Altijd aan het werk, ook al is er niets te doen

Nogal wat werknemers zijn verslaafd aan hun werk, niet omdat ze het werk leuk vinden, maar vanuit een drang.

Beeld Claudie de Cleen

In de Verenigde Staten wordt het beschouwd als een van de belangrijkste redenen voor het stuklopen van relaties. Er zijn wereldwijd speciale bijeenkomsten waar werknemers die ermee kampen anoniem kunnen worden geholpen. Nee, het gaat hier niet over alcoholisme. Waar dan wel over? Over 'workaholisme'.

Let wel, niet iedereen die hard en veel werkt is in wetenschappelijk zin een workaholic. Er zijn genoeg personen die er een gezonde werkweek van meer dan 60 uur op nahouden. Het probleem van de werkverslaafde is niet dat hij of zij excessief werkt, maar dat dwangmatig doet. Werkverslaafden werken hard vanuit een innerlijke drang en niet omdat ze het werk nou zo leuk vinden.

Begin jaren zeventig was er een Amerikaanse hoogleraar pastorale psychologie die een boekje schreef over zijn eigen excessieve werkgedrag. Hij gebruikte als eerste het woord 'workaholic'. Zoals een alcoholist niet wil drinken, wilde hij niet zoveel werken. Toch deed hij het.

Risico

Werkverslaving komt ook in Nederland voor, al ontbreken de exacte getallen. Volgens een schatting van Ilona van Beek, onderzoeker bij ArboNed, kampt 5 tot 10 procent van de beroepsbevolking met dit euvel.

Noorse onderzoekers kwamen vorig jaar uit op 8,3 procent. Wilmar Schaufeli, arbeidspsycholoog aan de universiteiten van Utrecht en Leuven, denkt dat rond de 15 procent van de Nederlandse beroepsbevolking het risico loopt werkverslaafd te raken.

Werkverslaving is niet opgenomen in de DSM, het handboek voor classificatie van psychische stoornissen. Dit komt mede doordat het onderzoek nog in ontwikkeling is. Bovendien wordt de 'verslaving' vaak pas ontdekt en erkend als die is uitgemond in een burn-out, waarna de behandeling zich op dit probleem richt. Van Schaufeli hoeft werkverslaving niet in het handboek. 'Het lijkt me niet wenselijk dat enigszins van de norm afwijkend gedrag wordt gemedicaliseerd.'

Persoonlijkheid

Werkverslaving heeft veel te maken met persoonlijkheid. Consciëntieuze, perfectionistische, maar ook onzekere mensen hebben een grotere kans het te krijgen. 'Ze werken zo hard om te vermijden dat ze negatieve gevoelens krijgen', zegt Schaufeli. 'Als ze niet werken voelen ze zich schuldig.'

De technologische ontwikkelingen die het mogelijk maken overal en altijd te werken, zijn dan ook slecht nieuws voor werkverslaafden. Zoals ook met het begin van de zomervakantie een periode van grote onrust aanbreekt.

Voortdurend zoekt de workaholic naar mogelijkheden om toch nog even met het werk bezig te zijn. Om de onrust weg te nemen. Een gevoel dat vaak gepaard gaat met irrationele gedachten, zoals het idee dat zij de enigen zijn die in staat zijn het werk te doen, zegt Van Beek. 'Als ik het niet doe, dan blijft het liggen, denken ze.' Ze zijn dan ook vaak slecht in delegeren en controleren voortdurend het werk van hun collega's.

De werkhouding van een workaholic staat in groot contrast met die van een bevlogen persoon die vanuit passie hard en veel werkt. Die kan zeggen: 'Ik heb vandaag genoeg gedaan, morgen verder.' Daarna genieten ze van een wijntje of van hardlopen.

Maak een weekplan met sociale activiteiten

- Werkverslaafden ontkennen vaak dat ze een probleem hebben. Voor alle harde werkers is het daarom goed eens heel eerlijk en kritisch te kijken naar hun werkhouding en zichzelf de vraag te stellen: hoe vaak ben ik op een dag niet bezig met mijn werk? Kijk je tijdens het wandelen naar de bomen en de spelende kinderen of zit je met je hoofd toch bij het werk? 'Hou maar eens een dagboekje bij', zegt Wilmar Schaufeli. 'De werkverslaafde zal versteld staan.'

- Wie tot de conclusie komt wel erg veel met het werk bezig te zijn, doet er goed aan een weekplan te maken met daarin vaste momenten voor sociale activiteiten en hobby's. Belangrijk: stel je omgeving op de hoogte van je planning. Als de vaste sportavond er te vaak bij inschiet door het werk, kunnen zij aan de bel trekken.

- Wat als je er niet uitkomt, ook niet met de hulp van je omgeving? Een cursus timemanagement of sessies met een coach kunnen helpen bij het loslaten van het werk. Cognitieve gedragstherapie kan bijdragen bij het aanpakken van de drang om altijd te werken, zegt Ilona van Beek. Verder organiseert workaholics-anonymous.org bijeenkomsten in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden