Aan de slag op de beurs? Ben bewust van uw psychologische valkuilen

Kuddegedrag, angst voor verlies en zelfoverschatting zitten beleggers dwars. Wie zich bewust is van zulke psychologische valkuilen kan koelbloedig aan de slag op de beurs.

Beeld Peter van Hugten

Omdat we emoties nu eenmaal niet kunnen uitschakelen, is het beter ze te onderkennen. Op die manier kun je voorkomen dat bijvoorbeeld angst voor verlies je beleggingsgedrag domineert. Verder helpt het enorm als je inziet dat je soms een uiterst beroerde rekenaar en statisticus bent. Zeker als je afgaat op eerste indrukken bij ogenschijnlijk simpele sommetjes.

Dit is het uitgangspunt van twee recente initiatieven om particuliere beleggers op te voeden. De Vlaamse econoom Geert Janssens publiceerde het boek De bewuste belegger. Die publicatie is gekoppeld aan een paar onlinetestjes om te peilen hoe het staat met je kennisniveau en risicobereidheid.

De Britse vermogensbeheerder Schroders lanceerde investIQ. Op die site, die niet is gekoppeld aan beleggingsfondsen van dit bedrijf, kun je met een test binnen tien minuten vaststellen welk type belegger je bent. De site gaat uit van vier soorten beleggers: de waakzame planner, de nuchtere optimist, de meningenjager en de solist.

'We hebben de site opgezet om mensen te waarschuwen voor psychologische valkuilen. De andere reden is dat uit ons onderzoek blijkt dat bijna negen van de tien particulieren zeggen meer educatie nodig te hebben', zegt Clelia Fabbricatore, projectleider bij Schroders. Op de site zijn ook Nederlandstalige uitlegvideo's te vinden over beleggingsconcepten zoals spreiding, obligaties en alternatieve beleggingen.

Zulke bijscholing kan geen kwaad. Veel beleggers koesteren namelijk onrealistische verwachtingen. Ze verwachten een rendement te behalen van ruim 10 procent, terwijl het langjarig rendement op aandelen iets boven de 7 procent ligt. Aan de andere kant heeft bijna 60 procent geen zin meer beleggingsrisico te lopen vanwege alle onzekerheden. Dat botst weer met het verlangen naar een royaal rendement.

Volgens Fabbricatore slaat het concept van investIQ aan. 'In Engeland hebben sinds de introductie een paar weken geleden al zesduizend bezoekers de test afgerond.' De site wordt nog geïntroduceerd in landen als China, Duitsland en de VS.

Uit de eerste resultaten komt naar voren dat de grootste groep beleggers (bijna 40 procent) het predicaat waakzame planner verdient. Deze planners zijn de minst wilde beleggers. Sterker nog: ze vinden beleggen een beetje eng. Het risico is dat ze beleggen in aandelen uitstellen, omdat ze eerst alles haarfijn willen uitzoeken. Die angst verkeerde beslissingen te nemen, kan ertoe leiden dat er niets gebeurt, luidt de waarschuwing voor dit type terughoudende belegger.

De meningenjager (23 procent) komt op de tweede plaats. Dit type leunt sterk op opinies van anderen. Ze vinden zichzelf geen goede belegger. Ze lopen het risico dat ze hun eigen doelen uit het oog verliezen omdat ze de massa volgen. Verdiep je in beleggen, zodat je zelfvertrouwen toeneemt, is een van de adviezen voor deze twijfelaars.

Ruim een op de vijf consumenten mag zich een nuchtere optimist noemen. Een van hun valkuilen is dat ze impulsief handelen zonder alles grondig uit te pluizen. Verder hebben deze beleggers geen gebrek aan zelfvertrouwen en denken ze dat alles ongeveer hetzelfde blijft. Dat het ook fout kan gaan, komt niet bij hen op. Bouw een afkoelingsperiode in om te haastige beslissingen te vermijden, luidt het advies aan deze positivo's.

Het vierde type, de solist, komt het minst vaak voor (16 procent). Dit is een meest avontuurlijke van het kwartet beleggerstypes. Ze zijn impulsief, overmoedig en nerveus. Het advies aan deze durfals is dat ze vaker moeten luisteren naar een adviseur. Verder moeten ze hun beleggingsportefeuille wat rust gunnen. Ze hebben de neiging te veel te handelen, omdat ze denken slimmer te zijn dan anderen. Veel handelen is vanwege de kosten en het onvoorspelbare karakter van aandelenmarkten een dure hobby.

Er is volgens Fabbricatore overigens nog geen onderzoek dat aantoont dat beleggers die hun emoties onder controle hebben ook betere resultaten boeken. 'Dat en zaken zoals het verschil tussen landen, de invloed van leeftijd en geslacht, gaan we onderzoeken aan de hand van de data die we de komende tijd verzamelen.'


Emoties die beleggers parten spelen

Angst voor verlies: Verlies komt hard aan. Zo hard, dat beleggers te lang vasthouden aan dalende aandelen. Soms is verkopen beter dan tegen beter weten in blijven hopen op herstel.

Angst voor spijt: De angst voor een stom besluit werkt bij sommigen verlammend. Het resultaat is dat je niets onderneemt. Maar niets doen kan ook onverstandig zijn.

Overoptimisme: Sommige beleggers hebben alleen oog voor de winstkansen van een geliefd beleggingsobject zoals de bitcoin of een getipt aandeel. Ze vergeten het belang van spreiding. Spreiding is nog steeds de beste remedie tegen grote verliezen.

Overmoed: Wie de afgelopen jaren uitstekende resultaten op de beurs heeft geboekt, vindt zichzelf misschien een geweldig slimme belegger. Dat goede resultaat is in negen van de tien gevallen te danken aan de markt en niet aan de slimheid van de belegger.

Kuddegedrag: Als iedereen in World Online, LegioLease of bitcoins stapt, zal het wel een goed idee zijn. Wie de kudde volgt, rekent op de wijsheid van de massa. Nadeel is dat je geen eigen afwegingen maakt en wellicht ongemerkt beland in zeepbel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.