Angus Deaton, gesjeesde student die een Nobelprijs won

Het Zweedse comité dat de Nobelprijs voor de Economie toekent moet een rotsvast vertrouwen hebben in de onverwoestbaarheid van William Baumol. De 93-jarige Amerikaanse arbeidseconoom behoort al decennia tot de topfavorieten om de wetenschappelijke Olympus te bestijgen. Dode wetenschappers krijgen geen Nobelprijs, dus de tijd dringt voor Baumol. Ook de beroemdste econoom van de laatste jaren, de Fransman Thomas Piketty, is het niet geworden. Met zijn 44 jaar lijkt hij nog te jong om de prijs te kunnen winnen. Wetenschappelijke publicaties moeten doorgaans tientallen jaren rijpen voordat ze Nobelprijswaardig worden bevonden. Het Nobelcomité wil er zeker van zijn dat het onderzoek de tand des tijds doorstaat.

Angus Deaton. Beeld AFP

De nieuwste bewoner van de Olympus is een gesjeesde wiskundestudent die zijn eerste studiejaren in Cambridge hoofdzakelijk doorbracht met drinken en kaartspelen. Eigenlijk wilde hij er de brui aan geven, schrijft hij in een korte autobiografie. Het probleem was dat hij dan zijn vader niet meer onder ogen kon komen, een mijnwerkerszoon die alles op alles had gezet om zijn zoon een goede opleiding te geven. 'Er is maar één oplossing voor mensen zoals jij', luidde het korzelige advies van zijn decaan op Cambridge. 'Economie gaan studeren.' En dat deed Angus Deaton toen maar.

Om tien over zes maandagochtend rinkelde de telefoon in Princeton, waar de 69-jarige Deaton al meer dan dertig jaar aan de universiteit doceert. De in Edinburgh geboren Schot wist meteen waar het om ging, maar zei niettemin verbaasd te zijn over zijn uitverkiezing. 'Ik werk aan veel dingen tegelijk en het Nobelcomité concentreert zich meestal op één onderzoeksveld', aldus de verse laureaat.

Het Zweedse comité beaamt dat Deatons onderzoek 'een erg breed terrein omspant', maar prijst hem daar juist om. Bovendien loopt er een duidelijke rode draad door Deatons publicaties van de afgelopen 35 jaar: die gaan voornamelijk over de uitgaven van gezinnen en individuen en wat die consumptiepatronen zeggen over armoede, ongelijkheid, gezondheid en zelfs vrouwendiscriminatie.

Nieuw rekenmodel

In 1980 leverde Deaton zijn eerste belangrijke wetenschappelijke bijdrage. Hij bedacht samen met een andere econoom een nieuw rekenmodel waarmee beleidsmakers de effecten van - onder andere - btw-verhogingen kunnen berekenen. Als de benzineaccijns stijgt, kunnen consumenten op drie manieren reageren: minder autorijden, een zuiniger auto kopen, of besparen op andere dingen. Instituten als het Centraal Planbureau maken veel gebruik van zulke consumptiemodellen.

Een ander invloedrijk inzicht van Deaton is het belang van de bestedingen van individuele gezinnen op de economie als geheel. Economische theorieën over de relatie tussen inkomen, uitgaven en besparingen waren vroeger gebaseerd op landelijke statistieken. Deaton stelde vast dat zulke puur theoretische modellen de werkelijkheid niet goed voorspellen. Hij toonde aan dat rekenmodellen die gebaseerd zijn op waarnemingen in de praktijk en op huishoudniveau betrouwbaarder zijn.

In de loop van zijn carrière is Deaton zich in zijn onderzoek steeds meer gaan richten op de oorzaken van armoede en ongelijkheid. Hij gelooft niet in ontwikkelingshulp; volgens hem komen zulke donaties voornamelijk de dictators van ontwikkelingslanden ten goede en merkt de gewone bevolking er weinig van. Ontwikkelingslanden zijn volgens hem meer gebaat bij het opheffen van handelsbelemmeringen, maar de echte oorzaak van de hardnekkige armoede in sommige landen zou de bedroevende kwaliteit van het (corrupte) landsbestuur zijn.

Ongelijkheid

In zijn boek The Great Escape uit 2013 constateert de Schot net als Piketty dat de ongelijkheid wereldwijd toeneemt doordat rijkdom als vanzelf steeds meer rijkdom genereert. De top raakt door dat sneeuwbaleffect steeds verder verwijderd van de achterblijvers, de armen.

Maar Deaton benadrukt in tegenstelling tot Piketty de positieve kant van deze ontwikkeling; namelijk dat de wereldbevolking als geheel ook steeds welvarender wordt. Volgens Deatons eigen onderzoek is het aantal mensen dat mondiaal onder de armoedegrens leeft de afgelopen decennia bijna gehalveerd tot 800 miljoen. 'Mensen zijn gemiddeld nog nooit zo gezond geweest en hebben nog nooit zo lang geleefd als nu', is een van Deatons gevleugelde uitspraken.

Vorige maand liet Deaton zich kritisch uit over de Wereldbank, voor wie hij veel onderzoek heeft gedaan. In de Financial Times beschuldigde hij het instituut van belangenverstrengeling en het omhoog manipuleren van de armoedestatistieken. 'De hoofdtaak van de Wereldbank is armoedebestrijding. Daarom denk ik dat de bank de institutionele neiging heeft om eerder meer armoede te vinden dan minder.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.