ABN Amro baas Zalm deed het goed, maar bleef te lang

Onder zijn leiding ging ABN Amro zeven jaar na de vernederende nationalisatie gezond naar de beurs. Als stabilisator is Zalm 'met vlag en wimpel geslaagd', zeggen kenners, maar zijn vertrek komt volgens hen twee jaar te laat.

Traditiegetrouw deed Gerrit Zalm een act op de nieuwjaarsbijeenkomst van ABN Amro. Hier is hij verkleed als zijn broer Frans Zalm, een begrafenisondernemer Beeld .

De volgend jaar vertrekkende Gerrit Zalm heeft het goed gedaan als topman van ABN Amro. Hij bracht de bank de afgelopen zeven jaar vanuit een enorme crisis in rustiger vaarwater, met de beursgang van het afgelopen najaar als bekroning. Maar een strategisch leider met een visie op de toekomst van de bank was de 64-jarige oud-VVD-minister niet. Hij bleef als crisismanager pakweg twee jaar te lang aan, waardoor nu onduidelijk is wat voor bank ABN Amro wil zijn. Terwijl de ontwikkelingen in de financiële sector razendsnel gaan, moet Zalms nog onbekende opvolger zich vanaf volgend jaar over die vraag gaan buigen.

Stabilisator

Dat zegt de Amsterdamse hoogleraar financiële markten Arnoud Boot naar aanleiding van het aanstaande vertrek van Zalm, dat ABN Amro dinsdag voorbeurs bekendmaakte in een kort bericht. Daarin staat dat de ABN Amro-topman zijn termijn tot mei 2018 niet zal uitdienen. Zalm kiest ervoor om - op een nader te bepalen moment volgend jaar - plaats te maken voor een nieuwe bestuursvoorzitter, die 'voor een langere periode' leiding kan geven aan de bank. Met die mededeling, een dag na de aankondiging dat ABN Amro voor 2020 nog eens 1375 banen schrapt, wordt de balans van zeven jaar Zalm alvast opgemaakt.

Als 'stabilisator' is hij met vlag en wimpel geslaagd, vindt hoogleraar Boot. Zalm werd in 2009 - middenin de kredietcrisis - door toenmalig minister Wouter Bos van Financiën benaderd om het ternauwernood geredde en inmiddels genationaliseerde ABN Amro te gaan leiden. 'Dat is een heel goede zet geweest', zegt Boot, die ook voorzitter is van de Bankraad van De Nederlandsche Bank. 'Er was iemand nodig die de bank kon stabiliseren, iemand met goede politieke contacten. Met het juiste gebruik van zijn netwerk heeft Zalm de bank in rustiger vaarwater gebracht.'

Gerrit Zalm

6 mei 1952 Geboren in Enkhuizen
1970-1974 Economie, VU Amsterdam
1989-1994 Directeur Centraal Planbureau (CPB)
1994-2006 VVD-minister Financiën
2007-2008 Hoofdeconoom en financieel directeur DSB Bank van Dirk Scheringa
2009-heden Bestuursvoorzitter ABN Amro

Ook minister Dijsselbloem van Financiën roemde dinsdag die rol van zijn voorganger. Volgens de PvdA-bewindsman heeft Zalm na de overname in 2008 door de staat van het toenmalige Fortis/ABN Amro de herstructurering 'op uitstekende wijze geleid'.

Anderhalf jaar geleden was de toon nog heel anders. Toen werd de beursgang van ABN Amro door Dijsselbloem enkele maanden uitgesteld, na een rel over loonsverhoging voor de top van de bank. Die zou er - op topman Zalm zelf na - een ton bij krijgen. Door de maatschappelijke ophef daarover constateerde Dijsselbloem een 'vertrouwensbreuk'. Pas na het terugdraaien van de verhoging en excuses van Zalm kwam er mei 2015 alsnog groen licht voor de beursgang.

Na die smet op zijn blazoen - verantwoordelijk commissaris Peter Wakkie stapte op - volgde in november alsnog de beloning: 'staatsbank' ABN Amro ging zeven jaar na de vernederende nationalisatie als gezonde bank naar de beurs, onder Zalms leiding. Volgens Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie, had Zalm daarmee zijn enige politieke opdracht volbracht. Maar de bank was intussen verworden tot een 'reorganisatiemachine', zo zei Castelein dinsdag in reactie op het vertrek van Zalm. De vakbondsvoorman hekelde een dag eerder, bij het bekend worden van het nieuwe banenverlies, al dat ABN Amro geen visie heeft op de toekomst. 'Daardoor weten werknemers ook niet hoe ze zich moeten doorontwikkelen om de bank vooruit te helpen.'

Gerrit Zalm op het toneel tijdens het jaarlijkse nieuwjaarscabaret van ABN Amro. Het cabaret wordt traditiegetrouw geopend met een act van Zalm. Na drie jaar had hij al zijn broers gespeeld dus kwam in een blauwe jurk als zijn fictieve 'zus,' Priscilla Zalm Beeld Sander Nieuwenhuys

Ook hoogleraar Boot signaleert dat euvel. 'ABN Amro had een strategisch leider nodig, iemand met een visie op waar de bank naartoe moet. Dat is Zalm niet geweest. Dat kun je hem niet kwalijk nemen; het was niet zijn rol. Hij was ook geen bankier', zegt Boot. 'Maar het dna van de bank is daarmee in de knel gekomen. ABN Amro is in de loop van het proces een Nederlandse consumentenbank geworden, met wat buitenlandse dingen. Terwijl ABN Amro in het dna een bank is die vanuit Nederland de internationale handelsstromen volgt.'

Volgens Boot had de bank twee jaar geleden moeten nadenken over de nieuwe strategie. Met een nieuw management, dat ook de beursgang had moeten voorbereiden. 'Maar de politiek heeft gekozen voor zekerheid. Jammer. Als niet duidelijk is wat voor bank je wil zijn, trek je niet meer de goede mensen aan, en vertrekken de goede mensen. Zalm had twee jaar eerder moeten vertrekken. Toen zat zijn werk erop.'

Gerrit Zalm verkleed als zijn broer Clemens, een psychiater Beeld .

Mogelijke opvolgers

Chris Vogelzang

De favoriet onder de interne kandidaten, volgens het doorgaans goed ingevoerde Financieele Dagblad. Werkt al sinds 2000 bij ABN Amro, zit sinds 2009 in de raad van bestuur en kent de bank dus door en door. Is het hoofd van de consumententak, de grootste winstmaker van de bank. De 53-jarige bedrijfseconoom (Groningen, 1988) begon zijn loopbaan bij Shell. Nadeel : zo vroeg genoemd worden als kroonprins, terwijl Zalm nog tot ergens volgend jaar doorgaat, is gevaarlijk. Nog een nadeel: onder meer de ondernemingsraad van de bank wil een externe kandidaat, die de bank wendbaarder kan maken.

Chris Vogelzang Beeld .

Joop Wijn

Nog een interne kandidaat die hoge ogen zou gooien: Joop Wijn. De 47-jarige oud-CDA-bewindman begon al in 1994 bij de bank. Was tussen 2002 en 2007 staatssecretaris van Financiën en minister van Economische Zaken. Zat tussen 2007 en 2009 bij de Rabobank, als chef mkb. Is na zijn terugkeer bij ABN Amro hoofd van de zakenbank. Nadeel: zijn CDA-band, na VVD'er Zalm. Hoogleraar Arnoud Boot: 'Ik wil niet over personen praten, maar je moet verre blijven van zelfs maar de suggestie dat er een continuïteit is van politieke benoemingen bij ABN Amro. Dat weet Joop Wijn zelf waarschijnlijk ook wel.

Joop Wijn Beeld .

Benoît Legrand

Een buitenstaander, zoals onder meer de ondernemingsraad van ABN Amro graag ziet. Is sinds vorig jaar hoofd 'fintech' bij ING. Moet in die rol de grote concurrent van ABN Amro ombouwen van klassieke en logge bank in een snel schakelend techbedrijf, dat de snelle disruptieve veranderingen in de financiële sector ten minste kan bijbenen. Die uitdaging speelt ook bij ABN Amro. Volgens vakbondsvoorman Reinier Castelein moet de opvolger van Zalm beter inspringen op de snelle digitale ontwikkelingen. Nadeel: de Belgische econoom Legrand werkt al bijna zijn hele leven, sinds 1994, bij ING.

Benoît Legrand Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden