Alles voor die ene ict'er uit São Paulo: hoe hightechbedrijf ASML de concurrentie aangaat met Silicon Valley

Als grote speler in de tech-industrie dient ASML de concurrentie aan te gaan met Silicon Valley. Daarvoor stroopt het bedrijf uit Veldhoven de wereld af naar werknemers. 'Willen we blijven groeien, zijn er buitengewone talenten nodig.'

ASML biedt scholen de kans om een bezoek te brengen aan het bedrijf vanuit het technische promotiebeleid. Een 4 VWO-klas maakt hier gebruik binnen het vak natuurkunde. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Je baard groeit 5 nanometer per seconde, en bij ASML werken we aan een machine die nog nauwkeuriger is dan dat.’

Maarten Voncken, een met kroezig, bijna Einsteiniaans haar gezegende scheikundige, staat op het podium voor een zaal met promovendi uit alle windstreken: een nanotechnoloog uit Afghanistan, een opticus uit India, een expert Newtonse vloeistoffen uit Griekenland, et cetera. Voncken leidt bij ASML het onderzoek naar optische sensoren, de ogen van ASML's monsterlijk grote, tweeënhalve Boeing 747 vullende chipmachines. Mede dankzij deze almaar scherpere ogen kunnen de machines de lijntjes op een computerchip inmiddels met niet meer dan 10 nanometer afstand naast elkaar tekenen, in de toekomst zelfs minder dan 5 nanometer. Inderdaad, even ver als een baardhaar groeit in een seconde: 5 miljoenste millimeter. En hoe meer lijntjes informatie op een chip passen, hoe slimmer en sneller onze smartphones en laptops zijn.

Je kunt dan wel een bij Apple, Samsung en andere techreuzen geliefd miljardenbedrijf zijn - de stille kracht achter onze computers, telefoons, auto’s, wasmachines, koffiezetapparaten, airconditioners, drones, VR-brillen en alles waar maar microchips in zitten - dat betekent nog niet dat de droomwerknemers ASML als gebraden duiven in de mond vliegen. Wie Voncken en zijn collega’s de promovendi hoort toespreken, begint zich af te vragen: wie solliciteert hier bij wie?

Champions League

Het is eind maart als 71 promovendi uit 14 landen twee dagen lang neerstrijken in ASML’s zwarte, Mordorachtige hoofdkantoor in Veldhoven. Ze zijn geselecteerd voor de jaarlijkse ‘masterclass’ van de chipmachinefabrikant. Voor ASML zijn het twee van de belangrijkste dagen van het jaar, vertelt talentmanager Arianne Bijma. ‘We zijn er al sinds oktober mee bezig.’ De promovendi spelen namelijk in ‘de Champions League van de arbeidsmarkt’, zegt John Dreessen, hoofd mondiale werving bij ASML. ‘Deze mensen kunnen overal aan de slag.’

Overal, dat is bijvoorbeeld Google, Facebook of Apple. ASML moet de concurrentie met Silicon Valley wel aan, wil het tot de avant-garde van de hightech blijven behoren. En dat kan alleen als ASML steeds weer nieuwe manieren verzint om steeds meer lijntjes op een computerchip te priegelen. En daarvoor zijn de ideeën van ’s werelds best and brightest nodig. ‘Willen we blijven groeien, dan is er een bepaalde kritische massa van buitengewone talenten nodig’, zegt Dreessen. ‘En talent trekt talent aan. Mensen die het verschil maken in een bedrijf laten ook hun collega’s beter presteren.’

Hightechbedrijf ASML maakt machines om chips te vervaardigen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

100 duizend sollicitanten

Eigenlijk begon dit artikel met een iets andere invalshoek. ‘100 duizend sollicitanten voor een baan bij ASML’, kopte de NOS begin dit jaar. Ronde getallen hebben voor journalisten dezelfde aantrekkingskracht als snoepverpakkingen met SpongeBob SquarePants erop voor kleine kinderen. Dat ASML in 2017 geen 100 duizend sollicitanten, maar 100 duizend sollicitaties bleek te hebben gehad – veel sollicitanten dongen mee naar meerdere functies – deed daar weinig aan af. Zou het niet leuk zijn, vroegen we ASML, als we een kijkje in de keuken mochten nemen bij jullie personeelsafdeling? We zagen het al helemaal voor ons: hyperventilerende hr-managers, sidderend achter een papiermuur van cv’s, terwijl de parken in de regio Eindhoven veranderden in tentenkampen vol sollicitanten.

Een kijkje in de keuken was prima, antwoordde ASML. Maar de werkelijkheid bleek een stuk prozaïscher dan gehoopt. ‘100 duizend sollicitaties lijkt misschien heel veel’, relativeerde Dreessen, ‘maar op jaarbasis, uitgesmeerd over drie werelddelen  Europa, Azië en Amerika  is het best te doen.’ ASML is behalve een chipmachinefabrikant ook een lopende band van sollicitatiegesprekken. Van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat zijn de silhouetten van sollicitanten te zien in de vier met folie afgeplakte sollicitatieruimtes in Veldhoven. Af en aan lopen de van heinde en verre ingevlogen kandidaten, hun rolkoffers achter zich aan slepend, op weg naar een afwijzing of baan. De 100 duizend sollicitaties leidden vorig jaar tot een kleine vijfduizend nieuwe banen. Daarmee telt ASML nu ruim 20 duizend werknemers, ruim drie keer zoveel als tien jaar geleden.

‘Mensen solliciteren niet alleen bij ons, wij solliciteren ook bij hen’, vatte een woordvoerder samen. Het klinkt paradoxaal, met 100 duizend sollicitaties, maar ASML solliciteert zich zelf ook suf naar de beste werknemers. Met masterclasses voor promovendi, dito klasjes voor mbo’ers en masterstudenten, open dagen in Taiwan en Korea, billboards in Silicon Valley, opleidingsbeurzen aan Amerikaanse universiteiten en nog talloze dingen meer. Een breed netwerk op scholen en universiteiten houdt een oogje in het zeil voor ASML om net die ene begaafde masterstudent in de optica of mbo’er met een mechatronica-opleiding te ontdekken. En dan zijn er nog ASML’s ‘sourcers’ die als een voetbalscouts de wereld afstropen naar talent.

Sollicitatiegesprekken in de 'Interview Roomschip' bij ASML. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het favoriete techbedrijf van je favoriete techbedrijf

Onze grootste handicap is naamsbekendheid, zegt Hank Oosterbaan, ASML’s hoofd arbeidsmarktcommunicatie. ‘Je moet realistisch zijn: we concurreren met consumentenmerken als Google en Philips, namen die mensen elke dag zien.’ Philips kan tenminste nog adverteren op tv of in de krant voor een nieuwe stofzuiger of thuisbioscoopset, voor ASML is dat zinloos. Weinig consumenten zullen na een ASML-reclame spontaan 120 miljoen euro neertellen voor de nieuwste chipmachine, grapt Oosterbaan. ‘We hebben ook nog wel oude machines vanaf 10 miljoen euro, die passen tenminste nog in je keuken.’

ASML is in Nederland redelijk bekend, maar het buitenland is een moeilijker verhaal. ‘Zodra ik langs ga bij de universiteit Aken, vlak over de grens, is onze naamsbekendheid vervlogen. Dan moet ik studenten helemaal vanaf het begin uitleggen wie we zijn.’ In Taiwan, waar ASML duizenden mensen heeft werken, bedachten Oosterbaan en zijn collega’s onlangs een slimme oplossing voor dit probleem. Op stations langs de Taiwanese hogesnelheidslijn hingen blauwe billboards met de slogan: ‘ASML: your favorite tech company’s favorite tech company’. ‘Het is een manier om van onze zwakte een kracht te maken: we zijn heel groot, al ken je ons misschien niet.’

ASML doet er alles aan om die ene software-architect uit São Paulo of natuurkundige uit Seoul naar Veldhoven te lokken. Natuurlijk door een goed salaris te bieden, al kan ASML wat dat betreft niet concurreren met Google, Facebook en andere groten der aarde. Maar wat ASML dan weer wel heeft is een eigen mariachi-orkest, robotvoetbalteam en blaaskapel. Om nog maar te zwijgen over de wielerploeg, het strijkkwartet, de golfvereniging, het lgbt-netwerk, de James Brown-coverband en het softbalteam – motto: ‘We drink like hell, we’re the softball team of ASML’. En om de 115 nationaliteiten bij ASML ook culinair tevreden te houden herbergt ASML in Veldhoven een van de grootste bedrijfsrestaurants van Noord-Europa: 4000 duizend vierkante meter sushi, pasta, pizza’s, salades en natuurlijk een krokettenmuur voor de Nederlanders.

Werk en privé

Voor de Taiwanese natuurkundige Mei-Yu Chen (35) was echter niet de kwaliteit van ASML’s noedelsoep, maar de goede balans tussen werk en privé doorslaggevend om voor Veldhoven te kiezen. Chen nam in 2014 deel aan de masterclass van ASML en werkt sinds anderhalf jaar in Veldhoven als ‘customer support engineer’. Haar baan bestaat uit het verlagen van de hoge verwachtingen van ASML's klanten, grapt ze. ‘In Taiwan maakte ik veel overuren. Vaak verdeed ik m’n tijd dan met betekenisloze dingen, omdat je in het hiërarchische Taiwan moet wachten tot de manager eindelijk naar huis gaat. Hier kun je tenminste een leven naast je werk hebben.’

De Indiase werktuigbouwkundige Sudhanshu Nahata (30), deelnemer aan de masterclass van dit jaar, ziet nog een andere reden om voor ASML te kiezen. Voor zijn bezoek aan Veldhoven had Nahata gedacht dat ASML net zo zou zijn als andere machinefabrikanten: een stel werktuigbouwkundigen bij elkaar, aangevuld met wat robotici en elektrotechneuten. Maar ASML’s eeuwige zoektocht naar nog nauwkeurigere machines omspant ook natuurkunde, scheikunde, kernfysica en tal van andere disciplines, legt hij uit. ‘Tamelijk indrukwekkend’, vindt Nahata.

‘Bovendien hebben ASML’s machines een enorme impact op de maatschappij. Door computerchips steeds goedkoper te maken worden ze betaalbaar voor alle apparaten – tot tandenborstels aan toe. Alleen al het idee om hieraan mee te werken zou iedereen inspireren.’

ASML

ASML begon in 1984 als afdankertje van Philips in een veredelde schuur. Vierendertig jaar later mag de chipmachinefabrikant ’s werelds grootste makers van microchips, Intel en Samsung, tot zijn klanten rekenen. In 2017 boekte ASML andermaal een recordomzet: 9 miljard euro. Nog altijd maar de helft van Philips, maar het gat tussen de twee slinkt rap.   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden