REPORTAGE

27.657 likes, maar waar zijn al die boze studenten?

Ruim 27 duizend studenten beloofden op Facebook mee te doen aan acties in spitstreinen tegen plannen van de NS. De opkomst was mager. Doen studenten alleen nog aan muisklikactivisme?

Initiatiefnemers Jaero Veen (rechts) en Fritz Keijzer van de studentenactie in de spitstreinen zagen amper mededemonstranten. Beeld Aurélie Geurt
Initiatiefnemers Jaero Veen (rechts) en Fritz Keijzer van de studentenactie in de spitstreinen zagen amper mededemonstranten.Beeld Aurélie Geurt

Twee jongemannen in oranje feestkleding komen om half acht 's morgens op Rotterdam Centraal de intercity naar Leeuwarden binnen. Het zijn Jaero Veen (20) en Fritz Keijzer (19). Eigenlijk moesten de jongens vanmorgen naar college op de Hogeschool Rotterdam, maar nu banen ze zich een weg door de forensen in het gangpad. Terwijl de drukke trein vertrekt, werpen die het duo slaperige en chagrijnige blikken toe.

Veen en Keijzer bedachten met vrienden de protestactie 'NK treinreizen in de spits'. Op Facebook riepen ze studenten op vandaag expres tijdens de ochtenddrukte de trein te nemen, gekleed in het oranje of rood-wit-blauw. Als protest tegen NS-baas Roger van Boxtel, die onderwijsinstellingen vraagt hun colleges later in te plannen, zodat studenten buiten de spits kunnen reizen. Meer dan 27 duizend studenten zegden hun deelname toe aan de demonstratie. De werkelijke opkomst valt dinsdagmorgen nogal tegen: één meisje heeft zich bij de twee feestneuzen aangesloten.

'Zien jullie nog oranje op het perron?', vraagt Veen bij aankomst op een tussenstation. Nee. De verwachte golf van actievoerende studenten blijft uit.

Vluchtigere toewijding

Zo ging het vorig jaar ook bij de protesten tegen het bestuur van de Universiteit van Amsterdam. Natuurlijk, de actievoerders bezetten het Maagdenhuis, maar zij vormden een minderheid. De meeste Amsterdamse studenten hielden zich afzijdig van de radicale demonstranten. De protesten sloegen bovendien nauwelijks over naar andere steden. Het roept de vraag op of de Nederlandse student nog wel bereid is op te komen voor zijn rechten.

Niet altijd, denkt James Kennedy, historicus van de Universiteit van Amsterdam. Anders dan in de roerige jaren zestig hebben de studenten nu namelijk minder het gevoel dat zij voor grote veranderingen kunnen zorgen. 'Toen was er meer uitgesproken betrokkenheid bij protesten. De toewijding van de studenten is tegenwoordig een stuk vluchtiger.'

Schrijver en historicus Cees Willemsen was begin jaren zeventig zelf actief in de studentenbeweging. Toen gingen de protesten nog om wezenlijke zaken, zegt hij. 'Het waren de rode jaren, dus je had het al snel over het totaalplaatje van de maatschappij. Nu gaat het, zoals bij de studenten en de NS, meer om persoonlijke belangen.'

null Beeld Aurélie Geurts
Beeld Aurélie Geurts

Muisklikactivisme

Niet te onderschatten is bovendien de rol van de sociale media. 'Een like op Facebook is snel gegeven', weet social media-deskundige Robin Effing, 'maar actie ondernemen is een tweede.' Dat wil niet zeggen dat Facebookacties altijd vruchteloos blijven. Effing noemt het beruchte Project X in Haren en de verkiezingscampagnes van president Barack Obama als voorbeelden van gevallen waar mobilisatie via sociale media wél lukte. 'Daar was het duidelijk wat er van de mensen verwacht werd. Dat was bij de treinactie misschien niet genoeg het geval.' Op Facebook werd gisteren gemopperd over 'muisklikactivisme'.

Dat desondanks niet alle Facebookers het dinsdagmorgen louter bij hun digitale steun houden, blijkt in Utrecht, waar een grote tussenstop gepland staat. Bij de piano in de stationshal treffen Veen en Keijzer hun medeorganisatoren. Her en der duiken wat demonstranten op, die zich naar de grote Nederlandse vlag begeven die organisator Jasper ter Veld (20) heeft meegenomen.

Jeroen van Essen (22) uit Amsterdam is duidelijk de opvallendste demonstrant. Hij draagt een knaloranje pak, noemt het plan van de NS 'belachelijk' en 'kan zich goed vinden in de protestactie'. Even verderop staan twee meisjes met een groot spandoek. 'Studenten uit de spits? Dacht het niet!', staat erop.

Kleine voorhoede

Dit soort kritische mensen zul je er altijd bij hebben, denkt de voormalige activist Willemsen. 'Ik ben niet pessimistisch. Vroeger wisselde de mate van activisme onder de studenten ook. Het gaat met golfbewegingen.'

Je kunt bovendien niet van iedereen verwachten dat hij op elk moment kan actievoeren, vindt Judith Baten, vorig jaar een van de bezetters van het Maagdenhuis. 'Er is altijd maar een kleine voorhoede nodig, die bereid is zich op te offeren en risico te lopen. Zo maak je het probleem zichtbaar.'

Dat laatste lijkt Veen en consorten gelukt. Rondom het groepje organisatoren en actievoerders krioelt het van de cameraploegen, radioreporters, fotografen en mensen met opschrijfboekjes. Op nieuwswebsites verschijnen berichten over de actie. Meestal gaat het over de magere opkomst, maar aandacht is aandacht.

En aandacht is precies waar het om draait, vindt Linde de Nie, die als voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg het spitsprotest steunt. 'Tijden veranderen, we gaan niet meer met zijn allen de straat op. We leven in een digitaal tijdperk en dan wordt de vorm waarin mensen protesteren ook anders', aldus De Nie. Van een mislukte actie wil zij dan ook niets weten. 'De boodschap is duidelijk overgebracht.'

Initiatiefnemer Veen is tevreden. 'We gingen vanmorgen langzaam van start, maar nu hebben we toch de aandacht.'

null Beeld Aurélie Geurts
Beeld Aurélie Geurts
null Beeld Aurélie Geurts
Beeld Aurélie Geurts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden