Aantal vrouwen in de top groeit teleurstellend traag, commissie pleit voor 'afdwingbaar quotum'

Het aantal vrouwen in de top blijft ondanks jarenlange inspanningen zo tergend traag groeien, dat het vrijwillige 'streefcijfer' door de politiek ingeruild moet worden voor een 'afdwingbaar quotum'.

Vrouwen op The Women's Conference in Amsterdam, 2011 Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat adviseert de Commissie Monitoring Topvrouwen in een dinsdagmiddag gepresenteerd rapport. Volgens de voorzitter, voormalig ABN Amro-bestuurder Caroline Princen, vallen de nieuwste cijfers tot halverwege vorig jaar weer tegen en is de voortgang 'zeer teleurstellend'. Het is voor het eerst dat de commissie pleit voor verplichtende maatregelen. Of er ook een vrouwenquotum komt - en zo ja, hoe dat eruit gaat zien, en met welke sancties - moet volgend jaar blijken. Dan hakt het kabinet de knoop door.

Sinds 2013 geldt een 'wettelijk streefcijfer' van minimaal 30 procent vrouwen in de raad van commissarissen en in de raad van bestuur. Dat had in 2016 bereikt moeten worden. Toen dit percentage bij lange na niet gehaald werd, koos toenmalig minister Jet Bussemaker (PvdA) niet voor een quotum, waarmee ze had gedreigd, maar voor een verlenging van de maatregel met vier jaar, tot 1 januari 2020.

Haar hoop dat het op vrijwillige basis alsnog goed zou komen, blijkt nu ijdel. Volgens een steekproef onder bijna zevenhonderd bedrijven was vorig jaar 11,7 procent van de bestuurders (die de dagelijkse leiding hebben) vrouw. In 2012, voor de invoering van het streefcijfer, was dat 7,4 procent. Bij de toezichthoudende commissarissen was een op de zes vrouw, tegen een op de tien voor de maatregel.

Volgend jaar had alvast 20 procent van de topposities bezet moeten zijn door een vrouw. Ook dat ijkpunt wordt niet gehaald, waardoor nu gepleit wordt voor een quotum. Dat is omstreden, omdat het ingrijpt in de vrijheid van bedrijven om te benoemen wie ze willen. De commissie stelt een 'ingroeiquotum' voor. Dat moet in 2020 ingaan en via jaarlijkse stapjes leiden tot 30 procent topvrouwen in 2025. Of dat percentage alleen voor commissarissen moet gelden - zoals in diverse Europese landen - of ook voor bestuurders, laat de commissie over aan het kabinet.

VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer, die met Bussemaker een database met ruim vijftienhonderd geschikte topvrouwen opzette, noemt de nieuwste cijfers ook 'zeer teleurstellend'. De werkgevers willen in elk geval bij de beursgenoteerde bedrijven de komende ruim anderhalf jaar substantieel meer vrouwen benoemd krijgen, om zo verdergaande maatregelen te voorkomen. Een quotum noemt De Boer 'een absoluut zwaktebod'. 'Dit moeten we toch op eigen kracht kunnen?'

Vrouwen op The Women's Conference in Amsterdam, 2011 Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Fel debat

De vooruitgang, hoe traag dan ook, komt voor de rekening van een kopgroep van tweehonderd bedrijven, die serieus werk maken van diversiteit. Bijna de helft van de onderzochte bedrijven had in 2016 geen beleid voor meer topvrouwen. Vrijkomende plekken gingen ondanks alle inspanningen nog steeds meestal naar een man.

Over de oorzaken van dat fenomeen woedt al jarenlang een fel debat. Critici wijzen op het relatief grote aantal vrouwen dat in deeltijd werkt, wat hun carrièrekansen schaadt. Volgens de voorstanders van hardere maatregelen zit het probleem vooral in de selectie; mannen hebben bewust of onbewust een voorkeur voor gelijksoortige types. Het debat duurt al zo lang en de voortgang gaat zo traag, dat aanvankelijke tegenstanders als VVD-prominent Neelie Kroes inmiddels voor een quotum zijn.

Hoogleraar corporate governance Mijntje Lückerath, die al jarenlang onderzoek doet naar topvrouwen, is sceptisch over de effecten van een quotum. 'Als dat politiek al haalbaar is, met een coalitie van naast D66 de VVD, het CDA en de ChristenUnie.' Lückerath verwacht meer van druk van buitenaf van aandeelhouders, werknemers en klanten. Ze is dan ook verbaasd dat ruim de helft van de onderzochte bedrijven niet uitlegt waarom er geen vrouwen zijn benoemd. Die uitleg, in het jaarverslag, is verplicht. 'Het idee was dat een bedrijf niet jaar in jaar uit kan blijven melden dat het helaas weer niet gelukt is een vrouw te vinden. Maar als je dat straffeloos achterwege kunt laten, schiet het niet op.'


Opinie: Vrouwen aan de top, waarom schiet dat nog steeds niet op?

Met dit tempo duurt het nog 35 jaar voor we de machtsongelijkheid aan de top hebben weggewerkt, betoogt Jannet Vaessen in dit opiniestuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.