Als Samsung een staat zou zijn, zou er nu de noodtoestand gelden

Als Samsung een staat binnen een staat zou zijn, zoals Zuid-Koreanen vaak zeggen, dan is nu sprake van een noodtoestand in het koninkrijk van Samsung. Het staatshoofd zit achter de tralies, de belangrijkste ministers zijn afgetreden, het ministerie van Algemene Zaken is gesloten.

Lee Jae-yong na zijn arrestatie.Beeld epa

Dinsdag werd bekend dat naast Samsung-erfgenaam en vicepresident Lee Jae-yong, die sinds 17 februari achter de tralies zit, ook vier topmanagers van het bedrijf worden aangeklaagd voor omkoping en verduistering. Drie van de vier bestuurders stapten meteen op. In een reactie maakte Samsung bekend dat de invloedrijke strategiedivisie van het bedrijf compleet wordt ontmanteld. Daarmee lijkt het machtsvacuüm bij het miljardenbedrijf compleet.

De vraag is echter of de Lees niet weer gewoon op de troon gaan zitten als het stof is neergedaald, zoals gebruikelijk.

Hoewel Samsung functioneert als een multinational is het in veel opzichten nog steeds een traditioneel Koreaans familiebedrijf, een chaebol, waar één familie de dienst uitmaakt. Het was grootvader Lee Byung-chu die zijn handel in vis en groenten met behulp van goedkopere overheidsleningen transformeerde tot een imperium met talloze vertakkingen in elektronica, vastgoed, verzekeringen en scheepsbouw. Onder het bewind van zijn zoon Lee Kun-hee kwamen daar in de jaren negentig de zeer winstgevende telefoons en halfgeleiders bij. Alleen al de elektronicatak (omzet 160 miljard) is nu goed voor 20 procent van de Koreaanse export.

Hoewel de Lees op het oog geen grootaandeelhouder zijn, controleert de familie het bedrijf via een complex web van aandelen in de verschillende dochtermaatschappijen. Zo heeft de 48-jarige 'kroonprins' Lee Jae-yong, die het bedrijf de facto leidt sinds zijn vader in 2014 een hartaanval kreeg, een groot belang in de overkoepelende houdstermaatschappij Cheil Industries. Die holding is voor een groot deel eigenaar van de verzekeringstak van Samsung, die weer de grootste aandeelhouder is van de waardevolste divisie: Samsung Electronics.

Ook de bestuursstructuur van het Samsung-imperium is met meer dan zeventig dochtermaatschappijen voor buitenstaanders nauwelijks te doorgronden. De dinsdag opgeheven strategiedivisie had geen wettelijke status, maar wordt door analisten omschreven als 'de controletoren' van het bedrijf. Elke woensdag kwamen de bestuursvoorzitters van alle Samsungtakken braaf naar de Samsung-toren in Gangnam om de overkoepelende strategie te bespreken.

In de pogingen de macht voor de familie Lee te behouden, ligt volgens de Zuid-Koreaanse aanklagers de kiem van het huidige corruptieschandaal dat Zuid-Korea al maanden in zijn greep houdt. Lee zou 'paleisfluisteraar' Choi Soon-sil, een hartsvriendin van president Park Geun-Hye, ruim 17 miljoen euro hebben betaald. Als tegenprestatie zouden Choi en president Park de directie van het nationaal pensioenfonds, een van de grootste aandeelhouders van Samsung, ervan hebben 'overtuigd' een omstreden fusie tussen twee dochterbedrijven goed te keuren. Met de fusie wist Lee Jae-yong zijn macht in het concern te vergroten. Daarmee heeft hij een van de laatste obstakels opgeruimd die konden verhinderen dat hij definitief de macht in handen krijgt als zijn vader komt te overlijden.

Aandeelhouders

Lee Jae-yong ontkent deze versie van de gebeurtenissen. Volgens hem doneerde Samsung het geld aan Choi zonder een tegenprestatie te verwachten. Ook president Park, die binnen twee weken van het grondwettelijk hof hoort of ze definitief moet opstappen nadat ze in december werd afgezet, heeft de corruptie-aantijgingen altijd ontkend.

Niet verwonderlijk dat veel andere aandeelhouders minder blij zijn met de ondoorzichtige manier waarop de Lees het concern besturen. Het bestuur kreeg het de afgelopen jaren regelmatig aan de stok met investeringsfondsen die klagen dat de prestaties te wensen overlaten. Zo zouden slecht presterende divisies in leven worden gehouden omdat de verliezen worden opgevangen door andere, goed presterende bedrijfstakken. De vraag is of een van de grotere aandeelhouders gebruik kan maken van de huidige crisis om de macht van de familie Lee te breken. Het feit dat de strategiedivisie wordt ontmanteld, zou volgens sommige analisten een eerste teken van verandering zijn.

Vanuit de gevangenis

Anderen zien een herhaling van zetten. In 2008 werd een gelijksoortige afdeling ontmanteld toen Lee Kun-hee, de vader van Lee Jae-yong, werd aangeklaagd voor belastingontduiking. Toen de Samsung-president - na een presidentieel pardon - twee jaar later weer de scepter zwaaide, installeerde hij dezelfde divisie onder een andere naam.

Volgens Samsung zullen de verschillende takken vanaf nu vooral 'hun eigen zakelijke beslissingen nemen'. Ook dat nieuws moet waarschijnlijk met een korreltje zout worden genomen. De verschillende Samsung-poten worden al gerund door professionele managers die op afstand van de Lees opereren en hun eigen beslissingen nemen.

Hoe dan ook is het wegvallen van een deel van de bestuurlijke top een domper voor het bedrijf. Belangrijke overkoepelende beslissingen over fusies en overnames zullen voorlopig in de ijskast worden gezet, al kan Lee Jae-yong in theorie ook vanuit de gevangenis beslissingen nemen. Tenzij hij wordt veroordeeld en voor jaren de gevangenis in moet. Die kans is klein; tot nu konden de chaebol-bestuurders in Zuid-Korea rekenen op milde straffen of zelfs een presidentieel pardon.

Daarbij komt de reputatieschade die het schandaal Samsung bezorgt. Die reputatie kreeg vorig jaar toch al een fikse knauw na het debâcle met de smartphone Galaxy Note 7, die na oververhitting - en een enkele explosie - uit de handel werd gehaald. Mede daardoor kelderde Samsung op een vorige week gepubliceerde Amerikaanse reputatieranglijst.

Een lichtpuntje voor Lee is dat zijn imperium ondanks het telefoondebâcle (verlies ruim 5 miljard euro) goed blijft presteren. In het vorige kwartaal behaalde Samsung vooral dankzij de verkoop van halfgeleiders een slordige 7,3 miljard euro winst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden