Economie loonkloof

Als de baas 283 keer meer verdient dan de werkvloer: de loonkloof bij AEX-bedrijven onder de loep

Paul Polman van Unilever viert dat het Global Foods Innovation Centre van het voedingsconcern het hoogte punt heeft bereikt. Beeld ANP

De ‘loonkloof’ die aangeeft hoe veel de baas meer verdient dan de werkvloer is nog wennen, blijkt uit de beloning bij de AEX-bedrijven. Het cijfer wordt wel ingevuld, zoals sinds vorig jaar moet, maar van een verhaal erbij is vaak nog geen sprake. 

Out with a bang: tien jaar lang leidde Paul Polman het Brits-Nederlandse Unilever, tot hij vorig jaar na een tumultueuze periode zijn vertrek aankondigde. De 62-jarige topman, die premier Mark Rutte vertelde dat de multinational alleen naar Nederland kwam als de dividendbelasting werd afgeschaft, ontving in zijn laatste jaar 11,73 miljoen euro aan basissalaris, bonussen, aandelen, pensioen en onkosten. Daarmee kwam de totale beloning van Polman volgens berekeningen van de Volkskrant 283 keer hoger uit dan wat de gemiddelde werknemer bij Unilever verdient.

Dat verschil tussen de beloning van top en werkvloer wordt de ‘loonkloof’ genoemd. Na jarenlange maatschappelijke ophef over de hoge beloning voor de top moeten bedrijven volgens de ‘Code Tabaksblat’, de gedragscode voor het beursgenoteerde bedrijfsleven, sinds vorig jaar melden hoe veel de topman verdient ten opzichte van het gemiddelde van de werkvloer. Die jaarlijkse rapportage moet voorkomen dat de verschillen te groot worden. Het moet bovendien de bazen – en de commissarissen, die over hun beloning gaan – aan het denken zetten over wat redelijk is, onder meer ten opzichte van wat de gewone werknemers verdienen.

Beeld de Volkskrant

Met 283 keer meer heeft Unilever de grootste loonkloof van de grote Nederlandse bedrijven in de AEX. Ter verdediging moet erbij gezegd worden dat het een jaar eerder nog iets meer was (287). Bovendien heeft Unilever veel werknemers in regio’s als Afrika en Azië, waar de lonen voor werknemers een stuk lager liggen. Dat geldt ook voor de nummer twee bij de loonkloven: Heineken, waar topman Jean-François van Boxmeer de werkvloer vorig jaar met een factor 260 ontsteeg. Bij supermarktconcern Ahold Delhaize, met veel laagbetaald personeel, verdiende de nieuwe topman Frans Muller vorig jaar 125 keer meer dan de gemiddelde werknemer.

De loonkloof ligt gevoelig, omdat werknemers er in de afgelopen jaren van economische bloei relatief weinig loon hebben bijgekregen. Eumedion, de belangenbehartiger van grote beleggers als pensioenfondsen, vindt het teleurstellend dat het gros van de bedrijven niet uitlegt waar de stijging of daling vandaan komt. Ook hebben de bedrijven geen verhaal over hoe de beloning van de bestuursvoorzitter (de ceo) zich verhoudt tot de rest van de raad van bestuur, tot de managementlaag direct onder het bestuur en tot de rest van de organisatie. Bedrijven worden volgens de gedragscode wel geacht zo’n visie te hebben op hun ‘loongebouw’.

Nog een punt: bedrijven mogen zelf weten hoe ze hun loonkloof berekenen. In het jaarverslag geeft Unilever drie varianten van de loonkloof, afhankelijk van het salaris van de werknemers. Het gemiddelde daarvan komt volgens Unilever uit op 147, in plaats van de 283 van de Volkskrant. Unilever vindt het met 155 duizend werknemers in 105 landen ‘niet zinvol’ één loonkloof te berekenen.

Bij acht van de twintig door de Volkskrant onderzochte AEX-bedrijven steeg de loonkloof vorig jaar,  bij twaalf kwam de factor lager uit. Eumedion wil vaste regels voor de berekening van de loonkloof, zodat de aandeelhouders houvast hebben bij het beoordelen van de beloning. Brussel heeft daarvoor een voorstel in de maak, en de Tweede Kamer praat er binnenkort ook over.

Paul Polman, die in een geruchtmakend afscheidsinterview met het AD het ‘kleine denken in Nederland’ hekelde, blijft ondertussen nog tot 2 juli in dienst van Unilever als adviseur. Volgens het jaarverslag wordt hij behandeld als ‘good leaver’. Dat betekent dat hij na zijn vertrek niet alleen een bedrag mee krijgt, ook betaalt Unilever nog voor heel 2019 de zorgverzekering van de topman, en zijn gezin.

20 miljoen voor Van Beurden

‘Shell is de belichaming van de scheefgetrokken cultuur in het hedendaagse grote bedrijfsleven.’ Met name in het Verenigd Koninkrijk, waar een beloningsexpert deze uitspraak deed, viel de nieuwe beloning van Shell-topman Ben van Beurden van 20,1 miljoen euro de afgelopen weken slecht. Dat oud-Philips-topman Gerard Kleisterlee, die over de beloning van de Shell-top gaat, uitlegde dat het kwam door ‘uitzonderlijke prestaties’ over de afgelopen drie jaar, deed daar weinig aan af. Datzelfde gold voor de aanvulling dat het basissalaris van Van Beurden (1,6 miljoen euro) nauwelijks is gestegen.

De ruime verdubbeling van de beloning van de Shell-baas betekent dat Nancy McKinstry van de troon is gestoten. De Amerikaanse bestuursvoorzitter van informatieleverancier Wolters Kluwer was jarenlang de best betaalde Nederlandse ceo. Haar beloning zakte vorig jaar naar 13,7 miljoen euro, waarmee ze voor Paul Polman tweede staat. Dit drietal verdiende vorig jaar meer dan 10 miljoen euro. Heineken-baas Jean-François van Boxmeer zakte, door een lagere aandelenbonus, onder die grens.

Het enorme bedrag voor Van Beurden trekt ook de totale beloning van de bazen van de twintig door de Volkskrant onderzochte AEX-bedrijven scheef. Inclusief de Shell-baas steeg de totale beloning met 8,2 procent. Shell niet meegerekend kregen de AEX-bazen 2,7  procent minder. Bij twaalf AEX-bedrijven steeg de beloning vorig jaar, bij acht kreeg de baas minder dan een jaar eerder.

Shell probeerde potentiële ophef ook nog voor te zijn door te melden dat de beloning van Van Beurden voortaan niet alleen is gekoppeld aan financiële targets, maar ook aan de CO2-uitstoot. Lovenswaardig, vindt iedereen, maar niettemin wacht de Shell-top een zware aandeelhoudersvergadering op 21 mei in het Circustheater. VEB-directeur Paul Koster wil van Shell weten hoe het denkt zulke uitschieters in de toekomst te voorkomen. Want die zijn inderdaad gekoppeld aan prestaties van de baas, zegt de voorman van de beleggersvereniging, maar ook aan factoren waarop Van Beurden weinig tot geen invloed heeft, zoals de olieprijs. Ook wil Koster weten of zulke bedragen niet leiden tot scheve gezichten bij Shell-werknemers. Die verdienden vorig jaar 143 keer minder dan hun baas.

Tegenhouden kunnen de aandeelhouders de 20,1 miljoen voor Van Beurden niet meer, die staat vast. Maar ze kunnen via een ‘adviserende’ stem wel laten weten de beloning af te keuren. Dat zou een blamage zijn voor de Shell-top.

Bankiers bungelen onderaan

Ooit waren het de masters of the universe, de grote bankiers, met bijbehorende sterbeloningen. Maar daar is sinds de kredietcrisis weinig meer van over, althans in Nederland. Sterker nog: de bankiers bungelen bij de grote beursgenoteerde bazen onderaan.

De beloning van ING-topman Ralph Hamers kwam inclusief onkosten en pensioenbijdrage uit op 2,34 miljoen euro, ruim 12 procent minder dan een jaar eerder. Zijn bonus werd vanwege de witwasaffaire geschrapt. Hamers’ basissalaris was 1,75 miljoen euro, 2,2 procent meer dan een jaar eerder. Maar de ruim 3 miljoen euro die president-commissaris Jeroen van der Veer voor hem in gedachten had – en die na grote ophef al snel van tafel ging – blijft voorlopig uit zicht. Hamers was vorig jaar ook niet de best betaalde bankier. Dat was Paulus de Wilt van de Haagse bank NIBC. Hij verdiende 2,75 miljoen euro, inclusief een ‘aanblijfbonus’ van 1,5 miljoen. Zo'n retentie-extraatje krijgen bestuurders soms om ze aan het bedrijf te binden. 

Kees van Dijkhuizen van – nog steeds staatsbank – ABN Amro kwam uit op krap een miljoen euro, waarvan 723 duizend euro basissalaris. Dat is nog minder dan Wiebe Draijer van de niet-beursgenoteerde Rabobank. Die kwam uit op 1,22 miljoen euro, met 980 duizend euro basissalaris.

Ook ING wacht, op 23 april, een zware aandeelhoudersvergadering. President-commissaris Hans Wijers zal moeten uitleggen waarom er steeds weer affaires opduiken, zoals nu weer in Italië. Ook zal Wijers – zijn eigen vergoeding voor deze nevenfunctie bij ING: 153 duizend euro – zich moeten verantwoorden. Hij mag uitleggen hoe het kan dat het hele topmanagement is gestraft via hun bonus, terwijl de commissarissen voor zichzelf geen (financiële) consequenties trekken, hoewel ze erkennen ‘serieuze fouten’ te hebben gemaakt.

Het onderzoek werd uitgevoerd door Robin Dirker.

Verbetering: Door een fout in de berekening van de personeelskosten is de loonkloof bij Aegon in het overzicht dat bij een eerdere versie van dit artikel stond onjuist. De beloning van bestuursvoorzitter Alexander Wynaendts was vorig jaar niet 131 keer hoger dan die van de gemiddelde werknemer van Aegon, maar 70 keer. Volgens Aegon zelf is het 42 keer. Bedrijven zijn verplicht hun loonkloof te melden, maar mogen zelf weten hoe ze die berekenen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden