Als niks verandert, zal volgende generatie armer zijn

In het rijke Westen was het normaal dat kinderen het beter zouden krijgen dan hun ouders. Die tijd lijkt voorbij, stelt adviesbureau McKinsey.

Amerikanen ontvangen een voedselpakket op Thanksgiving Day in Los Angeles. Beeld LA Times via Getty Images

Als de komende tien jaar niets verandert, zijn over tien jaar vier van de vijf burgers er in koopkracht verder op achteruit gegaan. Dat kan grote economische en sociale gevolgen hebben. In de afgelopen tien jaar - van 2005 tot 2014 - is voor 65 tot 70 procent van de mensen in 25 westerse landen het reële inkomen gedaald.

Dat stelt adviesbureau McKinsey in het opzienbare rapport Poorer than their parents? Flat or falling incomes in advanced economies. De kampioen van de bedrijfssaneringen is hierin de pleitbezorger voor een sociaal vangnet, vakbonden, loonsverhogingen, keynesiaans beleid en meer vaste banen, kortom het Zweedse model.

Volgens McKinsey is sprake van een revolutionaire trendbreuk. In de na-oorlogse geschiedenis van het rijke Westen gingen mensen er voetstoots van uit dat de volgende generatie het beter zou hebben dan de huidige. En dat was ook zeven decennia lang het geval. Tussen 1995 en 2004 ging nog slechts 2 procent van de burgers er op achteruit: nog geen tien miljoen. In de tien jaar daarna is de positie van 540- tot 580 miljoen mensen gelijk gebleven of verslechterd, zo blijkt uit deze nieuwe berekeningen.

Deels wordt deze terugval veroorzaakt door de kredietcrisis en de daarop volgende recessie na 2008. 'Maar daarnaast spelen demografische factoren en veranderingen op de arbeidsmarkt ook een rol en dat zal doorzetten als de groei doorzet. Huishoudens worden steeds kleiner, een steeds kleiner deel van het bbp gaat naar lonen en een groot deel van de banen zal verdwijnen en moet worden vervangen door nieuwe.'

Voor de berekeningen heeft McKinsey data van 475 duizend inwoners in zes landen (Frankrijk, Italië, VS, Zweden, Groot-Brittannië en Nederland) bekeken. Zij zijn in verschillende groepen ingedeeld. Deze gegevens zijn daarna gebruikt om die ontwikkeling in negentien andere geïndustrialiseerde landen te meten. Daardoor is een overzicht ontstaan over de inkomensontwikkeling van 800 miljoen mensen die samen goed zijn voor 50 procent van het wereldbbp.

De achteruitgang in de afgelopen tien jaar heeft te maken met de kredietcrisis en de daarop volgende recessie. Veel ingrijpender zijn echter de vergrijzing en de flexibilisering op de arbeidsmarkt. Hierdoor is de economie in een negatieve spiraal terechtgekomen. Als voor de meerderheid van de mensen de koopkracht daalt, zal ook de consumptieve vraag dalen en zal meer geld nodig zijn voor sociale voorzieningen. Er ontstaat een negatieve spiraal die nu al merkbaar is.

(Tekst gaat verder onder graphic).

Poorer than their parents?

Lees hier het gehele rapport van McKinsey.

Beeld de Volkskrant

'De sociale gevolgen zijn ook al merkbaar. Ruim eenderde van de mensen die er op achteruit zijn gegaan vrezen dat hun kinderen het in de toekomst weinig beter zullen krijgen. En deze groep had ook de negatiefste meningen over handel en immigratie', aldus McKinsey. Meer dan de helft van die mensen stelde dat de invoer van goederen en diensten tot banenverlies in de landen leidt. Bij degenen die er op vooruit gingen was dat ruim een kwart. 'Inkomensachteruitgang voedt de steun voor de standpunten van het National Front en de Brexitbeweging in Groot-Brittannië', aldus het onderzoek.

Van de zes landen die nauwgezet zijn bekeken, heeft Italië de afgelopen tien jaar de grootste klappen gehad. Liefst 97 procent van de mensen daar ging er in reëel inkomen op achteruit. Daarna volgde de VS met 81 procent, Nederland en Groot-Brittannië met 70 procent, Frankrijk met 63 procent en ten slotte Zweden met 20 procent. Als echter wordt gekeken naar het re-eel besteedbare inkomen, dus na belastingen en inkomensoverdrachten, zijn de cijfers voor de landen heel anders. Bij de Italianen is dan iedereen er op achteruit gegaan, van de Nederlanders nog altijd 70 procent. Bij de Fransen loopt het dan terug naar 10 procent en bij de Zweden en Amerikanen gaat het om minder dan 2 procent. Deze enorme verschillen hangen samen met overheidsbeleid zoals lastenverlichting en uitkeringen, de kracht van de bonden en monetaire en budgettaire stimuleringseffecten. In de VS zijn onder Obama de lasten voor de lage inkomens verlaagd en is 350 miljard dollar (317 miljard euro) steun gegeven aan uitkeringstrekkers. Daarnaast hebben de VS na vijf kwartalen van negatieve groei als gevolg van de kredietcrisis al snel een economisch herstel kunnen bewerken. Europa kreeg door de eurocrisis met een tweede dip te maken en Italië heeft zelfs vier dips gehad sinds 2008.

Demografische factoren helpen het herstel niet. In Italië is het aantal werkenden per 100 huishoudens met 21 afgenomen, in de VS is dat maar 2 per 100. Daarnaast neemt het loondeel in het nationaal inkomen snel af in bijna al deze landen, terwijl de bedrijfswinsten op een steeds groter deel beslag leggen.

Ook tijdelijk werk leidt tot inkomensteruggang. In landen als Nederland en Frankrijk zijn er beschermende sociale maatregelen voor flexkrachten, maar niet in de VS, waar ze geen recht hebben op pensioen of vakanties. McKinsey wijst erop dat de organisatiegraad in bijna alle westerse landen is afgenomen, waardoor werknemers er niet in slagen hun deel van de nationale koek te verdedigen. De enige uitzondering is Zweden, waar zeven van de tien werknemers lid zijn van een vakbond en het loondeel in het bbp vrijwel gelijk is gebleven. Dat in Nederland en Groot-Brittannië een zo grote groep heeft ingeleverd aan koopkracht is vooral te verklaren doordat daar de grote middengroepen zwaar zijn getroffen, onder meer door de snelle afkalving van werk in de dienstensector, waar bonden nauwelijks iets te vertellen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden