Aanleg Afrikahaven kan na dertig jaar beginnen

Opgelucht begint het Gemeentelijk Havenbedrijf van Amsterdam de komende dagen met het graven van de omstreden Afrikahaven. Het heeft dertig jaar geduurd voordat de uitvoering van de plannen kon beginnen....

WEERT SCHENK

Van onze verslaggever

Weert Schenk

AMSTERDAM

Nog staat evenwel niet voor de volle honderd procent vast dat in 2002 vrachtschepen in de haven zullen aanmeren. Juridische procedures zouden ertoe kunnen leiden dat het gat dat nu gegraven wordt, weer dicht moet. Maar niemand houdt daar nog serieus rekening mee.

De aanleg van de nieuwe haven betekent het definitieve einde van het gehucht Ruigoord. Alleen de kerk en de pastorie blijven staan, als cultuurhistorisch monument voor het voormalige eiland. Een permanente tentoonstelling zou de geschiedenis van Ruigoord moeten weergeven.

De oorspronkelijke bewoners zijn vanwege de havenplannen allang verhuisd. Tegenstanders van het project kraakten hun woningen. Hun verzet is pas dit jaar gebroken. Iedereen moet weg: kunstenaars, alternatievelingen en ook de kosmisch consulent, die tevens aura's leest.

De nieuwe haven wordt 1900 meter lang, 350 meter breed en 15 meter diep. Volgens het havenbedrijf bieden de bedrijven die zich op het terrein rond de Afrikahaven vestigen, werk aan zevenduizend mensen. W. Vlemmix van het havenbedrijf legt uit dat de Afrikahaven noodzakelijk is vanwege de grote vraag naar bedrijfsterreinen. 'We hebben de afgelopen jaren al acht bedrijven moeten teleurstellen. Er is nog slechts 35 hectare direct aan de kade gelegen terrein.'

Het Gemeentelijk havenbedrijf probeert door herstructurering bestaande terreinen beter te benutten, zegt Vlemmix. Zo is 80 hectare teruggenomen van Mobil Oil, dat er niets mee deed. 'Als we alle beschikbare grond optimaal gebruiken, is er nog een tekort. Amsterdam is een sterke groeier.'

Met de eerste 'omkeerbare' ontgraving bij Ruigoord is een bedrag gemoeid van vier miljoen gulden. Een schijntje vergeleken met wat het project tot nu toe heeft gekost. De aankoop van de gronden en de opstallen in Ruigoord en het opspuiten van 'het Zand van Joop' kostten 150 miljoen. Het jaarlijks renteverlies bedraagt gemiddeld een kleine acht miljoen gulden.

Het plan voor de Afrikahaven werd in de jaren zestig gelanceerd door toenmalig wethouder Joop den Uyl, later eerste minister. Hij wilde er petrochemische industrie hebben en liet het industrieterrein opspuiten.

Dat ophogen is nooit afgemaakt. Van de ene op de andere dag werd het werk gestaakt. Het Zand van Joop kwam braak te liggen. Er ontstond een ongerept, parkachtig landschap, waaraan het verzet tegen de haven veel natuurwaarde toekent.

Belangrijkste oorzaak van het stilleggen van het werk was niet zozeer de tegenstand vanuit Ruigoord, alswel de oliecrisis in het begin van de jaren zeventig. Vervolgens trok de gemeenteraad van Amsterdam het plan in voor de vestiging van petrochemische industrie. Het paste niet meer in het denken over een gezond milieu.

In de jaren tachtig trok de bedrijvigheid weer aan, de vraag naar bedrijfsterreinen nam toe. Amsterdam wilde weer verder met de Afrikahaven, maar raakte verwikkeld in juridische procedures met de bewoners van Ruigoord en met de gemeente Haarlemmerliede, die het naar het westen oprukkende Amsterdam op afstand wilde houden.

Pas begin dit jaar kwam de ommekeer. Een grenscorrectie onttrekt het gebied van de geplande Afrikahaven aan Haarlemmerliede en maakt het Amsterdams. Belangrijk was ook de uitspraak van de Raad van State dat met 'omkeerbare' graafwerkzaamheden mocht worden begonnen. Vrijwel meteen daarna blies de gemeenteraad van Amsterdam het toegezegde referendum over het project af. Daarmee werd voorkomen dat de Amsterdammers het voor de krakers in Ruigoord zouden opnemen.

De bewoners van Ruigoord herhaalden deze week in een pamflet hun stelling dat het belang van de 'geldverslindende' Afrikahaven onbewezen is. Ze eisen een discussie en een officieel rapport over zin en winstgevendheid van het project.

Ondertussen maakt Amsterdam samen met andere gemeenten alweer plannen voor nieuwe projecten aan het Noordzeekanaal. Er liggen tekeningen gereed voor nieuwe havens in Zaandam, IJmuiden en Beverwijk, die in totaal 30 duizend arbeidsplaatsen moeten opleveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden