Als Nederland zo doorgaat komt de lente vanzelf weer later

Een lage groei en een sterke overheid zouden goed zijn voor het milieu, schat een nieuw Bilthovens rapport...

'Het klinkt misschien eigenaardig, maar voor een goed milieu in Nederland hebben we Europa hard nodig. Europa zorgt voor juridische druk op het bereiken van milieudoelen', zegt dr. Annemarie van Wezel van het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP).

Met haar collega drs. Hans Nijland heeft ze de dinsdag verschenen Nationale Milieuverkenning 2006-2040 opgesteld. Ze beschrijven hoe toekomstige ontwikkelingen zoals economische groei, bevolkingsdruk, industriële activiteiten, klimaatverandering en landbouw uitpakken voor milieu en natuur over dertig jaar.

Dit gebeurt aan de hand van twee scenario's. Het ene heet global economy en gaat uit van stevige economische groei (2,6 procent per jaar) en beperkte inmenging van de overheid. Als de markt de belangrijkste partij is, leidt dit tot meer milieuverontreiniging, het gedeeltelijk loslaten van het internationale milieubeleid, verwatering van het Kyoto Protocol en volledige liberalisering van de landbouwsector.

In het tweede scenario daarentegen, strong Europe, is de groei een procent per jaar lager, is er een omvangrijke en efficiënte publieke sector en een scherper Europees milieubeleid. Eisen voor auto's, de landbouw en energie worden verhoogd en 'Kyoto' krijgt een vervolg in lagere uitstoot van CO2. Dit scenario pakt dus gunstiger uit voor het milieu.

Energieverslindend

'We willen vooral niet uitstralen dat het slechter gaat met het milieu', zegt Van Wezel. 'Nederland is weliswaar een van de vuilste landen in Europa, omdat er veel mensen in een klein land wonen, waar ook nog eens veel energieverslindende activiteiten plaatsvinden zoals glastuinbouw, chemie, raffinaderijen en waar veel vracht- en autokilometers worden gereden.'

Maar vergeleken met andere Europese landen produceert Nederland schoner door minder energie en materialen per eenheid product te gebruiken. Hoewel milieu-innovatie dus goed is doorgedrongen in de Nederlandse industrie, blijft de milieukwaliteit in Nederland toch achter bij andere Europese landen. 'Simpel omdat het allemaal op zo'n klein oppervlak gebeurt', zegt Hans Nijland.

Een van de lastige milieuproblemen op langere termijn blijft klimaatverandering - hoe energie te besparen en minder afhankelijk te worden van fossiele bronnen. Europa wil dat industrielanden in 2020 15 tot 30 procent minder CO2 de lucht in jagen om de opwarming tegen te gaan, maar Nederland zal 15 procent al niet halen zonder extra inspanningen. Vooral energiebesparing en opslag van kooldioxide in de ondergrond zijn nuttige maatregelen om een neergaande kooldioxide-uitstoot van 15 procent ten opzichte van 1990 te bereiken. Dan moet er wel 1,4 miljard per jaar extra worden geïnvesteerd.

Daarnaast zal Nederland net als nu veel CO2-rechten in het buitenland opkopen. Dat is geen kunstje dat eindeloos herhaald kan worden, omdat die rechten opraken, signaleert de Milieuverkenning.

Er is nog een andere reden om energie-innovaties uit te lokken, vinden de MNP-onderzoekers. China, India en Brazilië, de snel groeiende economieën, zijn geïnteresseerd in overdracht van schone technologie. Het klimaatprobleem is alleen oplosbaar als daar schone energie een kans krijgt.

Verminderde uitstoot van broeikasgassen leidt ook tot betere natuur. De EU wil de temperatuurstijging beperken tot 2 graden Celsius vergeleken met het pre-industriële tijdperk, omdat dan sommige ecosystemen, uitgezonderd koraalriffen en toendra's, zich nog net kunnen redden.

Op dit moment zijn de effecten van klimaatverandering in Nederland vooral zichtbaar in de natuur. De lente begint eerder waardoor relaties in de voedselketen verstoord raken. Nieuwe soorten verschijnen, terwijl bestaande soorten deels verhuizen. De afgelopen eeuw steeg de gemiddelde temperatuur met 0,7 graden, in Nederland met één graad Celcius. De Milieuverkenners vrezen dat de snelheid waarmee de temperatuur stijgt, zo hoog wordt dat een aantal planten- en diersoorten afneemt.

Ook de gezondheid, met name van ouderen die minder bestand zijn tegen hete zomers en hittegolven, kan aangetast worden. De Ziekte van Lyme, die door teken op mensen wordt overgebracht en die tot verlamming kan leiden, zal meer voorkomen, evenals allergieën.

De natuur komt ook in de verdrukking doordat de landbouw en het verkeer veel verontreiniging blijven rondstrooien. In het groeiscenario global economy zullen de melkveehouderij en de glastuinbouw uitbreiden en de elektriciteitscentrales zullen vuiler produceren, omdat de overheid minder veeleisend is. De intensieve veehouderij zal in dit hogere groeiscenario opnieuw ammoniakproblemen veroorzaken, terwijl die nu net enigszins beteugeld lijken in Europees verband.

Rekeningrijden

Opvallend is dat in beide scenario's rekeningrijden ontbreekt. Alleen beleid dat vastligt, wordt meegeteld en daarvan is bij rekeningrijden geen sprake. 'De enige constante is dat elk kabinet zegt dat gaan we in het volgende kabinet regelen', zegt Nijland.

In 2040 wonen meer mensen in Nederland (19 miljoen in 'sterk Europa' en 20 miljoen in 'wereldwijde economie') en voor de nieuwe arbeidsmigranten zullen enkele miljoenen woningen bijgebouwd worden. Vooral achter de duinenrij, zodat de Randstad een aaneengesloten stedelijk gebied wordt. Het wordt steeds belangrijker in die steenmassa groen te behouden en natuur te ontwikkelen. Als Europa een zwaarder stempel drukt op de Nederlandse ontwikkelingen, zullen meer agrariërs natuurboer worden of schoner moeten produceren.

Het is nuttig om in laag, westelijk Nederland alvast te anticiperen op de bodemdaling, zeespiegelstijging en hoge waterafvoer van de grote rivieren. Wat minder focussen op investeringen in de Randstad en meer mogelijkheden in Brabant zoeken. 'We zwengelen dat voorzichtig aan. Daar staat tegenover dat de druk om te innoveren groter is als de gesignaleerde problemen zich opstapelen in de tweede helft van deze eeuw. Tot 2050 zijn ze nog beheersbaar', zegt Van Wezel.

Op lokaal niveau overheersen hardnekkige milieuproblemen zoals geluidhinder, luchtverontreiniging en risico's door vliegtuigen en vervoer van gevaarlijke stoffen. Als er flinke economische groei plaatsvindt, zal meer op lpg worden gereden met als gevolg ook meer riskante lpg-stations.

De lokale milieu-ellende moet met plaatselijk beleid worden bestreden. Geluidhinder en fijnstof uit het dieselverkeer kan plaatselijk hard aantikken. Vrijwel overal wordt het lawaaiiger, een gevolg van zwaardere auto's en bredere banden. In 2040 rijden er twaalf miljoen auto's, nu zes miljoen.

In de deze week eveneens verschenen Toekomstagenda van staatssecretaris Van Geel van Milieu wordt gepleit voor financiële prikkels om die stillere banden onder meer wielen te krijgen. Brommerherrie is een van de hinderlijkste vormen van geluidsoverlast in de woonomgeving en Van Geel wil een APK voor brommers.

In een reactie verklaart Stichting Natuur en Milieu zich voorstander van het Europa-scenario. Zij vindt dat het kabinet zijn visie op de toekomst van de Nederlandse economie moet herzien. 'De meeste mensen kiezen voor een prettige leefomgeving, gezonde lucht, mooie natuur en landschappen en niet voor maximale groei', zegt directeur Mirjam de Rijk. 'Nederland moet zich in Europa weer meer als trekker van het milieubeleid manifesteren dan als remmer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden