts

Rob Laagland (63):

'Als kapitein bij defensie moest ik op mijn 55ste verplicht stoppen met mijn werk, omdat het een zogeheten slijtend beroep is. Dat vond ik niet zo'n probleem, want in plaats van salaris kreeg ik voortaan een uitkering - tot mijn 65ste, omdat de AOW-leeftijd ook 65 was. Nu de overheid de beslissing heeft genomen om die leeftijd te verhogen, gaat mijn AOW bijna anderhalf jaar later in dan gepland. In de tussenliggende maanden ga ik er 520 euro op achteruit.

'Graag zou ik weer aan het werk gaan om wat bij te verdienen, maar doordat ik er een hele poos uit ben geweest is het lastig om wat te vinden. Ik ben aan het puzzelen hoe ik het financiële plaatje na mijn 65ste rond moet krijgen; bij het afsluiten van de hypotheek op mijn nieuwe huis hield ik geen rekening met een forse val in mijn inkomen. Ik ben niet gefrustreerd, maar wel heel erg teleurgesteld. De overheid wordt steeds onbetrouwbaarder.'

Rob Laagland (63): 'Graag zou ik weer aan het werk gaan om wat bij te verdienen.'Beeld Ton Koene

Anja Minheere (54):

'Dertien jaar geleden is bij mij de progressieve zenuwziekte MS vastgesteld. Ik heb nog tien jaar door kunnen werken als fysiotherapeut, in mijn eigen praktijk, maar sinds mijn 51ste ben ik volledig arbeidsongeschikt. Ik was gelukkig verzekerd, maar de arbeidsongeschiktheidsverzekering loopt maar tot mijn 65ste, de oude AOW-leeftijd. Helaas wil de verzekeraar niet verlengen, want ik kost alleen maar geld. Daardoor moet ik straks van mijn spaargeld leven.

'Het gat van twee jaar dat ontstond na de verhoging van de AOW-leeftijd tot 67 was al heel lastig te overbruggen. Met die drie maanden erbij wordt het nog moeilijker - en dat terwijl ik door mijn penibele gezondheidssituatie toch al weinig geld heb voor de leuke dingen in het leven. De overheid had de bevolking eerder moeten inlichten over het verhogen van de AOW-leeftijd, vind ik. Dan hadden we er tenminste rekening mee kunnen houden.'

Anja Minheere (54): 'De overheid had de bevolking eerder moeten inlichten over het verhogen van de AOW-leeftijd.'Beeld Marcel Wogram
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden