NieuwsOpenbaar vervoer

Aan Schots sprookje van Nederlandse Spoorwegen komt vervroegd een einde

De wegen van de Schotse treinreiziger en de NS scheiden zich in 2022. De concessie voor het Schotse spoor wordt dan niet verlengd. Daardoor loopt de NS bijna 900 miljoen euro omzet per jaar mis.

Trein van ScotRail in de Highlands. Beeld Katja Poelwijk

Over wie de breuk bij ScotRail heeft geforceerd, lopen de meningen uiteen. De NS zegt dat het spoorbedrijf het contract alleen wilde verlengen ‘onder de voorwaarde dat het rendement zou verbeteren’. ‘Juist in een roerige markt is dat van belang. We hadden graag nog drie jaar in Schotland gereden, maar niet tegen elke prijs’, luidt het commentaar van Bert Groenewegen, de financieel directeur van de NS. 

De Schotten zeggen dat zij de knoop hebben doorgehakt. De regering had geen zin om de vergoeding aan ScotRail te verhogen. ‘Wij dragen nu tweederde van de kosten van het operationeel houden van ons spoornet. Het is van belang dat dit in de toekomst vol te houden is’, liet minister van Transport Michael Matheson weten. Hij had in januari van dit jaar al gewaarschuwd dat de concessie aan een zijden draadje hing.

Met de beste bedoelingen stapte de NS in 2015 via zijn buitenlandse dochter Abellio aan boord van de Schotse trein. De reizigers werden lagere tarieven beloofd voor kwetsbare groepen, snellere reistijden tussen de grote steden en de invoering van een ov-chipkaart naar Nederlands voorbeeld. De ‘Hollanders’ wilden de Schotten zelfs zo ver krijgen dat ze meer op de fiets zouden stappen naar het station toe of eenmaal op hun bestemming, door middel van meer rijwielstallingen en een ov-fiets.

Ook Nederland zou profiteren van de kennis die de NS in Schotland zou opdoen. Het weer is er extremer en de ervaring die ScotRail heeft met de bestrijding van sneeuw of het opruimen van omgevallen bomen in herfststormen zou de NS in zijn thuisland goed kunnen gebruiken.

Nachttrein van ScotRail.Beeld Katja Poelwijk

Schots gemor

Vanaf het begin heeft de NS als de nieuwe baas van ScotRail de wind tegen gehad. Sommige Schotten vonden het maar niks dat Schots belastinggeld werd gebruikt om de Nederlandse staatskas te spekken – de NS keert dividend uit, en de Nederlandse Staat is de enige aandeelhouder.

Al een jaar na het begin van de concessie werd er een petitie ingediend door boze vakbonden en ontevreden reizigers met het verzoek het contract weer te verbreken. ScotRail kreeg als bijnaam ‘ScotFail’. Het schrappen van een kinderkorting leidde vorig jaar december tot gemor. De Schotse toezichthouder op het openbaar vervoer legde de NS-dochter in vier jaar tijd al bijna 13 miljoen pond euro aan boetes op, omdat reizigers te laat op hun bestemming kwamen. 

Er zijn meer vervoerders die in Schotland rijden, maar ScotRail lag onder een vergrootglas omdat het verantwoordelijk is voor 95 procent van de treinreizen in het noordelijk deel van het Verenigd Koninkrijk.

De gevolgen van de teloorgang van ScotRail voor de NS zijn nog onduidelijk. Het bedrijf haalt zo’n beetje de helft van zijn omzet van 5,9 miljard euro uit het buitenland, en de Schotse treinkaartjes waren in 2018 goed voor bijna 890 miljoen. De NS leed vorig jaar een klein verlies op de concessie: 2,3 miljoen euro. Naast Schotland rijdt dochter Abellio ook met treinen in de rest van Engeland en in Duitsland. 

Door het gesjoemel bij de aanbesteding van het trein- en busvervoer in Limburg raakte Abellio de al toegewezen concessie voor de periode 2016-2031 kwijt, maar pal over de Limburgse grens mag het NS-dochterbedrijf sinds 2016 wel treinen laten rijden.

Spoorbeheerder ProRail wil, net als de NS al jaren geleden heeft gedaan, de Europese markt op. ‘ProRail is een goed exportproduct’, opperde (inmiddels oud-)president-directeur Pier Eringa vorig jaar. Steeds vaker komen buitenlandse spoorbeheerders op bezoek die willen weten hoe ProRail erin slaagt de drukte op het spoor te regelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden