Aan de grond geraakt, maar nu weer op koers

Precies twintig jaar geleden ging Fokker failliet. Nooit meer zou de ooit zo vermaarde naam weerklinken. Zo leek het althans. Maar zie, Fokker Technologies bestaat niet alleen, het floreert.

Fokker-technici werken in 1988 aan de Fokker F-100.Beeld anp

Op 15 maart 1996, vandaag precies twintig jaar geleden, vond een van de grootste bedrijfstragedies in de Nederlandse geschiedenis plaats. Vliegtuigfabrikant Fokker werd failliet verklaard, op dat moment nog de op twee na grootste vliegtuigbouwer (na Boeing en Airbus) ter wereld. Vijfduizend mensen stonden op straat.

De klap was vooral groot omdat Fokker het laatste bastion van Hollands Glorie was en gold als een innovatief bedrijf dat, mits goed geleid, wel degelijk had kunnen overleven in tegenstelling tot wat over bijvoorbeeld V&D wordt gezegd.

Lage dollarkoers

De ondergang van Fokker werd geweten aan de lage dollarkoers, waardoor het niet meer kon concurreren met de Amerikaanse fabrikanten. Die lage dollarkoers was weer het gevolg van het rentebeleid van toenmalig Fed-topman Alan Greenspan, die renteverlagingen op elkaar stapelde om de Amerikaanse economie op stoom te houden en daarmee de eigen industrie bevoordeelde. Boeing kocht de orders, mopperde Fokker.

Maar ook intern ging het mis, vooral nadat Fokker vier jaar eerder was overgenomen door DASA, de luchtvaartdochter van het Duitse concern Daimler-Benz. De lovebaby, zoals DASA en latere Daimler-Benzbaas Jürgen Schrempp Fokker na de overname noemde, werd later een weeskind die de Duitsers voor zorg verwezen naar de Nederlandse staat.

Hoofdrolspelers in het drama waren behalve Schrempp minister Hans Wijers van Economische Zaken, Fokker-baas Ben van Schaik en curator Louis Deterink. Nadat over 1994 een verlies was geleden van 449 miljoen gulden (204 miljoen euro) liepen de verliezen in het eerste half jaar van 1995 op tot 660 miljoen gulden. Er was een kapitaalsinjectie van 2,5 miljard gulden nodig, maar minister Wijers wilde niet verder gaan dan 850 miljoen gulden aan ontwikkelingskredieten.

KLM en Fokker, legendarische en ijzersterke tandem.Beeld Blue Skies - Orange Wings The Globel reach of dutch Aviation in War and Peace

Opgesplitst

In januari 1996 was het vermogen opgedroogd en moest Fokker surséance aanvragen. Net als bij V&D twintig jaar later werd een doorstart onderzocht. Bij Fokker stonden ze echt in de rij; het Canadese Bombardier, het Koreaanse Samsung, het Chinese Avic, een combinatie van Stork en het Zweedse Saab, een combinatie van de Russische fabrikanten Jakovlev en Toepolev, de in die tijd onvermijdbare bedrijvendokter Joep van den Nieuwenhuyzen en de oorlogsheld en vliegpionier Jaap Rosen Jacobson.

Op 15 maart 1996 ging Fokker failliet en werd het bedrijf opgesplitst. Het failliete Fokker Aircraft bleef acht jaar boven de markt hangen toen duidelijk was dat niemand het wilde hebben. De levensvatbare onderdelen werden ondergebracht in een nieuw vehikel Fokker Aviation, waardoor 2.500 van de 7.500 werknemers aan het werk konden blijven.

In juli 1996 werd dit vehikel overgenomen door Stork voor 302,5 miljoen gulden. Nadat Fokker Aviation was omgedoopt in Stork Aerospace en Fokker Space & Systems, dat al tien jaar voor het faillissement in 1996 was verzelfstandigd, herdoopt werd in Dutch Space, leek de naam Fokker definitief te zijn verdwenen.

Verdubbeld in personeelsaantal

Even leken deze beide bedrijven begin vorige eeuw ook nog failliet te gaan. Maar Dutch Space in Leiden kon in 2006 worden gered en worden en werd later verkocht aan Airbus. Stork Aerospace kwam in 2012 in handen van een private equitypartij, die de naam weer veranderde in Fokker Technologies, waardoor de naam terugkeerde.

Vorig jaar werd het verkocht aan het Britse concern GKN Aerospace. Die heeft tot nu toe de naam Fokker Technologies gekoesterd. En het bedrijf groeit ook al jaren en is inmiddels verdubbeld in het personeelsaantal.

Zo werken naast de 300 mensen bij het voormalige Fokker Aerospace er inmiddels weer 4.900 bij Fokker Technologies, dat het hoofdkantoor in Papendrecht heeft.

Fokker leeft twintig jaar na de dramatische ondergang nog, zij het niet meer als zelfstandig ontwikkelaar van vliegtuigen.

'In deze tijd van Airbus en Boeing wordt vergeten dat de Fokker-toestellen de dominante passagiersvliegtuigen waren in de jaren twintig van de vorige eeuw', zo begint Blue Skies, Orange Wings van de Amerikaanse luchtvaarthistoricus Ryan K. Noppen dat in januari verscheen.

Nederland stond aan de basis van de mondiale luchtvaartindustrie. KLM is de oudste nog onder zijn eigen naam opererende luchtvaartmaatschappij in de wereld. De Fokker F.III was het allereerste passagiersvliegtuig ter wereld. De Nederlandse generaal Cornelis Snijders was in 1907 een van de eersten die de potentie onderkende van het luchtwapen.

In de Eerste Wereldoorlog werkten Nederlanders aan beide kanten bij de bouw van militaire vliegtuigen. Ontwerper Anthony Fokker bouwde in Duitsland vierduizend vliegtuigen die uitgerust werden met een gesynchroniseerde mitrailleur, die dwars door de baan van de propeller kon schieten. Fokkers Driedekker (Dreidecker) werd gebruikt door de rode baron Manfred von Richthofen, die tachtig vijandelijke toestellen neerhaalde en daarmee de beroemdste vlieger werd van zijn tijd. n 1922 verkocht Anthony Fokker drieënvijftig toestellen die hij na de wapenstilstand in november 1918 uit Duitsland had gesmokkeld, aan de Sovjet-Unie, waar het jarenlang het belangrijkste toestel was van het Rode Leger.

Fokker ging na de Eerste Wereldoorlog naar de VS, waar de vliegtuigindustrie nog op een laag niveau stond. De driemotorige Fokker F-VII werd het beste en meest succesvolle passagierstoestel ter wereld. Het schreef tal van records op zijn naam, zoals de eerste non-stop-vlucht over de Stille Oceaan. De triomf voor Nederland als leidinggevende natie op vliegtuiggebied duurde tot de vlucht met de Uiver van Engeland naar Melbourne in 1934. De Tweede Wereldoorlog betekende het einde van de Nederlandse machtspositie in de luchtvaart.

Ryan K. Noppen: Blue Skies, Orange Wings. Eerdmans Publishing.

Edsel Ford (uiterst rechts) poseert met Tony Fokker (uiterst links).
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden