Angst blijft na overname van Volkskrant

Nog geen twee jaar na het Britse opkoopfonds Apax gaat PCM, uitgever van onder meer de Volkskrant, naar de Belgische Persgroep van Christian van Thillo. Dat was onvermijdelijk. Of niet? ‘We hebben niets gedaan. Dat blijft knagen.’

Het is zaterdag 21 februari en het NOS Journaal zoekt Bert Groenewegen. Of de topman van PCM naar Hilversum kan komen? Nee, want het is volop carnaval in zijn woonplaats Berkel-Enschot. Of het Journaal dan naar Brabant kan komen? Nee, om dezelfde reden. Besloten wordt tot een telefonische toelichting. ‘PCM moet nu een stap maken’, zegt Groenewegen, zoekend naar woorden, terwijl buiten in de optocht een bietenwagen voorbij trekt, ‘anders gaan we de bietenbrug op.’ Een dreigend faillissement, dus.

De topman van PCM, de uitgever van onder meer NRC Handelsblad, nrc.next, Trouw, (deels) het AD en de Volkskrant is door het Journaal gebeld, omdat de laatst genoemde krant die ochtend op de voorpagina meldt meer tijd te willen om alternatieven te onderzoeken voor wat velen dan al weken voelen aankomen: de overname van de uitgever van de belangrijkste kwaliteitskranten van Nederland door de Belgische Persgroep onder leiding van Christian van Thillo. Van Thillo en Groenewegen zijn er al uit. Begin februari hebben ze een akkoord op hoofdlijnen bereikt over de overname. Alleen de Volkskrant ligt nog dwars.

Maar maandagavond 2 maart gaat ook deze krant overstag; gezien de hoge schulden van PCM bij de banken, als gevolg van een mislukt avontuur met het Britse opkoopfonds Apax, en de teruglopende resultaten van de kranten door de kredietcrisis is er geen tijd meer om alternatieven – waaronder een zelfstandig bestaan buiten PCM – goed te onderzoeken. Direct de volgende ochtend melden PCM en De Persgroep een principeakkoord: voor 100 miljoen euro krijgt De Persgroep een meerderheid van 51 procent in PCM. Nog geen twee jaar na de Britten wordt de uitgever eigendom van de Belgen.

De komst van De Persgroep begint bij het vertrek van Apax. De grootste aandeelhouder van PCM, de ideële Stichting Democratie en Media (SDM), koopt het Britse opkoopfonds voorjaar 2007 uit. Voor veel te veel geld, stelt de Ondernemingskamer afgelopen december vast in een onderzoek naar mogelijk wanbeleid van PCM. Maar SDM heeft een reden voor de haast: Apax heeft de uitgever geplunderd en met honderden miljoenen schuld opgezadeld. De Britten moeten weg en snel ook. Want SDM heeft het alternatief al klaar: een fusie van PCM met de Noordelijke kranten- en boeken uitgever NDC/VBK van Jan de Roos. De NDC/VBK-baas staat goed aangeschreven, onder meer doordat hij tijdig maatregelen neemt, waardoor NDC/VBK een rustig en succesvol bedrijf is.

De letter of intent is al ondertekend, maar de fusie gaat niet door. Officieel omdat PCM eerst intern de zaken op orde wil krijgen, maar volgens ingewijden door strijd tussen Bert Groenewegen en Jan de Roos. De PCM-kranten vinden dat helemaal niet erg. Na het Apax-drama is er geen behoefte aan nieuwe bemoeienis, zeker niet van een krachtdadige uitgever uit Leeuwarden.

Schuldenberg
Het afblazen van de fusie lijkt dan ook geen probleem. De financiële man Bert Groenewegen – na het slagveld rond het vertrek van Apax de enig overgebleven bestuurder van PCM – weet de schuldenberg snel en vakkundig te herfinancieren. Dat gebeurt bij een consortium van twaalf banken, vijf Nederlandse en zeven buitenlandse, onder leiding van de Rabobank.

De herfinanciering lukt ook, omdat de economie er voorjaar 2007 goed voor staat en de vooruitzichten gunstig zijn. Maar de cijfers van week 43 zijn niet goed. Het gaat minder, en het ziet ernaar uit dat het nog minder wordt. Maar de ‘Raad van Bert’, zoals de gekortwiekte PCM-top wordt genoemd, grijpt niet in. De uitgever heeft na de ellende met Apax besloten dat de kranten zelfstandiger mogen opereren. ‘Nieuwe initiatieven hadden dus van de kranten zelf moeten komen’, zegt een ingewijde. ‘Maar toen dat niet gebeurde, had Groenewegen zelf moeten optreden. Hij was toch verantwoordelijk voor PCM?’

Theo Strengers, begin dit jaar vertrokken als bestuurder van SDM en commissaris van PCM, vindt nu ook dat er iets had moeten gebeuren. ‘Heel vroeg al, eind 2007, hadden we toch moeten ingrijpen. We hadden als raad van commissarissen Bert moeten vertellen dat hij terug moest naar de kranten, dat er bezuinigd moest worden, omdat we anders in de problemen dreigden te komen en kwetsbaar zouden worden.

‘We hebben het niet gedaan. Dat gevoel blijft knagen. Deze overname was mogelijk niet nodig geweest als we zelf tijdig maatregelen hadden genomen. Dan had PCM zelf kunnen doen wat Van Thillo nu gaat doen.’

De opmerkingen van Strengers zijn opmerkelijk, omdat hijzelf en SDM al in 2004 De Persgroep hebben uitgekozen om PCM te kopen. Na diverse gesprekken – en uitstekende diners in Antwerpen – is de grootaandeelhouder van PCM ervan overtuigd dat Van Thillo de juiste man is. Maar toenmalig PCM-baas Theo Bouwman houdt de deal tegen. Hij vindt het risico te groot dat het gerenommeerde PCM in handen komt van een Belgisch familiebedrijf dat in het teken staat van één man. Waarop PCM uiteindelijk wordt gekocht door Apax.

Groenewegen ontkent te laat te hebben ingegrepen. ‘Dat het echt minder ging, werd pas in mei vorig jaar duidelijk. En de kranten boekten goede resultaten. Dan moet je daar niet gaan bezuinigen. Dat werkt contraproductief, omdat je dan de kwaliteit aantast’, zegt hij. Wel verwijt Groenewegen zichzelf de gratis PCM-krant DAG niet eerder gestopt te hebben. De krant verdwijnt eind september met bijna twintig miljoen euro verlies. ‘Ik had het eind 2007 al moeten stoppen. Dat is een fout geweest’, zegt de PCM-baas.

In mei wordt Thieme Meulenhoff, de onderwijstak van PCM, voor 170 miljoen euro verkocht aan NDC/VBK. De officiële afwikkeling van de deal wordt gepland voor 30 september. De afspraak is dat de zeven buitenlandse banken van PCM met de opbrengst worden afgelost. Niemand weet dan dat op 15 september de kredietcrisis begint met het omvallen van Lehman Brothers, even later gevolgd door het beruchte ‘Fortis-weekeinde’.

Door de kredietcrisis trekken de Nederlandse banken de afspraak over aflossing in. Tot woede van de buitenlandse collega’s, die nu helemaal van PCM af willen. De verkoop op het nippertje van Thieme behoedt PCM wel voor een faillissement, schrijven de onderzoekers van de Ondernemingskamer in december.

De kredietcrisis slaat nu toe. De banken worden nerveus en de goed winstgevende PCM-kranten beginnen de crisis ook te merken in hun cijfers. PCM kan zijn boekenuitgeverijen verkopen, maar dat levert gezien de crisis te weinig op, als het al lukt. De aandeelhouders wordt opnieuw gevraagd de uitgever financieel te hulp te schieten. Maar SDM, voor 90,3 procent eigenaar van PCM en rijk geworden van Apax, wil niet meer.

Het – veel te duur – uitkopen van de Britten heeft het vermogen aangetast en de beleggingen lijden onder de kredietcrisis. Bovendien is SDM de uitgever al een paar keer te hulp geschoten, voor in totaal 40 miljoen euro. De animo om PCM uit de brand te helpen wordt er niet groter op als half december het rapport van de Ondernemingskamer verschijnt over mogelijk wanbeleid bij PCM rond Apax. SDM is de hoofdrolspeler in het vernietigende rapport, omdat het zich ten eigen bate overal mee zou hebben bemoeid bij PCM.

Al in het najaar besluiten PCM en SDM – dat twee van de vier commissarissen levert – dat de uitgever een nieuwe aandeelhouder met geld nodig heeft, omdat de bankschuld van 120 miljoen euro snel omlaag moet. Al sinds begin 2008 ligt er een lijstje met mogelijke partners, met daarop ook NDC/VBK. Maar in het bedrijf van Jan de Roos heeft Groenewegen geen zin meer, al was het maar omdat het worstelt met de achteraf ongelukkige aankoop van Thieme.

Verder zijn de investeringsmaatschappij HAL, mede-eigenaar van Het Financieele Dagblad en De Persgroep in beeld. SDM is er al uit: Christian van Thillo moet PCM gaan redden, niet een financiële partij als de HAL. De grootaandeelhouder van PCM blijkt consistent: steeds is gesteld dat PCM een strategische partner nodig heeft, die naast geld ook kennis van uitgeven meebrengt. Die heeft de financiële man Groenewegen niet, zoals hij zelf ook toegeeft. De Roos lukte niet, maar met Van Thillo krijgt SDM vijf jaar later een herkansing.

Het helpt dat Groenewegen en Van Thillo het goed met elkaar kunnen vinden. Beide veertigers praten al sinds de zomer van 2008 over de overname door De Persgroep van het AD. Die krant is voor 63 procent van PCM en voor 37 procent van Wegener, sinds de fusie van het AD met zeven regionale kranten in 2005. ‘Een drama’, noemt Groenewegen dat nu, zowel het besluit zelf als de uitvoering ervan. Terwijl de gesprekken met Wegener over het AD moeizaam verlopen, komt Christian van Thillo’s droom eind november alsnog uit. Bert Groenewegen vraagt hem heel PCM over te nemen.

Het duurt even, maar in januari komt ook de HAL met een bod. De HAL wil al lang NRC Handelsblad hebben en biedt 60 miljoen euro voor PCM exclusief het AD, dat naar De Persgroep mag. Maar elke optie zonder het AD is onbespreekbaar voor Groenewegen. De krant is hersteld van het fusiedrama en is nodig om de te hoge ict-, druk- en bezorgkosten van PCM zo veel mogelijk te spreiden. Ook Van Thillo is geschrokken van die kosten, en ziet kansen ze fors te verlagen.

De Stichting de Volkskrant, de Christelijke Pers (van Trouw) en Lux et Libertas van NRC Handelsblad worden pas in januari bij het proces betrokken. Maar dan gaat het snel. De Volkskrant vindt het al lang hinderlijk om met de grote concurrent NRC Handelsblad in hetzelfde bedrijf te zitten en ziet kansen nu PCM alweer op de schop gaat. Beide kranten weten bovendien dat Christian van Thillo niet alleen bekend staat als een uitstekend uitgever, maar ook als een harde saneerder, die niet aarzelt fors in te grijpen op redacties als de cijfers minder worden.

Telegraaf
Wekenlang weet niemand precies wat er speelt, behalve Groenewegen en Van Thillo. Terwijl het duo de laatste hand legt aan hun deal, gooit De Telegraaf roet in het eten. TMG, de uitgever van de grootste krant van Nederland, meldt zaterdag 31 januari interesse te hebben in een of meer kranten van PCM. TMG-directeur Frank Volmer zegt in de eigen krant al diverse keren aangeklopt te hebben, maar niets van PCM gehoord te hebben. ‘Hij kletst uit zijn nek’, reageert Groenewegen. De PCM-baas is boos, net als Van Thillo in het Persgroep-hoofdkwartier in Kobbegem. Prijsopdrijving dreigt en Wegener heeft weer een punt in de moeizame gesprekken over het AD.

Groenewegen voegt TMG, dat al lang de NRC wil hebben, toe dat verkoop van losse kranten van PCM onbespreekbaar is. Maar de geest is uit de fles. Terwijl de PCM- en Persgroepbaas begin februari een deal op hoofdlijnen bereiken, laat de Stichting de Volkskrant dinsdag 10 februari weten tegen een snelle overname van De Persgroep te zijn.

Alternatieven moeten eerst goed bekeken worden. Een week later blijkt de NRC ook niet met de Volkskrant verder te willen. De krant steunt de overname van PCM door De Persgroep, als het zelf weg mag. NRC Handelsblad meldt dat standpunt na een bezoek van Christian van Thillo aan de redactie- en ondernemingsraden van de kranten, op dinsdag 17 februari.

Groenewegen heeft een dag eerder intern gemeld dat het moment gekomen is voor de kranten om kennis te maken met de Belg, waarmee hij de overname in feite aankondigt.

Maar het spel is nog niet uit. Twee dagen na het bezoek van Van Thillo mengt ook de Weekbladpers zich in de strijd, de uitgever van onder meer Vrij Nederland en Opzij. WPG en TMG willen samen PCM kopen voor iets meer dan de 100 miljoen van De Persgroep. De Volkskrant en Trouw kunnen dan naar de Weekbladpers, NRC Handelsblad en AD naar De Telegraaf.

Het AD reageert furieus. De krant meldt vrijdag op de voorpagina nóóit naar de concurrent te zullen gaan. Het AD is woedend, omdat de krant dringend gereorganiseerd moet worden, en dat al maanden met Van Thillo wil gaan doen. Ook Groenewegen meldt in het AD dat het plan van WPG en TMG onaanvaardbaar is. Bij het artikel staat een foto van de PCM-baas en Van Thillo, die elkaar trots de hand schudden. De foto is al in november gemaakt in restaurant De Hoefslag, voor het moment dat de overname van het AD door De Persgroep rond zou zijn, maar wekt nu de indruk dat beide heren de overname van PCM vieren.

Weer een dag later, op zaterdag 21 februari, wordt Bert Groenewegen door het NOS Journaal gebeld, omdat de Volkskrant meldt meer tijd te willen hebben. In de zaterdagkrant staat verder een stuk waarin de vraag wordt gesteld hoe groot de druk van de banken is, en of de Rabobank het zich wel kan permitteren PCM failliet te laten gaan. Ook oud-commissaris Strengers zit daarmee. ‘Ik vraag me of het allemaal wel zo snel moest vanwege de druk van de banken. Maar goed, we zijn ingehaald door de tijd, en vooral door de kredietcrisis.’

Boosheid
Dat Groenewegen in het Journaal speculeert op ingrijpen van de banken bij PCM is opmerkelijk. Tot dan toe heeft hij hun rol steeds gerelativeerd. PCM neemt zelf de besluiten, niet omdat de banken dat willen. Ook in Kobbegem is die zaterdag de boosheid groot. Christian van Thillo heeft er genoeg van. Hij is gevraagd PCM over te nemen, wil dat graag en ziet ook mogelijkheden voor de kranten, maar in gezeur heeft hij geen zin.

Hij is zelfs al gebeld door een Kamerlid dat bezorgd is over zijn plannen, en besluit dat het nu afgelopen moet zijn. De Belg, bekend om zijn even charmante als overtuigende optreden, praat met de Stichting de Volkskrant en stelt ze gerust. Hij begrijpt de bezorgdheid na Apax, maar zo is De Persgroep niet. Van Thillo houdt van kranten en wil PCM tot bloei brengen. Over ontslagen is helemaal niet gesproken, over rendementseisen ook niet.

Groenewegen wijst ook op de ernst van de situatie: het eerste kwartaal voldoet PCM niet meer aan de afspraken met de banken, waardoor die per 1 april mogen ingrijpen. Niet dat ze dat direct zullen doen, maar toch. En alle biedingen zijn uitgebreid en zorgvuldig onderzocht, en dat van De Persgroep is ‘financieel, operationeel en strategisch’ veruit het beste. Bovendien zal er grondig onderzoek gedaan worden of NRC Handelsblad of de Volkskrant PCM mag verlaten.

Groenewegen vindt de ophef over die ‘weeffout’ binnen PCM zwaar overdreven. Maar zijn nieuwe baas Van Thillo vindt ook dat beide kwaliteitskranten niet in een bedrijf moeten zitten. De Belg weet ook al welke krant mag vertrekken uit PCM, al wordt officieel geen voorkeur uitgesproken. Van Thillo ziet met de Volkskrant veel mogelijkheden het potentieel bij progressief Nederland te benutten. De NRC is wat hij is, en mag weg.

Het is de vraag of iemand er rouwig om is, maar zo houdt veertien jaar na de vorming PCM in zijn huidige vorm op te bestaan, net als de naam. ‘Het lijkt mij dat de naam PCM moet verdwijnen’, zegt Groenewegen. ‘Daar zit een verleden aan vast en dat moeten we nu maar eens achter ons laten. Misschien wordt er wel een prijsvraag uitgeschreven. Persgroep Nederland? Ik vind het wel een mooie naam, als ik eerlijk ben.’

Zonder nieuwe verrassingen gaan Het Parool, AD, Trouw en de Volkskrant voor de zomer verder als de Persgroep Nederland. ‘Wat Van Thillo beter kan dan ik? Hij kan nog beter tellen’, zegt Groenewegen.

‘Het verschil tussen De Persgroep en PCM is het management van de afgelopen vijftien jaar. Bij de Persgroep is steeds rust en continuïteit geweest. Bij PCM is vijftien jaar constant gewisseld in management en strategie. Op een gegeven moment wist niemand meer wie waar voor verantwoordelijk was. Dat is bij De Persgroep wel anders.’

Christian van Thillo. (Yann Bertrand/ De Morgen)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden