INTERVIEW

ABP-voorzitter: 'Pensioenverhoging zit er de komende jaren zeker niet in'

Het pensioenstelsel moet op de schop, zegt de voorzitter van ambtenarenpensioenfonds ABP. Risicodeling tussen generaties moet daarbij overeind blijven. Gaat dat wel lukken?

CEO Corien Wortmann-Kool van ambtenarenpensioenfonds ABP.Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Zeven jaar na de kredietcrisis zijn de grote pensioenfondsen terug bij af: hun financiële situatie is weer net zo slecht als eind 2008, begin 2009. Alleen een heel goed beursjaar kan voorkomen dat het grootste pensioenfonds van Nederland in 2017 de pensioenen moet verlagen. ABP-voorzitter Corien Wortmann-Kool ziet hierin het bewijs dat het pensioenstelsel in de huidige vorm onhoudbaar is en pleit voor drastische aanpassingen.

De dekkingsgraad van het ABP staat nu op 88,2 procent. Dat is onder de 'kortingsgrens' van 90 procent. Moet u de ambtenaren niet eens vertellen dat volgend jaar de pensioenen omlaag gaan?
'We verkeren in staat van verhoogde dijkbewaking. De kans dat wij de pensioenen moeten verlagen in 2017 is groter geworden en pensioenverhogingen zitten er de komende vijf jaar zeker niet in. Maar we sturen niet op dagkoersen. Of we moeten korten, wordt niet bepaald door de dekkingsgraad van vandaag. Die van 31 december is beslissend en het is onzeker waar die uitkomt.'

Waar moet het herstel dan vandaan komen? De pensioenpremie voor dit jaar staat al vast. De ECB heeft vorige week de rente weer verlaagd en erbij gezegd dat die voorlopig niet meer omhoog gaat. De aandelenbeurzen zijn wispelturig de laatste tijd, dus op stevige koerswinsten kunt u ook bepaald niet rekenen. Dus is die korting niet onvermijdelijk?
'Juist de recente onrust op de financiële markten maakt dat zo moeilijk voorspelbaar. We zien dat het beleggingsrendement van jaar tot jaar enorm kan variëren. In 2014 was dat 14,5procent, in 2015 was het 2,7procent. Wat mij opvalt is hoeveel emotie het korten van pensioenen oproept, terwijl de gevolgen niet altijd groot zijn. Het ABP heeft de afgelopen jaren één keer de pensioenen verlaagd, met 0,5procent. Een gemiddeld ABP-pensioen bedraagt 700euro. Daar is toen dus 3,50euro af gegaan. Als we eind dit jaar uitkomen op een dekkingsgraad van 80procent, moeten we de pensioenen in 2017 met 1procent verlagen. Deelnemers spreken vaak de angst uit dat de pensioenen halveren of dat die met tientallen procenten dalen. Maar voor een gemiddeld ABP-pensioen gaat het dus om 7 euro per maand. Daarmee wil ik kortingen niet bagatelliseren, maar het is belangrijk om het in de juiste proporties te zien.'

Maar de pensioenen zijn al jaren niet geïndexeerd. Het beeld dat het pensioen tientallen procenten lager uitvalt, klopt wel degelijk. Het ABP heeft nu een indexatieachterstand van 11,7 procent. Die indexatie zit er ook de komende vijf jaar niet in, zegt u. Dan heb je die 'tientallen procenten' al bijna te pakken, eventuele kortingen nog niet meegerekend.
'Een pensioen van 700 euro is door de indexatie-achterstand ongeveer 77 euro minder waard geworden. Ik wil het beeld ontkrachten dat we in Nederland te veel voor ons pensioen sparen en dat de Nederlandse pensioenen veel te luxe zijn. Dat verhaal hoor ik nogal eens. Maar dertigers en veertigers bouwen veel minder pensioen op dan de generatie voor hen en hun pensioenaanspraken worden ook niet geïndexeerd. In 2040 zijn er op elke gepensioneerde nog maar twee werkenden. Om ons hoge niveau van gezondheidszorg en sociale zekerheid in stand te houden, hebben we ook dan koopkrachtige ouderen nodig. Bij het inrichten van het nieuwe pensioenstelsel moeten we dat wel in het oog houden.'

Gezien de vergrijzing en de langdurige lage rente is het toch onmogelijk de luxe pensioenen die ons zijn voorgespiegeld waar te maken? Dat is niet betaalbaar meer.
'Dat is precies waar we tegen aanlopen in het huidige stelsel. De belofte van met de inflatie meestijgende uitkeringen en aanspraken is een schijnzekerheid geworden. Gepensioneerden en werkenden beschouwen welvaartsvaste pensioenen nog steeds als een recht; dat is het al lang niet meer. De renteafhankelijkheid van het huidige stelsel is de achilleshiel ervan. Dat maakt het onhoudbaar.'

De pensioenfondsen geven steeds de 'onrealistisch' lage rekenrente de schuld van hun problemen, maar die lage rente is toch al heel lang een realiteit?
'De afgelopen jaren hebben we gemiddeld 7 procent beleggingsrendement behaald. Elke euro pensioenpremie die deelnemers in het ABP inleggen levert uiteindelijk 3 of 4 euro pensioenuitkering op. En in het ergste geval, als de economie 60 jaar lang tegenzit, is dat nog altijd 2 euro. Dus we boeken mooie resultaten. Het probleem met het huidige stelsel is dat we er bij onze berekeningen van uit moeten gaan dat de rente 60 jaar laag blijft. En dat moet, omdat we een bepaalde pensioenuitkering toezeggen. Daarom willen we toe naar een persoonlijk pensioen met collectieve bescherming, maar zonder garantie. En mét verplichte deelname. Want ook in deze tijd is het nog steeds heel moeilijk om op eigen houtje een beter beleggingsrendement te behalen dan een pensioenfonds.'

Worden de beleggingsrisico's die de fondsen lopen zo niet naar de toekomst doorgeschoven? Dus van oud naar jong?
'In het nieuwe pensioenstelsel moet de risicodeling tussen generaties overeind blijven. Onze deelnemers vertellen ons dat ze graag een stabiele pensioenuitkering krijgen nadat ze met pensioen zijn gegaan. Dus geen pensioen dat elk jaar verandert en graag ook een zo goed mogelijk pensioen. Die stabiliteit van de pensioenuitkering vinden wij heel belangrijk.'

ABP-voorzitter Corien Wortmann-Kool.Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Daarmee zegt u eigenlijk dat de gepensioneerden van nu koste wat het kost hun huidige pensioen moeten behouden. Kortingen moeten voorkomen worden, waardoor risico's per definitie doorschuiven naar toekomstige generaties. Een nieuw pensioenstelsel vermindert niet de beleggingsrisico's, die blijven hetzelfde. Dus wat winnen we daar nu mee, behalve dat de fondsen dan niet meer gedwongen worden de gepensioneerden te korten?
'Er zitten nog veel haken en ogen aan dat nieuwe stelsel. Een van de voetangels is de overgang van het huidige naar het nieuwe systeem. Zoals het er nu naar uitziet, zullen vijftigers van die overgang het grootste nadeel ondervinden.'

Wat we tot nu toe gezien hebben, sinds 2000, is dit: steeds als de pensioenfondsen in de problemen kwamen, werden de regels aangepast om de gepensioneerden uit de wind te houden. Dat dreigt nu opnieuw te gebeuren. Deze stelselwijziging kan op een goede manier plaatsvinden, maar zij kan ook aangegrepen worden om voor de zoveelste keer risico's van oud naar jong te verschuiven.
'Met pensioenkortingen alleen in 2017 zijn we er niet. Zo'n nieuw type stelsel is een grondige verbouwing. Dat gaat over veel meer dan de pensioenuitkering van volgend jaar. Dit gaat over de komende decennia.'

De komende decennia worden gepensioneerden die eenmaal over de AOW-drempel zijn nooit meer gekort, want de werkenden dragen voortaan alle risico's.
'Daar kunnen we nu geen uitspraken over doen. Wij staan ervoor evenwichtig om te gaan met de belangen van alle leeftijdsgroepen. Jong en oud zijn ons even lief.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden