PROFIEL

Alleenheerschappij Tesco voorbij?

Het speelde leveranciers tegen elkaar uit en dwong bouwvergunningen af. Tegenwoordig lopen klanten om de grootste supermarkt van het Verenigd Koninkrijk heen.

Beeld Reuters

'How did we do?' De vraag staat prominent op de kassabonnetjes van Tesco. Het antwoord laat zich tegenwoordig samenvatten in één woord: teleurstellend. De grootste supermarkt van het Verenigd Koninkrijk verliest dagelijks klandizie, het aandeel zakt en er komt een officieel onderzoek naar een recent onthulde boekhoudfraude. Het Tesco-imperium kraakt in zijn voegen.

Enkele jaren geleden verscheen er op een blinde muur in Noord-Londen een typerende muurtekening van de beroemde Britse kunstenaar Banksy. Een jongen hijst de vlag en twee andere kinderen zweren met hun handen op het hart de trouw. De vlag is echter geen Union Jack maar een rood-blauwe boodschappentas van Tesco. 'Very little helps' is de naam van het kunstwerk. Dat is een speelse variant op 'Every little helps', de slogan van de supermarkt waar de Britten een op de acht ponden van hun boodschappenbudget pleegden uit te geven. In de bijna 3.400 filialen is alles te koop, van tomatensoep tot testamenten, van hyacinten tot hypotheken, van jus d'orange tot juridische bijstand, van meloenen tot meubels.

Het torende uit boven naaste concurrenten als Sainsbury, Morrisons en Asda. De almacht leek grenzeloos. Het concern speelde leveranciers tegen elkaar uit, verdreef middenstanders en dwong gemeenten tot het verlenen van bouwvergunningen. Dat laatste leidde regelmatig tot protesten van burgers die niet wilden worden 'getescoo'd', maar diezelfde burgers deden er wel hun inkopen.

Fraude

Tesco breidde uit naar verre landen, van de Verenigde Staten tot Maleisië. Als zakengoeroe adviseerde voormalig bestuursvoorzitter Sir Terry Leahy de premiers Tony Blair en Gordon Brown. Zijn status was die van Fred Goodwin, de Schotse superbankier, onder de grootgrutters. Dat hij een ridderorde ontving was niet meer dan vanzelfsprekend.

Drie jaar geleden gaf Leahy het leiderschap over aan Philip Clarke, die als vakkenvuller in een Tesco-filaal was begonnen. Hij dacht een florerend concern te erven, maar kwam bedrogen uit. De winsten werden met het jaar kleiner en eind vorige maand zag hij zich genoodzaakt af te treden. Dat was het gevolg van de onthulling dat de winst over het eerste half jaar 250 miljoen pond (318 miljoen euro) lager was dan Tesco had beweerd. Dat de fraude naar buiten kwam, was te danken aan een vasthoudende klokkenluider. Vier bestuurders zijn op non-actief gesteld en de Britse Autoriteit Financiële Markten gaat de zaak onderzoeken. De beurskoers daalde met liefst 16 procent.

Uit een onderzoek van The Sunday Telegraph is gebleken dat managers onder grote druk stonden om de problemen te verdoezelen en mooi weer te spelen tegenover de buitenwereld, met name de investeerders. Niet alleen leveranciers en concurrenten bleken jarenlang het slachtoffer te zijn geworden van Tesco's agressieve beleid. Ook op de burelen heerste al geruime tijd een macho- en intimidatiecultuur. Het is de schaduwzijde van de veertien succesjaren onder Leahy. Tesco, dat in 1919 was begonnen met één winkeltje, wilde de wereld veroveren. Het bedrijfsmotto leek te zijn geënt op The World is yours uit Scarface. Maar terwijl Leahy de wereld rondvloog begon stilletjes de teloorgang in eigen land.

Marktleider Tesco is uit de gratie geraakt. Toezichthouders spraken hun zorgen uit over het kannibalisme en bij de Britse bevolking werd het diepgewortelde gevoel voor 'fairness' geweld aangedaan. Simpel gesteld: het bedrijf is niet alleen te groot geworden, maar bezit ook nog eens kraak noch smaak.

Tesco bevindt het zich in een niemandsland tussen duurdere ketens als Waitrose en Marks & Spencer aan de ene kant en Duitse prijsvechters aan de andere. Op de burelen leidde een krimpend marktaandeel tot spanningen, ruzies en intimidatiepraktijken.

Beeld Reuters

Schrale troost

Het is voor Tesco een schrale troost dat naaste concurrenten als Sainsbury en Morrisons ook terrein verliezen. De grote winnaars zijn Aldi en Lidl, die beiden een stuk goedkoper zijn dan Tesco. Eerstgenoemde supermarkt heeft nu zo'n 600 Britse filialen en hoopt er over zeven jaar 1.000 te hebben. Vergeleken met het beursgenoteerde Tesco hebben de Duitsers het voordeel dat ze geen rekening hoeven te houden met een winstmarge voor aandeelhouders.

De opkomst zegt ook iets over de veranderde aard van het winkelen. Aldi en Lidl hebben geen megafilialen aan de rand van de stad, die langzaam maar zeker overbodig worden door de opkomst van online winkelen; ze hebben kleinere vestigingen in de bebouwde kom, met een relatief beperkt aanbod. Beter dan Tesco blijken ze in de gaten te hebben wat de klant wil: geen oneindige keuzevrijheid maar een lage prijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden