Angst voor Europa

‘Bolkestein? Frankenstein!’ luidde twee jaar geleden de tekst op spandoeken in Brussel. Zelden stuitte een voorstel van de Europese Unie op zo veel weerstand als de ontwerprichtlijn voor een vrij verkeer van diensten, beter bekend als de Bolkestein-richtlijn....

Alleen het ontwerp voor een Europese Grondwet riep een vergelijkbaar verzet op. Dat is niet toevallig, want er is een direct verband tussen beide controverses. Het ‘neoliberale’ Europa waar de dienstenrichtlijn volgens velen een uitdrukking van was, speelde met name in Frankrijk een belangrijke rol bij het referendum over de Grondwet, met een ‘nee’ als resultaat.

De dienstenrichtlijn had het sluitstuk moeten vormen van de interne markt. Het EU-verdrag spreekt over een vrij verkeer van personen, goederen en diensten. In de praktijk wordt de dienstensector in veel landen nog afgeschermd, ofschoon diensten inmiddels 70 procent van de Europese economie uitmaken.

Steen des aanstoots was vooral het zogenoemde oorspronglandbeginsel. Dat hield in dat wanneer een dienstverlener in eigen land aan de eisen voldeed, hij zijn diensten ook in andere landen zou mogen aanbieden. Vooral ter linker zijde werd gevreesd voor sociale dumping. Een Poolse loodgieter hoeft nu eenmaal aan minder regels te voldoen dan zijn Nederlandse collega. Op dat moment was de Poolse loodgieter overigens allang aan het werk in Nederland, maar dan zwart.

Begin dit jaar wisten christen-democraten en sociaal-democraten in het Europees Parlement elkaar te vinden in hun afwijzing van de richtlijn. De Europese Commissie haalde hierop bakzeil, wat heeft geresulteerd in belangrijke concessies. Het oorspronglandbeginsel is definitief geschrapt, terwijl duidelijker dan voorheen is vastgelegd dat dienstverleners zijn onderworpen aan de arbeidswetgeving en de sociale wetgeving in het land waar zij actief zijn. Bovendien zijn een aantal sectoren, zoals de zorgsector, notarissen en advocaten, van de liberalisering uitgezonderd.

Hiermee wordt wellicht niet beantwoord aan het ideaal van een volledig vrije markt, maar het is duidelijk dat dit ideaal grote delen van de bevolking eerder angst inboezemt dan dat het hen warm maakt voor Europa. Dit af te doen als een uiting van behoudzucht en protectionisme, zoals de Nederlandse europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66) deze week deed, duidt erop dat de boodschap die de kiezer eerder met de afwijzing van de Grondwet heeft gegeven, nog niet bij alle politici is overgekomen.

De angst van de burger voor ‘Europa’ mag niet altijd op feiten berusten, belangrijker is dat Brussel er andermaal niet in is geslaagd de bevolking te overtuigen van de noodzaak het Europese project voort te zetten. Het is daarom alleen maar verstandig dat even pas op de plaats wordt gemaakt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden