Alleen boer was Apothekers bondgenoot

Het korte Haagse leven van Hayo Apotheker kent zijn bizarre apotheose net voor hij maandagmiddag om 12.31 uur openbaar maakt dat hij zijn ontslag als minister van Landbouw heeft ingediend....

Van onze verslaggever Frank Poorthuis

Een onbegrepen talent maakte zijn afscheid bekend. Uit het niets gekomen, in het niets verdwijnend. Hij werd als grote belofte door zijn partij binnengehaald om Paars II mee in te kleuren. Maar vandaag is er niemand die zich echt om hem bekommert. Zelfs niet bij D66, de partij die hem - de burgemeester van Leeuwarden - tien maanden geleden binnenhaalde, zijn grote communicatieve talent roemend.

En inderdaad, hij kan praten als Brugman, deze beroepsbestuurder. Tijdens zijn voorlopig laatste persconferentie is hij zelfs beter op dreef dan ooit. Met dikke wallen onder zijn blauwe ogen priemt hij zonder vrees in de blikken van zijn ondervragers. De handen soms ontspannen op de rug, dan weer in de lucht. Een kwinkslag op zijn tijd, maar ook af en toe een afgepast: 'Volgende vraag.' Is hij teleurgesteld? Nee. Boos dan? Nee, ook niet. Apotheker is vooral wat hij uitstraalt: opgelucht. Het zit erop.

Na tien maanden hopeloze strijd legt Apotheker het hoofd in de schoot. De grote communicator faalde in zijn belangrijkste missie: zijn collega-ministers ervan overtuigen dat zijn oplossing voor het varkensprobleem de beste was. Het waren niet alleen zijn ideeën die, zoals hij zelfs zegt, 'geen draagvlak hadden'. Ook de manier waarop hij poogde die te verwezenlijken, krijgt bij zijn afscheid zware kritiek. Hij hield te veel vast aan zijn eigen alternatief. Hij had zich erin vastgebeten, zo klagen zelfs zijn eigen partijgenoten. 'We kwamen er niet meer doorheen.'

Hij praat wel veel, maar hij kan zich ook te zeer vastbijten in zijn eigen gelijk. Dat klinkt ook door bij de coalitiegenoten VVD en PvdA. Apothekers plan was immers slechts één keer afgewezen, er zou nog een keer in het kabinet over gepraat worden. Waarom dan nu al bakzeil gehaald? Politiek is toch compromissen sluiten? Speelde er soms meer? Zag hij het misschien gewoon niet meer zitten. Was het ministerschap een stap te ver?

Eigenlijk komen de aardigste reacties op zijn afscheid uit de hoek van de landbouwsector. Die vindt het jammer dat hij weggaat, omdat met hem 'zo goed te praten viel'. Dat is begrijpelijk, want Apotheker is de man die de strenge varkenswet van zijn voorganger Van Aartsen volledig wilde afbreken. Hij had genoeg van de ellenlange juridische procedures. 'Ik wil daar niet nog eens drie jaar tegenaan kijken.'

Anders dan de VVD'er Van Aartsen geloofde hij dat de sector zou meewerken aan een nieuw plan, op basis van vrijwilligheid. Niet gek voor een minister van Landbouw: dat de boeren hem zien zitten. Maar ze waren zo langzamerhand wel Apothekers enige bondgenoot.

Hoe langer Apotheker op het ministerie zetelde, hoe meer vijanden hij maakte. Zelfs onder zijn ambtenaren. In de 'Nacht van Wiegel' liep een van zijn woordvoerders juichend door de gangen vanwege het verondersteld vertrek van zijn baas. Apotheker praatte te veel en handelde te weinig, vinden zijn ondergeschikten.

'Met zijn zalvende concensus-aanpak kon je niets', zegt C. Gravendaal, landbouwattaché in Londen. 'Hij pochte altijd op zijn bestuurlijke ervaring, maar die was wel van een heel ander karakter dan in Den Haag gebruikelijk is. Van Aartsen gaf tenminste leiding. Apotheker zette geen koers uit. Hij wilde altijd maar praten, met iedereen. Daar kwam niets je verder mee.' De minister van Landbouw heeft zich door de sector 'in het pak laten naaien', vindt Gravendaal. 'En ook door het kabinet.'

Op zijn persconferentie wil Apotheker, altijd correct, daar niets over kwijt. Maar het is bekend dat hij eind april in de ministerraad met zijn eigen voorstel kritiek oogstte. Niet alleen van de VVD-ministers Zalm van Financiën en Van Aartsen van Buitenlandse Zaken, maar ook van premier Kok.

Pas later op de middag bij zijn zoveelste interview blijkt iets van die frustratie. Dan heeft hij het plots zuur over de 'wet-Van Aartsen'. En als Zalm ter sprake komt, bitst hij: 'Ja Zalm, die heeft altijd overal verstand van en vooral als het om landbouw gaat.'

Heeft niemand hem dan kunnen overreden om te blijven? Apotheker wil niet meer zeggen dan dat hij gesprekken heeft gevoerd met premier Kok en D66-fractieleider De Graaf. Ze hebben hem niet tot blijven kunnen bewegen. Of ze het echt wilden, blijft een open vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden