Afrikanen investeren in elkaar

Crowdfunding is de nieuwe ontwikkelingshulp. Tientallen Afrikaanse ondernemingen gingen al aan de slag dankzij bijdragen van vooral landgenoten. De Egyptische Radwa Rostom gebruikt het geld om een duurzaam huis te ontwikkelen.

Een achterstandswijk in Caïro. Het is de bedoeling dat hier grote aantallen duurzame woningen worden gebouwd naar het idee van Rawda Rostom. Beeld
Een achterstandswijk in Caïro. Het is de bedoeling dat hier grote aantallen duurzame woningen worden gebouwd naar het idee van Rawda Rostom.Beeld

Stel: je bent een idealistische, beginnende ondernemer in Afrika en brandt van de ambitie. Je hebt een plan bedacht voor een computerschool voor jonge meisjes in Kameroen. Maar je hebt geen geld. De bank? Die vindt investeren in je onderneming te riskant. Ontwikkelingshulp? De microkredieten die zij verstrekken zijn niet toereikend.

Wat blijft er dan over? Crowdfunding, zegt de 1%Club. Het Nederlandse crowdfundingplatform voor ideële projecten stelt dat publieke financiering de toekomst van ontwikkelingshulp is. Het zou de oplossing zijn voor het verheffen van de missing middle, de Afrikaanse middenklasse die om bovengenoemde redenen vaak tussen wal en schip valt. De 1%Club heeft de afgelopen jaren 75 Afrikaanse ondernemers door middel van crowdfunding aan startkrediet geholpen.

Radwa Rostom. Beeld
Radwa Rostom.Beeld

Trainingen

'Wij hebben het principe van ontwikkelingshulp omgedraaid', zegt Bart Lacroix, directeur van de 1%Club. 'Normaal dienen ontwikkelingsorganisaties een plan in en dan moet blijken of ze er wel of niet geld voor krijgen.' De Afrikaanse ondernemers uit 21 verschillende landen kwamen zelf met een idee waarmee ze hun omgeving konden helpen, zoals een bakker die gerund wordt door alleenstaande moeders in Malawi. 'Op deze manier was het lokale draagvlak voor het initiatief gegarandeerd', zegt Lacroix.

De ondernemers werden geselecteerd in samenspraak met AfriLabs, een netwerk van meer dan veertig verzamelplaatsen met beginnende bedrijven verspreid over het continent. De 1%Club hielp ze vervolgens op weg met trainingen in crowdfunding. 30 procent van het kapitaal dat ze nodig hadden, moesten ze zelf bijeenbrengen. Dit moest vooral opgehaald worden in eigen land, als bewijs dat er een draagvlak was voor het initiatief. Maar belangstellenden uit andere continenten konden ook doneren.

Lukte dat binnen een maand, dan werd de rest van het bedrag bijgevuld door het innovatiefonds van de Postcode Loterij. In totaal werd er met publieke financiering 200 duizend euro opgehaald. Het totale beschikbare bedrag kwam daardoor uit op 600 duizend.

Via de telefoon

Crowdfunding, het is een begrip dat doorgaans geassocieerd wordt met hippe, jonge bedrijven. Menig kunstproject of start-up wordt er in het Westen mee gefinancierd. Alleen in Nederland al werd er vorig jaar 63 miljoen euro mee opgehaald, becijferde adviesbureau Douw en Koren. In Afrika staat crowdfunding daarentegen nog in de kinderschoenen. 'Zelf ken ik geen ander initiatief dan dit', zegt Tayo Akinyemi, directeur van AfriLabs.

Toch klink het vreemd om mensen in arme landen te vragen ontwikkelingshulp zelf te financieren. Maar volgens Lacroix is dat niet zo. Crowdfunding sluit goed aan bij veel bestaande Afrikaanse culturen. 'Als er bijvoorbeeld een begrafenis is, is daar vaak geen geld voor. In sommige landen komen ze dan samen om geld bij elkaar te leggen. Vrienden, familie; iedereen draagt dan iets bij.'

Een huis in een achterstandswijk in Caïro. Beeld
Een huis in een achterstandswijk in Caïro.Beeld

Uitdaging

Volgens een rapport van de Verenigde Naties uit 2013 heeft slechts 16 procent van de Afrikaanse bevolking toegang tot internet. 'Een uitdaging', noemt Lacroix dat, daar crowdfunding iets is wat bij uitstek online plaatsvindt. Maar voor het rond krijgen van de financiering was het geen probleem. 650 miljoen inwoners van het continent hebben namelijk een mobiele telefoon. 'We hebben een betalingssysteem aan het project gekoppeld waarmee Afrikanen via hun mobiel konden investeren in een project.'

Een van de projecten waar in kon worden geïnvesteerd was een huizenproject van de Egyptische Radwa Rostom. Met duurzaam materiaal zoals aarde, zand en water wil ze woningen bouwen voor de sloppenwijken van Caïro. Via de website van de 1%Club wist ze ruim 5.500 euro op te halen. Voor haar kwam het initiatief van het crowdfundingplatform goed uit, zegt ze over de telefoon vanuit de Egyptische hoofdstad.

'De financiering is altijd een probleem hier. Pas wanneer helemaal duidelijk is hoe je aan je inkomsten komt, willen banken investeren. Ergens snap ik dat ook wel: waarom zou je geld steken in iets waarvan je niet zeker weet dat je er iets voor terugkrijgt?'

Uitvoerige controle

Het geld dat ze ophaalde, gaat Rostom in samenwerking met lokale bewoners en bouwkundestudenten uitgeven aan de ontwikkeling van een prototype van een duurzaam huis. Het doel is vervolgens om dat in grote aantallen te bouwen.

Ook Robert Lensink, hoogleraar Ontwikkelingseconomie aan de Rijksuniversiteit Groningen, is enthousiast over het project van de 1%Club. 'Het is een heel directe manier van ontwikkelingshulp. Als je het zo aanpakt, voelen zich meer mensen er verbonden mee. Dat past in de moderne economie.'

Meer motivatie

Al zit er volgens hem wel een risico aan crowdfunden verbonden. Hoe weet je dat degene die om geld vraagt daadwerkelijk is wie hij zegt te zijn? Maar hij vindt dat het platform dit goed aanpakt. Ze controleren de ondernemers uitvoerig. 'En door te eisen dat ze eerst zelf 30 procent van het benodigde bedrag ophalen, hebben de ondernemers meer motivatie om het project niet te laten mislukken.'

Hoe gaat het nu verder? De begunstigde crowdfunders staan met een profiel en Googlemapslocatie online op de website van 1%Club. Op die manier kunnen donateurs de projecten volgen. Lacroix: 'En vanaf september gaan we op zoek naar een nieuwe lichting Afrikaanse ondernemers die iets willen betekenen voor hun continent.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden