INTERVIEW

'Als je kijkt naar de Chinese banken dreigt een ramp'

Deze week kleurden eerst in Peking en daarna wereldwijd de beursschermen rood. Sleurt China iedereen mee in een crisis? Twee economen over de gevolgen van deze duikvlucht.

Heleen Mees: 'Deels is China een ontwikkelingsland met veel arme boeren. Er is nog ruimte voor inhaalgroei.'Beeld reuters

Helen Mees

Econome Heleen Mees (46) gelooft niet dat de Chinese economie bezig is in te storten. 'Als ik zo om mij heen kijk hier in Peking merk ik daar niets van. De overschakeling van een exporteconomie naar een meer hybride economie loopt juist redelijk goed. De detailhandelsverkopen stijgen en de diensteneconomie groeit jaarlijks met 10 procent. Wat iedereen wilde, gebeurt: meer binnenlandse vraag.

Mees woont in China waar ze werkt aan een boek, een vervolg op haar geruchtmakende proefschrift. Hierin stelde ze dat de kredietcrisis in 2008 niet werd veroorzaakt door de speculatie op de Amerikaanse huizenmarkt maar door de spaarzin van de Chinezen. Doordat zij de helft van hun inkomen opzijzetten was geld wereldwijd zo goedkoop geworden dat het tot allerlei bubbels had geleid.

Zet de koersval in China de buitenwereld op het verkeerde been?

'Vijf jaar lang deed de beurs niets. Tot oktober 2014, toen de regering liberalisatiemaatregelen aankondigde. Zo zouden buitenlanders rechtstreeks in Chinese beursbedrijven kunnen beleggen. Dit leidde tot de instroom van buitenlands kapitaal. Belangrijker was dat de aankondiging veel Chinezen naar de beurs lokte. De koersstijging werd een selffulfilling prophecy en trok weer anderen aan, conform de greater fool-theorie: je bent gek als je niet meedoet. China is een bubbelgevoelig land, vooral door het grote verschil tussen rijk en arm. De bovenlaag weet niet wat ze met al het geld aan moet en gaat dan maar beleggen.'

Had de overheid niet eerder moeten ingrijpen?

'Toen beurs in de eerste helft van dit jaar zo hard steeg, had de regering via de media tot kalmte moeten manen. Dat had vast iets geholpen, in China wordt naar de leiders geluisterd. Overigens bezit minder dan 10 procent van de Chinezen aandelen. Toen de koersen begonnen te dalen, had de overheid de markt zijn werk moeten laten doen, de lucht eruit laten lopen. In plaats daarvan gingen ze via de staatsfondsen de koersen steunen.'

Fundamenteel is er niet zoveel mis met de Chinese economie?

'Er wordt vaak gedaan of China een middeninkomenland is, en dat er geen ruimte meer is voor een groeipercentage van 7 procent. Maar op het platteland is het nog een ontwikkelingsland met veel arme boeren. Er is nog ruimte voor inhaalgroei.'

De Chinese miljardair Wang Jianlin zegt dat groeicijfers van 7 à 8 procent onrealistisch zijn.

'Dat ben ik niet met hem eens. Ik verwacht zeker geen terugval naar 3 à 4 procent, een zogenoemde harde landing. Misschien loopt het langzaam terug: 7 procent dit jaar, volgend jaar 6,5 procent. Dankzij de inhaalgroei en de stijging van de binnenlandse vraag naar goederen en diensten blijft een relatief hoge groei mogelijk.'

Toch lijkt sprake van paniek. Zo kun je een devaluatie met 4,5 procent toch wel noemen.

'Over die devaluatie doen tegenstrijdige theorieën de ronde. Een daarvan is dat China dit moest doen van het IMF, om te tonen dat de koersen meer door de markt worden bepaald. Sinds 2010 waren de prijzen in China sterker gestegen dan in de VS.'

Zou het niet ook met de export te maken kunnen hebben? Die was in juli 8 procent lager.

'In het eerste kwartaal steeg de export nog ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor. In het tweede kwartaal lag die veel lager, net als in de VS. Beide hebben last van een sterke munt. De lonen stijgen maar China klimt ook op de productieladder. Ze bouwen hier hoogwaardige flitstreinen. Voor beha's en dergelijke kunnen westerse importeurs inmiddels beter uitwijken naar Bangladesh of Vietnam. '

Als het zo goed gaat met China zouden de grondstofprijzen wereldwijd toch niet zoveel dalen?

'Die daling is mede te danken aan de schalie-energierevolutie. Er is gewoon veel meer aanbod. Dat leidt tot een broodnodige herverdeling van kapitaal naar arbeid. Grondstoffen zijn bijna alle in handen van 'kapitalisten'. Die raken in de problemen. Maar door de dalende prijzen worden reëel besteedbare lonen vrijwel overal hoger.'

De Chinese regering hoeft zich nergens druk over te maken?

'De overheid moet blijven investeren in infrastructuur, zij het meer landinwaarts. De Zijderoute is een goed voorbeeld. De middenklasse heeft te weinig mogelijkheden om geld uit te geven. Bij smartphones en misschien ook auto's is een verzadigingspunt bereikt. Toerisme is nauwelijks ontwikkeld. Als ze de Winterspelen goed aanpakken, ligt er straks een prachtig ski-oord op 2 uur rijden van Beijing.'

Harald Benink

Zijn grootste vrees is niet de terugval van de Chinese groei, maar een 'Lehman-moment' met de ondergang van een Chinese financiële instelling. 'Crises worden niet louter veroorzaakt door dalende huizenprijzen, maar door wegvallend vertrouwen. In China zou hetzelfde kunnen gebeuren als na het omvallen van de bank Lehman in 2008: als een olievlek breidt de crisis zich uit over de wereldeconomie.'

Harald Benink (51) is hoogleraar bankwezen en financiering aan de universiteit van Tilburg. De afgelopen jaren was hij voorzitter van het Europees schaduwcomité voor financieel toezicht: een groep hoogleraren die beleidsadviezen gaf over verbetering van de kredietwaardigheid van de banken in de eurozone.

Ook veel Chinese banken zitten tot hun nek in de portefeuilles vol slechte leningen. Benink twijfelt er niet aan dat in China een zeepbel wordt doorgeprikt. De autoriteiten hebben de hoge groeicijfers proberen te handhaven door enorme investeringen in vastgoed en infrastructuur dat nu deels leegstaat of niet wordt gebruikt. 'Kijk eens naar het investeringsquotum. Dat moet voor een groot deel improductief zijn gebruikt.' Het geld komt van banken die deze leningen een keer zullen moeten afschrijven.

Harald Benink: 'Als het vertrouwen wegvalt kan de crisis zich net als in 2008 als een olievlek uitbreiden over de wereldeconomie.'Beeld Arie Kievit

China is een overheidsgestuurde economie. Kunnen wij er niet op vertrouwen dat ze die afschrijvingen in goede banen zullen leiden?

'Dat is het probleem. De leiders slaan nogal eens de plank mis. Dat bleek bij de verrassingsdevaluatie begin deze maand, die verkeerd was getimed. Het bleek ook uit de aanpak van de crash op de aandelenmarkt. De regering ging zelf de aandelen opkopen of liet het door de pensioenfondsen doen. Daardoor werd het vertrouwen in de markt nog meer ondermijnd.'

Is er fundamenteel iets mis met de Chinese economie? Of moeten we rekening houden met een harde landing nu de export instort?

'Die economie is nu heel kwetsbaar, omdat die de transitie moet maken van puur exportgericht naar een economie die leunt op de binnenlandse vraag naar goederen en diensten. En er zit nu al zoveel schuldfinanciering in dat er geen ruimte meer is om de overstap met bankleningen mogelijk te maken. Dat zou tot rampen leiden.'

De Chinese miljardair Wang Jianlin hekelt Pekings onrealistische groeidoelen.

'Daar heeft hij gelijk in. Die groeipercentages van 10 procent vergden stimulering met kredietverlening. Ook de huidige doelstelling van 7procent acht niemand meer haalbaar. Economisch is er niets tegen als China maar 3 of 4 procent groeit. Het probleem is dat het een eenpartijstaat is. De regering heeft een soort stilzwijgende afspraak met het volk: als de groei hoog blijft zal het volk niet opstandig worden. Die rust staat op het spel.'

China is behalve exporteur van industriële producten een importeur van grondstoffen, die andere opkomende markten Rusland, Brazilië meesleurt. Hoe treft dit het westerse bedrijfsleven?

'Dit zal de westerse export treffen. Nederland misschien direct niet zo erg; voor Duitsland is het een veel grotere klap. Maar veel Nederlandse bedrijven exporteren naar Duitsland. Aan de andere kant is een lagere grondstofprijs als die van olie een groot voordeel voor de wereldeconomie. Dat is positief voor alle landen, China incluis.'

China is het trekpaard van de wereldeconomie. Wat gebeurt er als dat buiten adem raakt?

'China's krachtige groei heeft de wereldeconomie geholpen. En China heeft zelf reserves kunnen opbouwen. Wat er echt kan misgaan is dat het vertrouwen in de Chinese leiders er niet meer is. Dat zal tot enorme verschuivingen leiden en tot een wereldwijde beurscrash. Dan gebeurt er wat er in 2008 met Lehman gebeurde. De laatste tijd is er sprake van paniekvoetbal. Met noodverbanden wordt getracht de beurskoersen niet te veel te laten zakken, de export op peil te houden en de gewenste groei te realiseren. Dat is wel degelijk een groot gevaar.'

Hoe moet een Chinacrisis worden voorkomen?

'De banken moeten worden gesaneerd, net zoals in de VS en Europa.'

China heeft 3,3 biljoen dollar aan deviezen en het hoogste spaarquotum ter wereld. Hoe raken banken dan in de problemen?

'De deviezen zitten bij de centrale bank, niet bij gewone banken. En spaardeposito's vallen niet onder het eigen vermogen van de banken. Ja, de overheid kan met de deviezen banken redden. Maar dat doet niets af aan de vertrouwenscrisis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden