Als keuze tussen twee kwaden zijn sancties tegen Irak terecht

Voorstanders van de opheffing van VN-sancties tegen Irak negeren de negatieve gevolgen. Geert Wilders en Heleen Poppens menen dat het zekere voor het onzekere moet worden genomen totdat vaststaat dat Saddam Hussein geen massavernietingswapens meer bezit of kan maken....

VORIGE week vrijdag heeft de VN-veiligheidsraad unaniem besloten dat Irak meer reserve-onderdelen voor haar olie-industrie mag kopen om meer olie te kunnen produceren en te verkopen om met de aldus verkregen deviezen de humanitaire situatie van het Iraakse volk te verbeteren. De Iraakse minister van Olie, generaal Amer Rasheed, heeft deze stap van de Veiligheidsraad direct verwelkomd. De vraag is echter, zoals de Britse VN-ambassadeur Greenstock terecht opmerkte, of de Iraakse regering de extra financiële middelen ook ten goede zal laten komen aan het Iraakse volk.

Het verzet tegen de voortduring van de sancties tegen Irak neemt de laatste tijd sterk toe. Enkele VN-vertegenwoordigers legden hun functie neer na kritiek op de effecten van de sancties. Ook de secretaris-generaal van de VN, Koffi Annan, wees op het gevaar dat de internationale gemeenschap verweten wordt het lijden van het Iraakse volk te veroorzaken. In Nederland maakt onder anderen Volkskrant-columnist Marcel van Dam zich hard voor opheffing van de sancties en maken westerse politici zich volgens hem medeschuldig aan genocide.

Toegegeven, het sanctieregime jegens Irak plaatst westerse politici voor een dilemma. Om dit te doorgronden is het noodzakelijk eerst de aanleiding en het doel van de sancties tegen Irak in herinnering te brengen. Irak is zoals bekend tien jaar geleden Koeweit binnengevallen met als doel dit soevereine land als Iraakse provincie in te lijven. De internationale gemeenschap heeft daar terecht hard militair tegen opgetreden en sancties uitgevaardigd. Maar er is meer aan de hand.

Irak en zijn leider Saddam Hussein heeft de afgelopen decennia - dus ook voor de Koeweit-crisis - laten zien niet te schromen massavernietigingswapens daadwerkelijk in te zetten in binnen- en buitenland. In de jaren tachtig werden op grote schaal chemische wapens ingezet in de oorlog tegen buurland Iran. In 1989 gebruikte Irak op grote schaal mosterdgas tegen de Koerdische bevolking in Noord-Irak. Vervolgens viel hij Koeweit binnen en vuurde ook nog een aantal raketten af op Tel Aviv in Israël.

De aanleiding voor de sancties is de Iraakse inval in Koeweit; het doel is echter te voorkomen dat de Iraakse dictator Saddam Hussein opnieuw massavernietigingswapens gebruikt en ontwikkelt. Hier begint ook precies het dilemma. Indien de sancties tegen Irak zouden worden verlicht of zelfs opgeheven dan zijn twee vragen relevant. De eerste is of het Iraakse volk daar daadwerkelijk van zou profiteren. Het land heeft de ruimte die het binnen het olie-voor-voedsel programma sinds 1995 heeft om met de olieopbrengsten voedsel voor de bevolking te kopen nooit volledig gebruikt.

Vorig jaar nog meldde de toenmalig speciale VN-gezant Van der Stoel dat Irak voor 500 miljoen gulden aan medicamenten ongebruikt in de pakhuizen van Bagdad laat verstoffen. Amerikaanse satellietfoto's laten zien dat Saddam de laatste jaren voor miljoenen dollars paleizen voor zichzelf en zijn clan heeft gebouwd. Hebben voorstanders van opheffing van de sancties de garantie dat Saddam Hussein c.s. niet alleen maar meer paleizen, cognac, sigaren en vooral massavernietigings-wapens zal aanschaffen? Er is weinig aanleiding te geloven dat de penibele situatie waarin zijn volk zich bevindt hem ter harte gaat.

Maar zelfs indien de voorstanders gelijk zouden hebben dat het Iraakse volk wel degelijk zal profiteert van opheffing van de sancties, zijn we nog niet uit het dilemma. Dat brengt ons op de tweede vraag. Is het moreel verantwoord om te trachten de problemen van de bevolking van het ene land op te lossen terwijl de bevolking van andere landen daardoor problemen krijgt?

Opheffing van de sancties betekent ongelimiteerde financiële middelen voor Irak uit olieverkoop zonder enige controle op de besteding. Saddam Hussein zal die middelen kunnen besteden aan het vergaren en ontwikkelen van nieuwe massavernietigingswapens en de bijbehorende overbrengingsmiddelen. Nu al zijn er aanwijzingen van westerse inlichtingendiensten en Iraakse deserteurs dat Irak weer biologische en chemische wapens produceert.

Volgens de Duitse inlichtingendienst beschikt Irak in 2005 over middellange afstandsraketten die tot ver in het Midden-Oosten en zelfs delen van Europa reiken. Opheffing van de sancties geeft de inwoners van Tel Aviv, Riyad, Koeweit-Stad en Caïro en niet te vergeten de Koerdische minderheid in Noord-Irak, reden te vrezen voor de wapens die Saddam Hussein zal kunnen vergaren met de dollars die hij dan weer door olieverkoop ontvangt.

Levert het handhaven van de sancties dan de voor iedereen ideale situatie op? Ook dat is niet het geval. Dat het Iraakse volk lijdt en in dat scenario zal blijven lijden staat buiten kijf, al ligt de primaire verantwoordelijkheid daarvoor bij Saddam Hussein. Maar in de uiteindelijke keuze van de internationale gemeenschap moet het zekere voor het onzekere worden genomen. De internationale gemeenschap genocide verwijten zoals Van Dam doet, is dus onwaar. De negatieve geo-politieke gevolgen van opheffing van de sancties worden bovendien door Van Dam genegeerd.

Kan de internationale gemeenschap dan niets doen om de noden van het Iraakse volk te ledigen? Zeker wel. Uitbreiding van het olie-voor-voedsel-programma waartoe de Veiligheidsraad inmiddels heeft besloten, is een goede zaak. Irak moet ook licht aan het einde van de tunnel worden geboden. In resolutie 1284 van de V-raad van december 1999 wordt bepaald dat als Irak vier maanden daadwerkelijk meewerkt aan inspecties naar haar arsenaal van masavernietigingswapens door het nieuwe inspectieteam Unmovic, alle import- en exportsancties kunnen worden opgeschort.

Maar voor het zover is, voordat we zeker weten dat Irak geen massavernietigingswapens meer heeft en ontwikkelt waarmee het zijn buurlanden kan bestoken en bedreigen en opnieuw de stabiliteit in het Midden-Oosten kan frustreren, zolang zullen de sancties onverkort gehandhaafd dienen te blijven. In de keuze tussen twee kwaden in dit duivelse dilemma is dat de enige juiste keuze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden