ABN Amro is dankzij arrogantie een begrip

Met ABN Amro wordt ‘dé bank' verkocht. Financieel Nederland verliest zijn ziel...

Geelbruine bladeren dwarrelen door de straffe wind op de baan. Het decor van het laatste tennistoernooi van het personeel van de zelfstandige ABN Amro op het eigen complex in Amstelveen is symbolisch. ‘Volgend jaar spelen we om de Fortis-bokaal’, grapt er een. ‘Lach er maar niet om, want er is niets om te lachen’, voegt hij eraan toe, om vervolgens snel het koud buffet op te zoeken.

Mede-tennisser Hans Kas (53) staat nog bezweet buiten. ‘Wat we ervan vinden te worden overgenomen? Iedereen is ermee bezig en praat erover. Maar jongeren beleven het emotioneel natuurlijk anders dan mensen zoals ik die al dertig jaar bij de bank werken.’

Kas werkt op de afdeling Finance van de b.u. (afkorting voor business unit) Nederland. ‘Wij ABN Amro’ers staan bekend als een beetje arrogant. Niet voor niets sponsoren we Ajax. En zoals dat altijd het geval is met arrogante mensen, heeft de concurrentie er heimelijk wel plezier in als die op hun bek gaan.’

Dankzij die arrogantie is ABN Amro ook een internationaal begrip. Wie in Tokio, New York of Rio vraagt om een Nederlandse bank, krijgt de naam ABN Amro te horen. Het is ‘de bank’ van Nederland. Zelfs een overname verandert daar niets aan. ‘Laten we zeggen dat de ABN Amro’ers het direct voor het zeggen krijgen bij Fortis in Nederland. Een omgekeerde overname? Noem het maar zo’, zegt Kas.

Hij begon zijn carrière bij de Amrobank aan de ‘Fop’ zoals het kantoor aan de Foppingadreef in Amsterdam-Zuidoost werd genoemd. Nu zit hij op de ‘Gustav’ – het nieuwe hoofdkantoor aan de Gustav Mahlerlaan in Amsterdam-Zuid. In 1990 maakte hij de fusie mee van de behoedzame ABN met de scherp aan de wind zeilende Amrobank. Het leken twee totaal verschillende culturen. De ABN – ontsproten uit de Nederlandsche Handelsmaatschappij – was de bank van de traditionele handelshuizen. Vaak oude familiebedrijven en (semi-)overheid. Bedienden in rok en witte handschoenen schonken op het hoofdkantoor aan de Vijzelstraat de koffie in een duur servies en presenteerden de bestuursleden hun sigaren. De bank was chic. Er was een aparte lift voor de directieleden. De oude Amrobank met het hoofdkantoor op de hoek van de Utrechtsestraat en de Herengracht hield niet van opsmuk. Het was de bank van de havenbedrijven en industrie – jong en wild – zonder poespas.

Tom de Swaan – oud-bestuurslid van ABN Amro – spreekt van heel verschillende culturen. ‘De ABN was internationaal georiënteerd. Filiaalhouders waren echte diplomaten, net als de mensen op de ambassade. De Amrobank had veel meer een sterk Nederlandse commerciële achtergrond.’

Jan Gaus is al heel lang beheerder van het ABN Amro-sportcomplex aan de Jan Tooroplaan. ‘Dit complex is van de ABN, of eigenlijk van een van de voorlopers: de Twentsche Bank. Nadat in 1990 de ABN samenging met de Amro, schrok iedereen zich dood. Zouden die mensen van de Amrobank zich wel kunnen gedragen op een tennisbaan? Maar na twee jaar had niemand het er meer over.’

Hans Kas beaamt het: ‘Eigenlijk is die fusie toen geruisloos gegaan. Er viel geen wanklank. De culturen schoven probleemloos in elkaar.’ Als er al onderlinge naijver is ontstaan, dan is het tussen de mensen van ‘de Fop’ en die van ‘de Gustav’. Aan ‘de Gustav’ wordt Engels gesproken, aan ‘de Fop’ gewoon de eigen moerstaal.

ABN Amro bestaat nog maar 17 jaar. Maar de bank heeft zeker bij de mensen die er werken een eigen identiteit. Het is de bank van de ongekende mogelijkheden. Het is het eldorado voor carrièrejagers – mannen en vrouwen die dromen van de miljoenenbonussen van de Londense City en Wall Street. Wie voor ABN Amro ging werken, zocht het avontuur in het buitenland. Wie voor Rabo, ING en Fortis werkte, wilde toch vooral graag dicht bij moeders pappot blijven. De Swaan: ‘De Rabo heeft een heel andere structuur. ING en Fortis waren vooral bank-verzekeraars. Alleen ABN Amro was de pure bank.’

Paul Freeke (42) werkt ook al zeventien jaar bij ABN Amro. ‘Werken hier voelt ook als werken in de wereldtop. Je kijkt over de grenzen. Er is veel mobiliteit. Ik heb acht verschillende functies gehad. Iedere twee of drie jaar iets anders.’ ABN Amro was de kweekvijver voor de andere Nederlandse banken, stelt De Swaan. ‘De top van de Rabobank en Van Lanschot bestaat voor een groot deel uit ex-ABN Amromensen. Hetzelfde geldt voor de vroegere ING. De bij ABN Amro opgedane internationale ervaring was altijd een geweldig pre.’

Ellebogenwerk is ABN Amro’ers niet vreemd. Uit een onderzoek van het CNV bleek bijvoorbeeld dat het personeel van ABN Amro negatiever denkt over het sociale gezicht van de werkgever dan dat van andere banken. Nog geen vier jaar geleden werden achtduizend mensen bij de bank tijdens het saneringsplan ‘Zonder Omwegen’ op straat gezet. Medewerkers werden daarbij op botte wijze tussen ‘misbaren’ en ‘onmisbaren’ ingedeeld. De eerstgenoemde groep kon met een zak geld vertrekken, de tweede mocht blijven. De schok kwam hard aan. Het leidde tot een angstcultuur bij de bank. Medewerkers durfden niet openlijk voor hun mening uit te komen, bang door hun bazen te worden afgestraft. ‘De arrogantie en zelfgenoegzaamheid van veel leidinggevenden staat direct contact in de weg’, luidde de onthutsende conclusie van een intern onderzoek.

De bank probeerde daar iets aan te doen met de campagne Are We Open? Hierbij werd een Amerikaanse nepgoeroe (in werkelijkheid een acteur) ingezet. Deze flitste langs alle kantoren om daar via het verspreiden van allerlei gadgets zijn boodschap You’re the key to open communications achter te laten. Het personeel deed het lacherig af. ‘Met humor en het op het verkeerde been zetten van mensen kom je er niet’, reageert een werknemer schamper. ‘Bij de bank is soul management nodig, waarbij sprake is van echte aandacht en dialoog. De ziel van het bedrijf moet worden blootgelegd. Maar mensen kunnen zich hier niet blootgeven.’

Kas heeft er weinig waardering voor gehad. ‘De aandeelhouders waren toen al aan het onrust stoken. Ik heb als leidinggevende in een brief onomwonden gezegd wat ik ervan vond. Ik zette mijn naam er ook onder. Collega’s riepen dat ik het beter niet kon doen. Ja, dat noem ik nu angstcultuur.’

Ondanks dit alles kwam de bank jarenlang als beste werkgever van Nederland uit de bus in Intermediair . Pas in 2006 daalde ABN Amro naar de vijfde plaats – achter ING maar nog voor bijvoorbeeld de Rabobank, Achema, TNT en het ministerie van Financiën.

De bank had heel lang de beste cao van Nederland – niet alleen een dertiende maar ook een veertiende en een gegarandeerde winsttoeslag als vijftiende maand. ‘Dat is er niet meer. Je krijgt twaalf maanden salaris en een vakantietoeslag als dertiende maand. We zijn in dat opzicht veel gewoner geworden’, stelt Freeke.

De Swaan weet niet hoe het verder zal gaan met de bank. ‘Bij een overname door het trio wordt de bank opgesplitst in drie regionale banken. Of buiten Nederland de merknaam daarbij behouden blijft, is nog maar de vraag. Als Barclays de bank had overgenomen, was dat misschien ook niet gebeurt, maar was de bank wel een ‘global player’ gebleven.’

In Nederland blijft de naam ABN Amro nog wel enige tijd bestaan, maar de bank verliest veel van zijn mondiale dynamiek en uitstraling. ‘Er zullen na de overname wel veel consultants op de werkvloer te zien zijn. Er gaat heel veel veranderen, maar niemand weet hoe. Ja, vooral in de dealingroom’, aldus Kas, die een paar jonge collega’s aankijkt. ‘De afgelopen maanden was het al moeilijk om vacatures opgevuld te krijgen. Dat hebben we nooit meegemaakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden