REPORTAGE

'Als je naar de zee kijkt, zie je die flats niet'

Minister Schultz wil af van het algemeen bouwverbod langs de kust. Tegenstanders vrezen 'Belgische toestanden'. Dreigt de kust te verrommelen?

Middelkerke. Na de Eerste Wereldoorlog werden aan de Vlaamse kust de eerste villa's gebouwd. Na de Tweede Wereldoorlog volgden appartementencomplexen, in de jaren zeventig deels vervangen door hoge flats.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De halte 'Middelkerke Krokodiel' van de Vlaamse kusttram heeft een prachtige naam, maar daarmee is alle schoonheid ook in één keer beschreven. Hier begint een anderhalve kilometer lange muur van ongelijkvormige galerijflats, pal aan het strand. Aan de landzijde ligt het duin, of wat daar nog van over is, er schlemielig bij.

De 67 kilometer lange Belgische kustlijn wordt wel de Atllantikwal genoemd. Krijgt Nederland dergelijke 'Belgische toestanden' als per 1 juli het algemeen bouwverbod langs de kust komt te vervallen? Dat voornemen van minister Melanie Schultz (Infrastructuur en Milieu) leidt tot grote beroering. Organisaties als Natuurmonumenten, Het Zuid-Hollands Landschap en de Zeeuwse Milieufederatie slaan alarm over de bouwplannen voor strandhuisjes, vakantieparken en hotels die 'als paddenstoelen uit de grond schieten'.

'Jullie hebben écht nog landschap', stelt Eli Devriendt bewonderend. De landschapsarchitect van de stad Oostende fietste ooit vier dagen over de Nederlandse Kustroute vanaf Breskens/Vlissingen richting Amsterdam. 'Het is onwaarschijnlijk mooi wat jullie daar hebben', zegt hij in brasserie Au Roy Henri aan de Albert I Promenade. 'Daar moet je uiterst omzichtig mee omgaan.'

Bescherm de kust

Zes natuur- en landschapsorganisaties voeren actie tegen het versoepelen van de bouwregels aan zee. ‘Doordat het Rijk provincies en gemeenten verantwoordelijk maakt voor de kust, dreigt een overkoepelende visie op het totale landschap te verdwijnen’, aldus onder meer Natuurmonumenten. Op www.beschermdekust.nl hebben inmiddels ruim 32.000 mensen een petitie ondertekend. Die wordt volgende week dinsdag aangeboden aan de Tweede Kamer.

Minister Melanie Schultz van Haegen van Infrastructuur en milieu.Beeld ANP

Democratisering

De bouwwoede van de Vlaamse kust, van De Panne bij Frankrijk tot Knokke-Heist bij Zeeuws-Vlaanderen, is óók het verhaal van de democratisering van het toerisme. In de negentiende eeuw begon het met luxehotels in Oostende en Blankenberge - de sjah van Perzië en de Russische keizerlijke familie waren er graag geziene gasten.

Na de Eerste Wereldoorlog werden de eerste villa's in de duinen gebouwd; de Brusselse bourgeoisie bracht haar zomers door aan zee. Na de Tweede Wereldoorlog volgden appartementencomplexen, meestal drie verdiepingen hoog. De jaren zeventig waren gouden tijden voor de 'bouwpromotoren' (projectontwikkelaars). Ze kochten de eigenaars van de kleine appartementjes uit en zetten er flats met tien of meer verdiepingen voor terug. Maar ook talloze art nouveau- en belle époquepanden gingen tegen de vlakte.

Liefst 80.000 Belgen hebben nu een tweede woning aan zee. 'Die flatgebouwen zijn de duivenhokken van de mensen', zegt Dorian van der Brempt. Zelf woont de voormalige directeur van Vlaams-Nederlands Huis deBuren afwisselend in Antwerpen en Oostende - één erker van zijn appartement geeft een smal doorkijkje naar de zee. Hij geeft toe dat hij niet in pakweg Koksijde of Blankenberge zou willen wonen. 'Oostende is de enige echte stad.'

Het Belgische Middelkerke.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vastgoedmaffia

Leopold II, de Belgische koning van 1865 tot 1909, drukte zijn architectonische stempel op Oostende, 'de koningin der badplaatsen'. Maar amper voorbij de Koninklijke Gaanderijen doemt alweer een gedrocht van een flatgebouw op. Het blijkt een appartementencomplex te zijn van zestien verdiepingen en zeker 300 meter lang, met de naam Residentie Royal Palace. Foeilelijk, maar majestueus uitzicht gegarandeerd.

Hoe kon het aan de Vlaamse kust zo mis gaan? Van der Brempt foetert op de 'immo-maffia' (vastgoed-maffia) die in de jaren zeventig vrij spel had, geholpen door gemeentebesturen die een oogje dichtknepen. 'In De Panne werden appartementen gebouwd met zicht op zee. Zodra ze verkocht waren, werd er een nieuwe rij huizen voorgezet.'

Toch vergoelijkt Van der Brempt de Vlaamse kust ook. 'Mensen die naar het strand komen, zien al die flats niet. Ze kijken gewoon naar de zee. En als het écht zo lelijk is, waarom komen er dan zoveel Nederlanders in roze en pistache truien de grote Jan uithangen in Knokke? Omdat je hier goedkoper kunt golfen dan in Wassenaar.'

Oostende. Veel Belgen hebben er een tweede huis. 'Die flatgebouwen zijn de duivenhokken van de mensen.'Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Klein deel

In Nederland begrijpt minister Schultz de angst voor 'Belgische toestanden' niet. 'We leggen de verantwoordelijkheid voor natuur, landschap en ruimtelijke kwaliteit waar die moet liggen: bij provincies en gemeenten', zei ze dinsdag in een interview in dagblad Trouw. 'We gaan van 'nee' naar 'nee, tenzij'.'

Plaatjes van enorme hoogbouw zijn volgens Schultz 'niet de realiteit'. 'Je kunt in de duinen niet zomaar flats en bungalowparken neerzetten. Flats op palen, zie je die al voor je?' En als er wilde bouwplannen zouden zijn, 'dan heb je er nog Natura2000, de Vogelrichtlijn, de Habitatrichtlijn, je hebt nog inspraakrondes, je hebt nog de gemeenteraad'. Er blijft een 'heel klein deel over dat bebouwd zou kunnen worden', aldus de minister.

Maar natuurorganisaties vertrouwen het niet. Zij turfden van Zeeland tot en met de Wadden plannen voor 2.405 vakantiewoningen, 549 appartementen, 75 strandhuisjes, 351 hotelkamers, 137 zorgwoningen, 75 campingplaatsen, 2 strandpaviljoens en 95 ligplaatsen.

Middelkerke.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Het landschap moet dicteren wat er wel en niet kan', vindt de Oostendse landschapsarchitect Eli Devriendt. 'Kwalitatief hoogwaardige projecten met supergoede architectuur. Maar ik heb er een raar gevoel bij, omdat jullie kust nu van zo'n hoge kwaliteit is.'

In Vlaanderen speelt een andere discussie, aldus Devriendt. Sinds 1993 stelt het Duinendecreet paal en perk aan de aantasting van de laatste stukjes duin, maar dat heeft ook zijn nadelen. 'Om hier net zulke mooie fietspaden als in Nederland aan te leggen door de duinen moet je veel moeite doen, ik kan er over meespreken. Ook dat is onmogelijk door het Duinendecreet. Helaas is veel natuur daardoor niet toegankelijk. Heel jammer, maar als je de context kent, ook wel logisch.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Middelkerke.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden