20.000 dode varkens ruimen: 'Dit is geen boer, maar een industrieel'

Bij De Knorhof in Erichem

Hoe kan het dat een varkenshouder die in het buitenland een beroepsverbod heeft, in Nederland zijn gang kan gaan? Den Haag vraagt het zich af, nu het ruimen van De Knorhof is begonnen.

Op de Knorhof in Erichem is donderdag begonnen met het opruimen van de 20 duizend kadavers Foto Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Dankzij hun zuurstofmaskers zullen ze de misselijkmakende stank van verrotting waarschijnlijk niet ruiken, maar toch zijn de mannen die in witte pakken De Knorhof ruimen bepaald niet te benijden. Donderdagochtend is een ploeg begonnen met het afvoeren van de 20 duizend varkens die een week geleden omkwamen bij de brand in de megastal. De klus in het Gelderse dorp Erichem duurt naar verwachting vier weken.

Met een grijper plukt een blauwe graafmachine de zeugen een voor een uit de stal - of wat daar nog van resteert: een tientallen meters lange ravage van zwartgeblakerde muren en verwrongen golfplaten.

Telkens als een container is volgeladen met karkassen, leggen de mannen in witte pakken er een wit zeil overheen. De graafmachine bedekt het zeil vervolgens met wat schroot om de rukwinden in toom te houden. De mannen in witte pakken klimmen op het zeil om het vast te knopen aan de container. Een van hen duwt een uitstekende varkenspoot de bak in.

De eigenaar van De Knorhof is Adriaan Straathof, een van de grootste varkensboeren in Europa. Hij heeft meerdere megastallen in Nederland en daarbuiten, vooral in Oost-Europa. Praten met de media doet Straathof niet. Daarvoor heeft hij een woordvoerder aangesteld. Die heet Jan Voermans en hij zegt tegen iedereen hetzelfde: 'Straathof is een op en top varkenshouder, met hart voor de dieren.'

Oude kippenschuur

Daar denkt Joop de Jonge anders over. Hij is raadslid voor de Partij voor de Dieren in de gemeente Buren, waarin Erichem ligt. 'Ik zou dit soort ondernemers geen boeren meer noemen, maar industriëlen', zegt De Jonge.

In zijn gemeente had De Knorhof een lange geschiedenis, die midden jaren negentig begon. Toen kocht Straathof een oude kippenschuur, waarin hij varkens ging houden. Altijd was er gedoe met de gemeente en omwonenden, over illegale bouwsels, stankoverlast en vergunningen. Intussen groeide De Knorhof wel uit tot de omvang die het bedrijf tot voor de brand had: een megastal van twee etages, vol met mestvarkens, zeugen en biggen.

'Het schiet op', zegt een man die van het erf komt aflopen. 'Machinaal gaat het snel.' Hij wijst op een tweede blauwe graafmachine van de firma Dirix, gespecialiseerd in grondverzet, bestrating, afvalverwerking en sloopwerkzaamheden. 'Straks komt die ook helpen bij de containers.'

Naast de varkensstal staat een geitenboerderij, aan de andere kant van de Burensewal groeien peren aan laagstambomen. Hier werd kort na de brand een wake gehouden door Burning Souls, een community op Facebook die zich inzet om de levensomstandigheden in stallen te verbeteren. Aan een bouwhek dat als afzetting heeft gediend, zijn roosjes door een raster gestoken. Onder een roze pluchen varken staat de tekst 'Rust zacht, lieve schatten... stop de animal holocaust'.

Foto Marcel van den Bergh/de Volkskrant
De uitgebrande stal op de Knorhof in Erdichem Foto Marcel van den Bergh/de Volkskrant

'Helaas kwamen maar weinig mensen op de wake af. Veel mensen klagen alleen maar over de stank, terwijl het leed van die arme dieren met geen pen valt te beschrijven', zegt Erica Scherpenzeel (52). De inwoner van Erichem maakt zich al jaren druk om het dierenwelzijn bij De Knorhof.

Ze hoopt dat de politiek eindelijk tot inkeer komt. Op 19 september komt de gemeenteraad van Buren, waar Erichem onder valt, voor het eerst na de vakantie weer bijeen. In Duitsland hadden ze drie jaar geleden genoeg van Straathof. Bij inspecties werden herhaaldelijk misstanden vastgesteld. Het dierenwelzijn was niet op orde. Straathof kreeg een beroepsverbod opgelegd. Ook in Nederland waren er overtredingen.

Stalbranden

Stalbranden zijn in de Tweede Kamer al vaker onderwerp van gesprek geweest. Maar ondanks een 'actieplan stalbranden' kwamen in 2016 opnieuw meer dan 200 duizend dieren bij branden om. 'Dat is natuurlijk afschuwelijk', zegt CDA-Kamerlid Jaco Geurts, voormalig varkenshouder uit Voorthuizen. Hij kent Knorhof-eigenaar Straathof niet. 'Zo'n brand kan verschillende oorzaken hebben. Het heeft geen zin in de emotie van dit moment om allerlei nieuwe regels te gaan roepen. Het wordt niet veiliger met van achter het bureau bedachte maatregelen. Het niveau van dierenwelzijn in Nederland is zo hoog dat ze ons in het buitenland als voorbeeld zien.'

'Gek dat zo'n verbod in Duitsland niet voor heel Europa geldt', zegt De Jonge. Ook de Kamerleden Dion Graus (PVV) en Esther Ouwehand (PvdD) vinden dat Straathof een halt moet worden toegeroepen.

Volgens de Gelderse gedeputeerde Jan Jacob van Dijk blijft de vergunning van Straathof om in de gemeente Buren varkens te houden echter geldig. Dat zei hij woensdag tegen Radio Gelderland. Wel zal eventuele herbouw moeten voldoen aan nieuwe inzichten over megastallen, zoals compartimentering van de gebouwen. 'Dat mocht er brand ontstaan, dan niet de hele stal in de fik gaat.'

In Erichem, een dorp met ongeveer 500 inwoners, heerst donderdag de lome zomerrust die je in augustus verwacht in de Betuwe. De zon schijnt, de stank van de dode varkens is hier deze middag niet te ruiken, door de harde wind verwaait alles. Bij recreatiepark de Vergarde - camping, midgetgolf, zwembad en ponymanege - is het gezellig druk.

'We zijn op weg hierheen even gestopt bij die stal', zegt een vader die niet met zijn naam in de krant wil. 'Je bent toch nieuwsgierig.' De ingestorte varkenshouderij maakte vooral indruk op zijn twee dochters en een vriendinnetje op de achterbank. 'Ze vonden het heel zielig.' Toch steekt hij straks gewoon de barbecue aan - als het niet te hard waait, tenminste. 'Het is een drama, maar wat doe je eraan?'