REPORTAGE

Afgeprijsd, de app tegen voedselverspilling

Elke dag na lunchtijd maakt Rudy Walraven een rondje door zijn Coop-supermarkt aan de Molukkenstraat in Nijmegen. Dan speurt hij de schappen af om te kijken welke producten tegen hun houdbaarheidsdatum aan zitten. Zoals deze gemarineerde speklappen: drie stuks voor 3,05 euro. Nog goed tot morgen, daarna moeten ze weg.

Rudy Walraven legt een voorbijlopende klant uit dat hij producten tegen de houdbaarheidsdatum aan scant voor een app. Beeld Marcel van den Bergh

Walraven pakt zijn mobiele telefoon, maakt een fotootje van de speklappen, telt hoeveel pakjes er nog van zijn en zet die met korting online. In dezelfde seconde verschijnt op het schermpje van mijn smartphone de mededeling dat supermarkt Walraven vandaag speklappen in de aanbieding heeft tegen 35 procent korting. Op = Op.

Zo werkt Afgeprijsd, een app die supermarkten en consumenten moet helpen voedselverspilling tegen te gaan. Het idee is ontsproten aan het brein van August de Vocht (40), IT-ondernemer uit Tilburg. Hij weet nog precies hoe en waar.

'Volgers'

'In 2013 liep ik door een supermarkt om boodschappen te doen. Ik had een lijstje gemaakt wat ik zou gaan koken. In de winkel zag ik dat kip was afgeprijsd. Had ik dat eerder geweten, dacht ik, dan had ik kip in mijn menu gezet.'

Eenmaal thuis begon hij te denken: zou het niet handig zijn als er iets bestond waarmee supermarkten hun vaste klanten tijdig op de hoogte kunnen brengen van aanbiedingen? Hij richtte een bedrijfje NoFoodWasted op en liet op eigen kosten een app bouwen.

In 2014 werden de eerste testen gedaan, begin dit jaar werd Afgeprijsd serieus uitgerold. Meer dan honderd supermarkten hebben zich er inmiddels bij aangesloten. Elke supermarkt heeft gemiddeld zo'n zeshonderd 'volgers', ongeveer tien procent van het klantenbestand.

Voedselverspilling is een groot probleem. Wereldwijd wordt een derde van het voedsel weggegooid. In Nederland gaat het om 1,7 tot 2,6 miljard kilo per jaar. De consument gooit het meeste weg (38 procent), supermarkten zijn goed voor 9 procent verspilling. Jaarlijks gooien supermarkten voor 1 tot 1,5 procent van hun omzet weg: bij een jaaromzet van 35,9 miljard is dat 360 tot 540 miljoen euro aan inkomstenderving.

Toen De Vocht begon, ging hij eerst met supermarkten praten. Die reageerden enthousiast, tot de plannen concreet werd. De Vochts idee was om een toepassing te maken die rechtstreeks gekoppeld zou zijn aan het voorraadsysteem van de supermarkten. Op die manier zouden producten die tegen hun houdbaarheidsdatum aanlopen, automatisch in de app verschijnen.

Maar daar voelden supermarkten niet voor: te ingewikkeld, te duur. Dus werd Afgeprijsd een app waarmee supermarkteigenaren handmatig producten moeten fotograferen of scannen. Afgeprijsd heeft een database met 40 duizend producten. 'En daar komen er nog elke dag bij.'

Beeld Marcel van den Bergh

Buiten het kassasysteem

Dat Afgeprijsd buiten het kassasysteem van de supermarkt om werkt, is tegelijk de kracht én de zwakte van de app, zegt Toine Timmermans, programmamanager duurzame voedselketens van Wageningen Universiteit. De kracht omdat elke supermarkt zich gemakkelijk erbij kan aansluiten. De zwakte omdat je eigenlijk wilt dat hele ketens dat doen.

Dat gebeurt vooralsnog niet; de winkeliers die met Afgeprijsd werken zijn allemaal franchisenemers (zelfstandige winkeliers) van formules als Albert Heijn, Plus, Spar en Coop. Ketens doen er nog niet aan mee.

In alle supermarkten is het vaste praktijk om producten waarvan de houdbaarheid verstrijkt af te prijzen. Om daar actief reclame voor te maken is een ander verhaal, zegt Timmermans. 'Ik denk dat ze bang zijn voor hun imago. Elke supermarkt wil vooral uitblinken in vers.' Niet met 'oude' producten.

ResQ

Wat Afgeprijsd doet met supermarktvoedsel (consumenten inseinen dat voedselproducten die tegen de houdbaarheidsdatum aanlopen met korting worden aangeboden) doet ResQ met restauranteten. In deze app kunnen restaurants, traiteurs, etc. maaltijden die ze overhouden met korting aanbieden. Consumenten kunnen die maaltijd online reserveren en betalen. Ze moeten hem zelf afhalen. ResQ heeft op dit moment vooral deelnemers in Finland, Zweden en Estland. In Amsterdam hebben zeventien eetzaken zich erbij aangesloten.

Beeld Marcel van den Bergh

THT of TGT

Het voorraadbeheer in supermarkten is vergaand geautomatiseerd via barcodes. Maar de uiterste houdbaarheidsdatum (THT of TGT) maakt daar geen deel van uit. Met andere woorden, zegt Timmermans: 'Supermarkten hebben geen overzicht over wat er in hun winkels ligt dat tegen de houdbaarheidsdatum aan zit.'

Zou je dat wel automatiseren, dan zou je de derving in Nederlandse supermarkten tot bijna nul kunnen reduceren, denkt Timmermans. De systemen en barcodes liggen ervoor klaar, maar geen enkele supermarkt maakt er nog gebruik van. 'Waarom? Ik weet het niet. Ze zijn bezig met andere zaken. Overnames, consolidatie. Dit heeft geen prioriteit.'

Voor hun imago hoeven ze niet te vrezen, want de klanten in de Coop van Walraven reageren zonder uitzondering enthousiast. 'Ik let altijd op producten die vanwege hun houdbaarheidsdatum afgeprijsd zijn', zegt Marije Zijlstra. 'Dat is echt nog wel goed.'

Als je het meteen opeet: waarom niet?, meent Vincent Bronkhorst. 'Ik zou het wel kopen.' De meeste etenswaren die tegen hun houdbaarheidsdatum aanzitten zijn nog prima te gebruiken, aldus Sjuul Kutschenruiter, een 22-jarige student. 'Ik vind het een prima idee.'

Supermarkten die Afgeprijsd gebruiken hebben 18 tot 25 procent minder derving, zegt De Vocht. Hij wil dit jaar wil groeien tot 260 deelnemende supermarkten en volgend jaar uitbreiden naar het buitenland. 'Er lopen gesprekken in Duitsland, België en Frankrijk.'

Maar dat vereist wel dat supermarkten actief blijven. Dat is niet altijd zo, blijkt in supermarkt Walraven. Van de drie producten die in de Afgeprijsd app staan, zijn er twee helemaal niet meer. Andere producten zijn wel afgeprijsd, maar staan weer niet in de app.

Dat is slordig, geeft Walraven toe. 'We moeten daarin nog wat discipline opbouwen.' Overigens is wat bij Walraven uit het schap wordt gehaald nog niet meteen verspild. Hij heeft thuis twee varkens, Bonte Bentheimers. 'Aan het einde van de dag kijk ik in de Kliko. Wat nog goed is, geef ik mijn varkens te vreten.'

TGT of THT

De TGT (te gebruiken tot) datum staat op voedingsmiddelen die je kort kunt bewaren, zoals vlees, vis, voorgesneden groenten, koelverse maaltijden of verse vruchtensappen. Deze datum is de laatste dag waarop je het product nog veilig kunt gebruiken. Maar als je het bakt, grilt of kookt blijft het nog 2 dagen houdbaar in de koelkast. Je kunt het ook invriezen.

THT staat voor 'ten minste houdbaar tot'. Een THT-datum staat op voedingsmiddelen die niet snel bederven. Na deze datum kan de kwaliteit, zoals smaak, geur of kleur van het product, achteruit gaan. Je kunt het vaak nog wel zonder gevaar eten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden