Aanbestedingscircus kost handenvol geld

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning zette de thuiszorg op zijn kop. Iedere gemeente stelt eigen eisen, zodat de kosten sterk toenemen....

Marja van Heel van de Helmondse thuiszorginstelling Savant zal de hectische dagen van hartje zomer 2006 niet gemakkelijk vergeten. De Eerste Kamer was akkoord gegaan met de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO, zie inzet). Daardoor stond definitief vast dat de gemeenten vanaf 2007 verantwoordelijk zouden zijn voor de huishoudelijke verzorging. Meer dan vierhonderd gemeenten zouden die lichtste vorm van thuiszorg voortaan gaan aanbesteden; geïnteresseerde thuiszorginstellingen konden daarop intekenen. Maar wanneer zou de operatie precies beginnen? ‘Dat wisten we niet. Het was gokken en voortdurend op internet kijken’, zegt Van Heel, die bij Savant verantwoordelijk is voor de huishoudelijke verzorging.

Het was de gemeenten ten strengste verboden om thuiszorginstellingen te tippen als het eisenpakket op het net zou verschijnen. Dat zou oneerlijk zijn tegenover de andere, en dat is volgens de Europese mededingingsregels niet toegestaan. Thuiszorginstellingen hadden daarom medewerkers speciaal belast om dagelijks tientallen websites in de gaten te houden.

‘Ik kon het bestek van Geldrop-Mierlo, een gemeente in de buurt, nergens vinden’, vertelt Van Heel. ‘Tot ik heel toevallig op de site van Valkenswaard terechtkwam, buiten ons normale werkgebied. Daar bleek Geldrop-Mierlo ook te staan met zijn eisenpakket.’

De veertig pagina’s van de gemeente Helmond waren snel genoeg van het net geplukt, maar daarna liepen de zaken minder gesmeerd. Van Heel: ‘U moet werken met een digitaal systeem, zei de gemeente. Maar welk systeem, en wie de kosten moest betalen, stond er niet bij. Daar moesten we naar vragen. Eén vervolgvraag was toegestaan.’ Veertien gemeenten in Noord-Limburg schreven gezamenlijk één aanbesteding uit, maar daarmee werd de procedure niet eenvoudiger. Want nadat Savant het contract binnen had, bleek dat elk van de veertien zijn eigen uitwerking hanteerde.

Van Heel: ‘De ene wilde alles weten over alle klanten, de ander wilde weten hoeveel uren zorg iemand krijgt, weer een ander eist dat de hulp binnen zoveel dagen begint. En ze wilden bijna allemaal dat we langskwamen om de bevolking te informeren. Per wijk. Je hebt met die gemeenten heel wat te stellen.’

Savant levert vanaf 1 januari dit jaar huishoudelijke verzorging in 23 gemeenten. ‘Vroeger was er één indicatieformulier voor al onze cliënten. Dat kregen we van het zorgkantoor dat de zorg betaalde. Nu hebben al die 23 gemeenten een eigen indicatieformulier. Maar voor onze eigen administratie moeten we al die gegevens wel weer op een uniforme manier vastleggen. Die veertien gemeenten in Noord-Limburg willen de gegevens allemaal volgens hun eigen wensen aangeleverd krijgen. Onlangs hebben ze een coördinator aangesteld, en die wil die veertien verschillende lijsten weer op een uniform manier registreren, per periode van vier weken.’

Het aanbestedingscircus heeft de thuiszorg en de gemeenten handenvol geld gekost aan overuren, het inschakelen van extra personeel, externe adviseurs en projectbegeleiders. De gemeenten hebben daarvoor extra geld gekregen van de overheid, de thuiszorg heeft die kosten uit eigen middelen moeten betalen. Aad Koster, directeur van de brancheorganisatie ActiZ, schat dat de invoering van de WMO zijn leden 37,5 miljoen euro kost. Zijn collega Jan Verschuren, directeur van Branchebelang Thuiszorg Nederland (BTN), de koepel van de commerciële bureaus, komt voor zijn leden op 5 miljoen.

Een grotere instelling doet al gauw tientallen offertes de deur uit; gemiddelde kosten per aanbesteding: 12.500 euro. Omdat aanbesteden voor de meeste een onbekende activiteit was, hebben ze zich laten bijstaan door adviseurs van buiten. De kosten daarvan zijn niet weer te geven omdat het bedrijfsgevoelige informatie is.

Bart Drenth, managing director bij Berenschot, zegt dat een consultant, afhankelijk van ervaring en het type werk, tussen de 800 en 2.000 euro per dag kost. Juridische adviezen zijn duurder. Een organisatorische verandering bij de thuiszorg neemt al gauw twee weken in beslag. Directeur Jaap van Luijk van BMC, die enige tientallen nieuwe thuiszorgklanten zag binnenkomen, spreekt van een ‘vrij tijdsintensief traject’. De kosten – ook hij spreekt van een ‘bandbreedte’ van 800 tot 1.200 euro per dag – vindt hij niet hoog. ‘De WMO-operatie dwingt tot marktgedrag. Daardoor neemt het kostenbewustzijn toe en ook de creativiteit. En dat leidt er weer toe dat de prijzen in de thuiszorg dalen. Dat gaat snel. Wij verdienen onszelf terug.’

De invoering van de WMO heeft Savant bijna een miljoen euro gekost. Door de fors lagere tarieven die de gemeenten betalen voor de huishoudelijke verzorging, moet de Helmondse organisatie tonnen toeleggen op dit type zorg. Er was veel geld nodig om mee te doen aan het aanbestedingscircus. Ook bleek het nodig een extra functionaris in dienst te nemen die de contacten met de 23 gemeenten onderhoudt. En Savant moet scherper op de kaart worden gezet, zegt bestuurder Annet Boekelman. ‘Iemand die nu huishoudelijke zorg krijgt, heeft straks misschien intensievere hulp nodig. Als hij die zorg nu krijgt van Savant, is de kans groot dat hij bij ons blijft als hij hulpbehoevender wordt. De WMO is voor ons ook een marketinginstrument. ‘

Het geld om in de WMO te investeren, haalt Savant uit meerdere bronnen: een hogere arbeidsproductiviteit, meer efficiency en de zogeheten Reserve Aanvaardbare Kosten, de RAK. In die RAK, een buffer voor moeilijke tijden, zit AWBZ-premiegeld, dat uitsluitend is bedoeld voor zorg. Maar staatssecretaris Ross van Welzijn heeft beslist dat geld uit deze ‘stroppenpot’ tot in 2008 mag worden gebruikt voor de invoerings van de WMO.

Het is raar om geld uit de AWBZ-premies te gebruiken om de WMO-markt te bekostigen, zegt Marja van Heel. Directeur Verschuren van BTN weet niet hoe het anders zou moeten: ‘Als ik de buffer niet mag gebruiken, heb ik een probleem.’ Savant zit met zijn reserve min of meer op rozen: de aanloopkosten voor de WMO zijn ermee op te vangen. ‘Maar dat geldt lang niet voor alle thuiszorginstellingen’, zegt ActiZ-directeur Koster. ‘Je moet dan wel een buffer hebben. Onze leden zitten niet hoog, met een reserve van gemiddeld 10 procent van de omzet. We weten niet of de toezegging van Ross voldoende is.’

Een belangrijk gevolg van de WMO is dat veel meer klanten die vroeger huishoudelijke zorg kregen van een dure beroepskracht, nu de goedkopere alfahulp ontvangen. Dat is voldoende, oordelen de gemeenten. Of het altijd beter is voor de mensen, weten ze in Helmond niet zo zeker. Gediplomeerde verzorgenden konden alarm slaan als ze de situatie niet vertrouwden, de alfahulp mág dat niet eens omdat de klant haar werkgever is. Misschien belanden sommige hulpbehoevenden wel eerder in een tehuis doordat de zorg thuis tekortschiet, vrezen Boekelman en Van Heel. En waar moeten ze die alfahulpen vandaan halen? En wat moeten ze doen met de duurdere huishoudelijke hulpen die mogelijk overbodig worden, terwijl ze over een paar jaar weer nodig zijn? Marja van Heel: ‘Door de WMO gaan de kosten voor de zorg omlaag, maar de kosten voor de organisatie omhoog.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.