Alles is anders – behalve in ons hoofd

. Beeld .

Waar blijft de revolutie in het economische denken? De Grote Depressie bracht het keynesianisme. Nu hebben we de ergste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog achter de rug. Alles is anders. Behalve in ons hoofd.

Mervyn King, van 2003 tot 2013 gouverneur van de Bank of England, wijdde er afgelopen zaterdag een lezing aan die tot nadenken stemt. Ten eerste: klopt het? De verzuchting dat economen geen steek zijn veranderd doet het goed op debatavonden, maar is te makkelijk. Vergeleken met tien, twintig jaar geleden hechten academici veel meer waarde aan onderzoek in de echte wereld. Zie de Nobelprijs voor ontwikkelingseconomen Esther Duflo, Abhijit Banerjee en Michael Kremer vorige week. Heilige huisjes, bijvoorbeeld dat een hoger minimumloon altijd tot baanverlies leidt, zijn gesneuveld.

Dat is nog geen nieuw paradigma. Laat staan dat het een coherent antwoord biedt op de economische raadsels van onze tijd: waar de inflatie gebleven is, waarom de arbeidsproductiviteit stagneert en de lonen amper stijgen. Rond de crisis hadden de zogenoemde post-keynesianen de wind mee. In de Verenigde Staten woeden debatten over zowel een groene ‘New Deal’ als de Moderne Monetaire Theorie. Die verkondigt dat landen met een eigen munt, zolang de inflatie niet oploopt, onbeperkt schulden kunnen maken. En onder beleidsmakers lijkt op dit moment datgene wat Mervyn King smalend ‘monetair activisme’ noemt oppermachtig. De rente verder verlagen en nog meer schulden opkopen dus.

Maar is dat een historische ommezwaai? Ik betwijfel het, en daarmee zijn we bij de tweede vraag: zit de wereld wel te wachten op een nieuw economisch wereldbeeld? De Nederlandse economie groeit. De werkloosheid is extreem laag. Dreigt er een dipje, dan zet de Europese Centrale Bank de geldpers aan. Niks te klagen dus. En toch heeft deze hoogconjunctuur iets onheilspellends.

De mondiale schuldenlast is met dik 165 biljoen euro groter dan aan de vooravond van de crisis in 2008. Tegelijkertijd stelt de groei van de wereldeconomie (3 procent in 2019) teleur. King spreekt van het tijdperk van de Grote Stagnatie: ‘Als het probleem voor de crisis te veel lenen en te veel uitgeven was, dan is het probleem vandaag de dag te veel lenen en te weinig uitgeven.’ Volgens de Britse baron wordt de economie verlamd door extreme onzekerheid, van de handelsoorlog tot de toekomst van de euro. 

Wat te doen? Nog goedkoper geld, was het antwoord van de Europese Centrale Bank onder Mario Draghi. Voer liberale hervormingen door om je economie meer concurrerend te maken, luidt het devies vanuit Den Haag en Berlijn. Volgens King schieten beide traditionele recepten tekort.

Of zijn eigen analyse nou het nieuwe, grote verhaal is – ik betwijfel het. Maar Mervyn Kings waarschuwing tegen intellectuele gemakzucht kunnen we ons in het tevreden Nederland zeker aantrekken. ‘We slaapwandelen naar de volgende crisis’, stelt hij. Tijd om wakker te worden en de rauwe realiteit onder ogen te zien.

Lees meer over de groeiende zorgen over de wereldeconomie

Reportage: de economische elite kwam vorige week samen in Washington en heeft één boodschap: er is onweer op komst

De vraag is niet of de crisis zich zal herhalen, maar wanneer en hoe. Op reis langs de zes breukvlakken van de wereldeconomie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden