ANALYSE

12 duizend ontslagen en niemand protesteert

De Rabobank schrapt de komende jaren 12.000 banen, zo werd deze week bekend. Protest bleef uit, bij het personeel én bij de bonden. Waarom stroomt het Malieveld niet vol?

Werknemers verlaten het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht, waar het massaontslag net bekend is gemaakt. Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Toen TNT vijf jaar geleden duizenden postbodes wilde ontslaan, duurde het niet lang voordat actiebussen richting Den Haag vertrokken voor een mars door Den Haag. Boze werknemers verzamelden zich voor het TNT-hoofdkantoor met spandoeken en vuvuzela's, toenmalig FNV-voorzitter Agnes Jongerius balde haar vuist richting de bestuurskamer. 'We zijn geen schapen waarmee je kunt doen wat je wilt', foeterde een postbode wiens baan op het spel stond.

Hoe anders waren de reacties van werknemers en bonden deze week, nadat de Rabobank aankondigde dat er tot 2018 in totaal 12 duizend banen zullen verdwijnen. Deze krant citeerde een 61-jarige medewerker die 'een goed verhaal' had gehoord. Zelfs FNV-bestuurder Jan Paul Veenhuizen noemde het schrappen van banen bij de bank 'onvermijdelijk'.

Een verklaring voor de lijdzame reacties ligt voor de hand: noch de bonden noch de werknemers zijn blind voor de ontwikkelingen in de financiële sector, waar volgens het UWV tussen 2008 en 2015 al 41 duizend banen werden geschrapt. Zo kende de ING zes ontslagrondes in evenzoveel jaar. Ook de Rabobank schrapte sinds 2010 al 12 duizend fte's.

Einde niet in zicht

Insiders wisten al langer dat een nieuwe reorganisatie bij Rabo aanstaande was. 'Het was niet de vraag of er nieuwe ontslagen zouden vallen, maar hoeveel', aldus Reinier Castelein van De Unie, de vakbond met de meeste leden onder Rabo-werknemers. En nog is het einde niet in zicht. 'De sector is nog lang niet klaar met saneren.'

Waren de massaontslagen in de eerste jaren na de kredietcrisis nog te wijten aan de recessie en de slechte huizenmarkt, nu ligt de oorzaak bijna volledig bij de digitalisering. Dat is bij voorbaat een verloren strijd, redeneren de vakbonden. 'Veel bankzaken worden via internet gedaan en daardoor zijn allerlei functies overbodig geworden. De Rabobank gaat ook mee in die verandering, daar hebben we begrip voor', zegt FNV-bestuurder Veenhuizen. 'Het is niet meer de jaren '70, toen we koste wat kost in de textielindustrie voor Nederland probeerden te behouden.'

Ook Castelein ziet niks in 'de retoriek van vroeger en het dreigen met stakingen'. 'De digitalisering is een feit. We weten nu niet eens welke technologie voor het betalingsverkeer over drie jaar beschikbaar is. Dan kun je wel eisen dat de werkgelegenheid overeind blijft, maar dat is niet reëel.'

Internet

De financiële dienstverleners moeten hun service aanpassen aan de wetten van het internet. Nederlanders onder de veertig komen vrijwel nooit meer in een bankfiliaal en regelen al hun bankzaken via internet. Nieuwe spelers op de markt bieden hun diensten online aan en besparen op uitgaven aan kantoorhuur, administratief personeel en andere onkosten. De grote banken moeten volgen door kantoren in te krimpen en bijvoorbeeld kleine contactpunten te openen in bestaande winkels.

Volgens de Tilburgse hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen worden de massaontslagen bij Rabo ook makkelijker geaccepteerd omdat de reorganisatie deels 'van buiten is opgelegd'. Hij doelt op de nieuwe internationale buffereisen, waardoor banken hun eigen vermogen flink moeten opkrikken. Om dat te bereiken moeten er nu flink in de (loon-)kosten van het bedrijf worden gesneden.

Toch blijft de apathie bij de bonden opmerkelijk, zegt Wilthagen. 'In het verleden hadden onderhandelaars zich op z'n minst met meer mimiek voor de camera's gestaan, al was het maar uit het oogpunt van ledenwerving.'

Ook medewerkers van de Rabobank hielden zich deze week opvallend rustig. Zo kreeg bestuursvoorzitter Wiebe Draijer in de centrale hal in het hoofdkantoor zelfs een luid applaus van zijn personeel, ondanks dat hij net het massaontslag had aangekondigd. 'Het zijn nou niet de meest militante medewerkers', aldus Veenhuizen.

Weinig vakbond-leden

Volgens de FNV-bestuurder is de 'actiebereidheid' onder bankmedewerkers traditioneel laag. Zo zijn maar weinig van hen lid van een vakbond. In andere sectoren is de 'organisatiegraad' rond de 20 procent, bij financiële instellingen ligt die rond de 12 procent.

Toch hebben de bonden wel degelijk kritiek op het beleid van het Rabo-bestuur. Veenhuizen vreest dat veel van de boventallige krachten met mbo-niveau moeilijk aan een nieuwe baan zullen kunnen komen, zeker de oudere werknemers. 'Als de bank zichzelf serieus neemt, moet ze haar werknemers beter gaan voorbereiden op dit soort ontwikkelingen, zodat ze verder kunnen op de arbeidsmarkt.'

Volgens Castelein is het nu zijn prioriteit om Rabo-werknemers de komende jaren aan een andere baan te helpen. 'Het gaat nu om werk, werk, werk. Daar hebben ze meer aan dan een vertrekvergoeding.'

Wilthagen vindt dat de bonden hardop de vraag hadden moeten stellen waarom de bank niet eerder met omscholingsprogramma's of interne opleidingen is gestart. 'Het bedrijf had deze reorganisatie vast wel kunnen voorzien. En om nu de omscholing nog op te nemen in het sociaal plan is vast te kort dag. Hierdoor is het perspectief voor de medewerkers niet zo best.'

Wie moeten er weg bij de Rabobank?

Administratieve functies
Veel werknemers met ondersteunende, administratieve functies raken hun baan kwijt omdat hun werk is gedigitaliseerd of overbodig is geworden. Bij een hypotheek-aanvraag moesten vroeger documenten zoals de werkgeversverklaring, een loonstrookje, de koopakte en het taxatierapport handmatig worden gecontroleerd en ingevoerd. Dat gebeurt nu digitaal waardoor veel 'controllers' overbodig zijn geworden. Ook op de filialen is minder ondersteunend personeel nodig: reisverzekeringen, spaarrekeningen, afspraken maken met de hypotheekadviseur; alles kan online. Ironisch genoeg verdwijnen er ook een aantal IT'ers. Doordat er minder werknemers zijn, hoeven medewerkers van de helpdesk minder laptops te installeren en computerproblemen op te lossen.

Hr-medewerkers
In 2010 waren er nog ruim 58 duizend voltijdsfuncties bij de Rabobank, inmiddels zijn dat er minder dan 47 duizend en de nieuwe sanering komt daar nog bij. Dat betekent dat er minder werk is voor de HR-medewerker, die arbeidscontracten opstelt, de salarisadministratie verzorgt en verantwoordelijk is voor werving en selectie van nieuwe medewerkers. Ook voor recruiters, trainers, bedrijfsartsen en andere personeelsgerelateerde functies is minder vraag. Daarnaast verhuizen de HR-afdelingen naar de centrale personeelsafdeling op het hoofdkantoor, waardoor efficiënter gewerkt kan worden. De totale afdeling zal met 25 procent krimpen.

Beleidsmedewerkers en managers

De Rabobank moet een kleinere en strakker centraal geleide bank worden en dat betekent dat er ook een hoop managers moeten verdwijnen. De lokale afdelingen hebben hun eigen directeuren, secretariële ondersteuning en administratie. Veel van deze werknemers verhuizen naar het hoofdkantoor in Utrecht, anderen zijn boventallig geworden. 'Het vet moet van de botten', aldus een woordvoerder van de bank. Op het hoofdkantoor verdwijnen ook de nodige managers, doordat afdelingen (HR, communicatie, controllers) inkrimpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden